«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Մոսկվայում գործող «Միաբանություն» հայկական ազգային ակումբի ղեկավար Սմբատ Կարախանյանը:
– Պարոն Կարախանյան, Ձեր կարծիքով` ի՞նչ իրավիճակ է այսօր Հայաստանում: Սերժ Սարգսյանից բացի, նախագահի այլ հիմնական թեկնածուներ ինչո՞ւ ի հայտ չեն գալիս:
– Որքան տեղյակ եմ, բանակցություններ են ընթանում ընդդիմադիր ուժերի միջև: Հավանաբար չեն ուզում շտապ որոշում կայացնել և ընտրություններին մասնակցել պարզապես մասնակցելու համար: Ներքին քաղաքական կոնսուլտացիաներ են գնում: Ինձ թվում է, որ արտաքին կոնսուլտացիաներ էլ են գնում ՀՀ ընտրություններով հետաքրքրված արտաքին բոլոր ուժերի հետ: Ինձ թվում է, որ կգան ընդհանուր հայտարարի: Իհարկե, լավ կլիներ, որ շուտ կողմնորոշվեին ու ներկայացնեին իրենց ծրագրերը, որ ժողովուրդն էլ կողմնորոշվեր , բայց դա է այսօրվա իրավիճակը:
– Տպավորությունն այնպիսին է, որ բոլորը՝ ՀԱԿ-ը, ՀՅԴ-ն, սպասում են ԲՀԿ նախագահ Գագիկ Ծառուկյանի որոշմանը, որ դրանից ելնելով հասկանան իրենց անելիքները:
– Չեմ կարծում, որ այդպես է: Այստեղ հարցը նրանում է, որ բոլոր շահագրգիռ կողմերը՝ ՀԱԿ-ը, ԲՀԿ-ն, ՀՅԴ-ն, անցկացնում են թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին քաղաքական կոնսուլտացիաներ: Դա ճիշտ քաղաքականությունն է, նրանք հավանաբար վերջնականապես չեն եկել այն համոզման` առաջադրվեն, թե ոչ:
– Կարծիք կա, որ Գ. Ծառուկյանը ռուսամետ գործիչ է, և ՌԴ-ն պետք է համաձայնություն տա, որ նա առաջադրվի, և` որ ԲՀԿ-ն ու ՀԱԿ-ը ռուսամետ ուժեր են:
– Հարցը ռուսամետ կամ արևմտամետ լինելու մեջ չէ: Ուժերն իրենց հաշվարկներն ունեն: Կուսակցությունները համարում են, որ քաղաքական խնդիրներից ելնելով՝ պետք է խորացնեն համագործակցությունը ՌԴ հետ և այդ առումով կարող են կոնսուլտացիաներ ունենալ: Բայց այնպես չէ, որ սպասում են ՌԴ համաձայնությանը: ՌԴ-ն կարող է ունենա իր համակրությունները և հակակրությունները տարբեր քաղաքական ուժերի դիրքորոշումներում, բայց այսօրվա դրությամբ չի խառնվում: Ես հարգում եմ այն կարծիքները, թե ՌԴ-ն միջամտում է Հայաստանի քաղաքական գործերին, ուզում է կամ չի ուզում, բայց այսօրվա դրությամբ նման իրավիճակ չկա: Ցանկացած ռազմավարական գործընկեր միջպետական հարաբերություններում ցանկություն ունի, որ տվյալ երկրում կայունություն և քաղաքական պայքար լինի: ՌԴ-ն պարզապես կարող է ունենալ իր ցանկությունները: Քաղաքական ուժերին է անհրաժեշտ, որ անպայման ՌԴ դիրքորոշումների հետ հաշվի նստեն, բայց ՌԴ-ն ոչ մի քաղաքական ուժի, նույնիսկ ԲՀԿ-ի վզին որևէ պայման չի փաթաթում:
– Այդ դեպքում որո՞նք են Հայաստանում ՌԴ համակրած ուժերը: Դրանք ընդդիմությա՞ն, թե՞ իշխանության մեջ են:
– ՌԴ-ն կարող է ունենալ իր համակրանքները ուժերի քաղաքական դիրքորոշումների մեջ և ոչ թե համակրում է կոնկրետ այս մի կուսակցությանը: Իմ ունեցած տեղեկություններով, ՌԴ դիրքորոշումներն այն հարթության վրա չեն, որ կոնկրետ ասենք, թե համակրում է այս ուժին կամ բացարձակապես չի ընդունում մյուսին: Ամեն ինչ ժամանակի ընթացքում փոխվում է, և ամեն ինչ քաղաքական դինամիկ զարգացման մեջ է:
– Ամեն դեպքում, Հայաստանում ՌԴ-ն մրցակցության մեջ է Արևմուտքի հետ: Ձեր կարծիքով` այստեղ ավելի շատ իշխող է ռուսակա՞ն, թե՞ արևմտյան ազդեցությունը: Կամ՝ ՀՀ իշխանություններն ավելի շատ ռուսամե՞տ, թե՞ արևմտամետ են:
– Բազմաթիվ ուղղակի կամ անուղղակի հետազոտական աշխատանքներ են տեղի ունենում, որոնց տվյալներով ՀՀ բնակչության զգալի և բացարձակ մեծամասնությունը գտնում է, որ Հայաստանի հետագա զարգացման ուղին ունի ՌԴ հետ բարիդրացիական և խորը ինտեգրման ճանապարհ: Հարգում եմ այն քաղաքական տեսակետը, որ ասում է, թե մենք պետք է ՌԴ-ից ազատագրվենք, գնանք Արևմուտք, բայց այսօրվա դրությամբ դա չի համապատասխանում ժողովրդի մեջ տեղի ունեցող տրամադրություններին: Եվ այսօր դժվար է ասել` ՀՀ իշխանությունները արևմտամետ են, թե ռուսամետ, որովհետև նրանք ընտրությունների նախաշեմին լուծում են իրենց վերարտադրման հարցը: Բայց եթե վերլուծական կամ վիճակագրական տեսակետից նայենք, նրանք ավելի շատ կարող են արևմտամետ լինեն, քան ռուսամետ: Բայց նրանք պետք է հայամետ լինեն, իսկ իմ կարծիքով` այսօր նրանց այդ դիրքորոշումը չի նկատվում: Նրանք ավելի շուտ մտածում են, թե ով իրենց կօգնի վերարտադրվել: Դա նաև լավ հասկանում են ՌԴ և այլ երկրների ուժերը:
– Ձեր անվան հետ է կապված այն միտքը, թե Լևոն Զուրաբյանը կարող է լինել Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ժառանգորդը և ընտրություններին առաջադրվել: Դուք նկատի ունեիք, որ նախագահական ընտրություններին նա՞ կարող է առաջադրվել:
– Լ. Զուրաբյանի մասին ասել եմ, որ նա կարող ուժ է, լավ պատրաստված այնպիսի երիտասարդ քաղաքական գործիչներից է, որոնք կապված չեն կոռուպցիոն, քրեաօլիգարխիկ երևույթների հետ, 10 անգամ կուսակցություն չի փոխել: Խոսքը դրա մասին է: Ես չեմ ասել, թե Լ. Զուրաբյանը Լ. Տեր-Պետրոսյանի հետևորդն է լինելու: Ես պարզապես ասել եմ, որ կա նման գործիչ, ու նա շատ արժանի է: Մնացածն արդեն մեկնաբանություններ են եղել:
– Կարծիք կա, որ նաև Դուք եք ՌԴ իշխանությունների հետ ՀԱԿ-ի կապող օղակը:
– Կապող օղակ չի կարելի ասել: Հարցն այն է, որ բոլոր քաղաքական ուժերն էլ ՌԴ քաղաքական շրջանակների կամ իշխանությունների հետ շփումներ, խորհրդակցություններ ունեն, փորձում են հարցեր լուծել և այլն: Եվ համաժողովրդական շարժումը երբ սկսվեց, ես համակրում էի դրան, և իմ ուժերի ներածին չափով փորձել եմ օգնել:
– Հիմա ՀԱԿ-ի և ՌԴ քաղաքական ուժերի և իշխանությունների միջև այդ շփումները կա՞ն:
– Ինձ թվում է` վերջին ժամանակներում շփումներն անընդհատ էլ կան: Որպես լուրջ քաղաքական ուժ, ինձ թվում է, որ բոլոր երկրների, այդ թվում և` ՌԴ քաղաքական վերնախավի հետ էլ շփումներ տանում է: Եվ զարմանալի կլիներ, որ չլիներ:
– Ձեր կարծիքով` նախագահական ընտրություններն ի՞նչ ելք կունենան: Իշխանության թեկնածուն կվերընտրվի՞, թե՞ գոյություն ունեցող դժգոհության արդյունքում շարժում կձևավորվի, և իշխանափոխություն կլինի:
– Իշխանությունների ձեռքում են ահռելի վարչական, ֆինանսական և այլ ռեսուրսներ: Եվ դժվար է նրանց հետ մրցակցել: Բայց իշխանությունները պետք է հասկանան, որ դրանք պետք է մի կողմ դնեն ու գնան քաղաքական պայքարի: Իշխանությունները պետք է շահագրգռված լինեն մրցակցել ակտիվ ընդդիմության հետ: Իհարկե, նրանք նման ընդդիմությունից վախենում են, բայց նրանց դժվար է հակակշիռ լինել: Ամեն դեպքում, ինձ թվում է, որ քաղաքական կամ քաղաքացիական շարժումներ կարող են առաջանալ:
– Ձեր կարծիքով` Ծառուկյանը կառաջադրվի՞
– Գ. Ծառուկյանը խորհրդարանական երկրորդ ուժի առաջնորդն է, և բոլոր հաշվարկները բերում են նրան, որ նա ըստ ամենայնի պետք է առաջադրվի: Գիտեմ, որ կա հակառակ տեսակետը, թե նա չի ընդունվում որպես քաղաքական գործիչ, գործարար է: Եվ ընդհանրապես, բոլորն էլ կարող են առաջադրվել: Այսօր պետք է բոլորը մասնակցեն գոնե առաջին փուլում, երկրորդ փուլի իրավիճակ ստեղծեն ու միավորվեն: Հայաստանում այնպիսի իրավիճակ է ստեղծվել, որ շատերն արտագաղթում են, և ՌԴ-ում ավելի շատ ՀՀ քաղաքացի է բնակվում, քան ՀՀ-ում: Արդեն հարցը նրանում է, որ քաղաքական, քաղաքացիական շարժում է պետք, որ այդ կոռուպցիոն, քրեաօլիգարխիկ երևույթների դեմ պայքարի:
– Նույն Գ. Ծառուկյանը համարվում է այդ քրեաօլիգարխիկ համակարգի մի մասը, նա ինչպե՞ս կարող է քաղաքական շարժում առաջացնել և ոչ թե իշխանությունների հետ կոմպրոմիսի գնալով՝ իր բիզնեսը պահպանել:
– Ես տեղյակ չեմ, որ նա կարող է շարժում ձևավորի, ես տեղյակ եմ, որ ԲՀԿ-ն ցանկանում է առաջադրել Ծառուկյանին: ՀԱԿ-ը կարող է շարժում ձևավորել: Ես շատ կցանկանայի, որ ՀԱԿ-ին միանային քաղաքացիական շարժումները: Վերջիվերջո, եթե վերլուծում ես, այդ քաղաքացիական շարժումները դառնում են քաղաքական ընդդիմադիր շարժումներ:
– Այդ դեպքում, ո՞րն է Գ. Ծառուկյանի ու ԲՀԿ-ի ցանկությունը: Նրանք պարզապես ցանկանում են իշխանությա՞ն գալ:
– Բնական է, որ ցանկացած քաղաքական ուժ, առավել ևս ԲՀԿ-ն, որը մեծ էլեկտորատ ունի, ուզում է իշխանության գալ: Այստեղ հարցն այն է, թե ինչ կազմով կամ ծրագրերով: Իսկ այն, որ ՌԴ-ն պաշտպանում է ԲՀԿ-ին, այդպիսի բացարձակ ճշմարտություն չկա: Կան դիրքորոշումներ, որտեղ պաշտպանում է և՛ ԲՀԿ-ին, և՛ ՀԱԿ-ին, կան դիրքորոշումներ, որտեղ չի պաշտպանում:
