Հայաստանն ու Ռուսաստանը պայմանավորվել են նոր ատոմակայանը կառուցել 50/50 սկզբունքով, ռուսական մամուլին տված հարցազրույցում հայտարարել է վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը: Փաստն ինքը, որ Մոսկվան Հայաստանին 50 տոկոս է թողնում, այն էլ այդօրինակ կարևոր ռազմավարական նախագծում, արդեն իսկ զարմանալի ու անսպասելի է:
Հայաստանի նոր ատոմակայանի արժեքը գնահատվում է մոտ 5 միլիարդ դոլար: Համենայնդեպս, առայժմ կարծես թե այդ թիվն է վերջինը, որ հնչեցրել է Հայաստանի էներգետիկայի նախարարը: Ստացվում է, որ ռուսները պատրաստ են մոտ 2,5 միլիարդ դոլար տրամադրել, իսկ մյուս 2,5 միլիարդը պետք է ապահովի Հայաստանը: Մոսկվան, ըստ երևույթին, կարծում է, որ Հայաստանը չի կարող գտնել այդ փողը և վաղ թե ուշ դրա համար էլ դիմելու է Մոսկվային` խնդրելով, որ Մոսկվան իրենից վերցնի այդ 50 տոկոսն էլ: Այդ տեսանկյունից, ուշագրավ է «ՀայՌուսգազարդի» «էվոլյուցիան»: Այդ ընկերությունը Հայաստանն ու Ռուսաստանը ստեղծեցին 45-45-10 սկզբունքով: 45-ական բաժնեմաս Հայաստանին ու Ռուսաստանին, իսկ 10 տոկոսն էլ «Իտերային», որը գրեթե ավելորդ մի միջնորդական կառույց էր, ընդամենը փողի հավելյալ շրջանառության աղբյուր, որը սովորաբար փողի «լվացք» է կոչվում: Տարիների ընթացքում,- մոտ տասը տարում,- «ՀայՌուսգազարդը» դարձավ գրեթե ամբողջությամբ ռուսական ընկերություն: Հավանաբար Մոսկվան այդ օրինակն իր աչքի առաջ ունենալով էլ համաձայնել է Հայաստանի հետ նոր ատոմակայանը սկզբից բաժանել 50/50-ի, ակնկալելով, որ մի քանի տարի անց պատկերը կլինի իր օգտին` ասենք 85-15 կամ 95-05 հարաբերակցությամբ:
Կարո՞ղ է արդյոք Հայաստանը գտնել 2,5 միլիարդ դոլար: Հայաստանի նոր ատոմակայանի հանդեպ հետաքրքրություն է ցուցաբերում Ֆրանսիան, թեև Տիգրան Սարգսյանը, խոսելով մասնավոր ներդրողների հետաքրքրվածության մասին, մատնանշում է ընդամենը ԱՄՆ-ը, Ճապոնիան և, ինչը հետաքրքիր է՝ Մերձավոր Արևելքը:
Շաբաթներ առաջ Երևանում հայ-ամերիկյան հուշագիր ստորագրվեց էներգետիկ ոլորտի գործակցության վերաբերյալ, որում մասնավորապես խոսք կա նաև նոր ատոմակայանի շինարարության հարցում գործակցության հեռանկարի մասին: Բայց այդ հեռանկարները առայժմ կոնկրետ չեն՝ համենայնդեպս հրապարակային մակարդակում: Թե ով կամ ովքեր են Մերձավոր Արևելքից հետաքրքրված հայկական նոր ատոմակայանի նախագծով` պարզ չէ: Պարզ չէ նաև, թե հավանական հետաքրքրված ներդրողները մահմեդակա՞ն են, թե՞ քրիստոնյա: Ատոմակայանի հարցում հավանաբար այդ հանգամանքը չի կարող երկրորդական լինել, նկատի ունենալով դրա գերռազմավարական նշանակությունը: Թերևս, դժվար վիճելի է այն, որ խնդիրը քաղաքական է, և այստեղ որևէ կապիտալի հետաքրքրվածությունը, բացի զուտ բիզնեսի հետ կապված հարցերից, պետք է ստանա նաև քաղաքական լուծումներ: Այդ տեսանկյունից, հիմնական խաղացողներն, անշուշտ, լինելու են Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ը: Այն, որ ԱՄՆ-ը Հայաստանի հետ էներգետիկ ոլորտի գործակցության հուշագիր ստորագրեց, վկայում է, որ Նահանգները ոչ միայն մտադիր չէ մնալ մի կողմ քաշված կամ պասիվ, այլ ծրագրում է ծավալել ակտիվ գործունեություն: Այդ իմաստով ուշագրավ է նաև գործող ատոմակայանի «կյանքը», նախատեսված 2016 թվականի փոխարեն, ևս տասը տարով երկարաձգելու մասին հայ-ամերիկյան համաձայնությունը՝ ԱՄՆ-ը ստանձնեց շահագործման երկարաձգումը սպասարկելու հարցին օժանդակելու պատրաստակամություն: Այսինքն` նոր ատոմակայանը չի երևում առնվազն առաջիկա տասնամյակի հեռանկարում, ինչը վկայում է երևի թե այն մասին, որ նոր ատոմակայանին «տիրելու» հարցում սպասվում է բավական լուրջ ռուս-ամերիկյան մրցակցություն և դիմակայություն:
«Ո՞վ է կառուցելու հայկական նոր ատոմակայանը» հարցը մնում է բաց: Սակայն այստեղ ամենաէականն այն է, որ Հայաստանն ինքը կարծես թե կորցրել է այդ հարցի պատասխանը տալու հնարավորությունը, թեև գուցե չի ունեցել հենց սկզբից: Այսինքն` եթե ԱՄՆ-ը չմիջամտի ու չմրցակցի Ռուսաստանի հետ այդ հարցում, ապա Հայաստանի միջուկային «իրավունքը փաստացի վերցնելու էր Ռուսաստանը և տնօրիներ այնպես, ինչպես ինքը կկամենար՝ կա՛մ կկառուցեր նոր ատոմակայան, կա՛մ Հայաստանի վրա ավելի մեծ ծավալով գազ կվաճառեր: ԱՄՆ միջամտությունը ձևավորում է որոշակի մրցակցային միջավայր, որից, սակայն, Հայաստանը դեռ պետք է կարողանա օգտվել:
Լավագույն տարբերակը կլիներ, իհարկե, ատոմակայանը կառուցել հայկական միջոցներով: Բայց, եթե 20 տարվա ընթացքում, օրինակ, «Հայաստան» համահայկական ծրագիրը հավաքել է ընդամենը մոտ 235 միլիոն դոլար, ապա միամտություն կլիներ ատոմակայանի համար անհրաժեշտ մի քանի միլիարդի մասին մտածելը: Ոչ այն պատճառով, որ այդքան փող չկա: Պարզապես ռազմավարական նպատակների շուրջ համազգային կապիտալ կենտրոնացնելու ավանդույթ և մշակույթ չկա, և ըստ էության` նաև «քյար» չկա:
