«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Ռուսաստանը գլոբալ քաղաքականությունում» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, քաղաքական վերլուծաբան Ֆյոդոր Լուկյանովը:
– Պարոն Լուկյանով, ինչո՞վ եք բացատրում ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների սրումը Սիրիայի հարցի շուրջ, կարո՞ղ ենք սա համարել Ռուսաստան-Արևմուտք լարվածության նոր փուլ:
– Անշուշտ, սա նոր փուլ է, շատ կտրուկ սրացում է, որը դիվանագիտական գործընթացի ձախողման հետևանքն է: Ոչինչ չստացվեց մի շարք պատճառներով, ըստ էության՝ ոչինչ չստացվեց, սպառվեցին քաղաքական-դիվանագիտական մեխանիզմի բոլոր կապերը, իսկ եթե նմանատիպ հակամարտություններում ձախողվում է դիվանագիտական գործընթացը, ապա միանում է ռազմականը: Ուստի այժմ բոլորը որպես ելակետ են ընդունում, այսպես ասած, «proxy war»-ի՝ միջնորդավորված դիմակայության, պատերազմի իրավիճակը, իսկ այդ իրավիճակը երկու բաղադրիչ ունի, առաջին բաղադրիչը փորձելն է խուսափել ուղղակի բախումից, ինչն էլ, ըստ էության, տեղի է ունենում, որովհետև Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության այդ ահարկու հայտարարությունները ուղղված են նրան, որ ամերիկացիները հասկանան վիճակի լրջությունը, որ սա արդեն խաղ չէ:
– Նկատի ունեք իրավիճակը կոնկրետ Սիրիայո՞ւմ, թե՞ ավելի գլոբալ առումով:
– Բնականաբար, Սիրիայում: Եթե երկու ռազմական գերտերությունները իրար կողք կողքի են գտնվում Սիրիայում, դա կարող է, այսպես ասած, խթան դառնալ ռազմական բախման համար:
Իսկ երկրորդ բաղադրիչը, հակառակը, բոլոր հնարավոր միջոցներով միջնորդավորված դիմակայությունը խորացնելն է, և այստեղ մենք տեսնում ենք ամենը, ինչ հնարավոր է՝ մեղադրանքներ Ռուսաստանի հասցեին ռազմական հանցագործությունների համար, պաշտոնական մեղադրանքներ հաքերության մասին, և ամենայն հավանականությամբ՝ Միացյալ Նահանգները կմեծացնի աջակցությունը սիրիական ընդդիմությանը:
– Իսկ ինչպե՞ս կմեկնաբանեք ամերիկացի բարձրաստիճան զինվորականներից մեկի վերջին հայտարարությունը, որում կարծիք էր հայտնել, թե ռազմական բախումը Միացյալ Նահանգների և Ռուսաստանի միջև «գրեթե երաշխավորված է»:
– Ես չգիտեմ, թե ով է դա ասել: Ավելի շատ նման է լրագրողական ինչ-որ հայտարարության:
– Ոչ, դա իրական հայտարարություն է, որն արել է ԱՄՆ ցամաքային զորքերի շտաբի պետ Մարկ Միլլին:
– Ամերիկացի զինվորականները, ինչպես և ռուս զինվորականները, շահագրգռված են, որ հակամարտությունը չվերաճի ուղղակի բախման:
Համաձայն զսպման հայեցակարգի՝ որքան նրանք շատ են խոսում այդ մասին հրապարակայնորեն, այնքան ավելանում են հնարավորությունները խուսափելու բախումից: Դրանք զգուշացնող հայտարարություններ են, բայց, ամեն դեպքում, եթե երկու ռազմական տերությունները գործում են կողք կողքի՝ առանց որևէ համակարգման և բոլորովին հակադիր շահերով, դա արդեն թույլ է տալիս ենթադրել, թե ինչ կարող է լինել:
– Ինչպե՞ս է այս դիմակայությունը ազդում մեր տարածաշրջանի՝ Հարավային Կովկասի վրա: Ընդհանրապես կան մի քանի «թեժ կետեր», որոնց շուրջ Արևմուտքը և Ռուսաստանը համագործակցում են կամ մրցակցում: Ձեր կարծիքով՝ երկու կենտրոնները այս պայմաններում ինչպե՞ս են փոխհարաբերվելու Հարավային Կովկասում, մասնավորապես՝ Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման հարցում:
– Դե, ինչպես գիտենք, Ղարաբաղյան հակամարտությունը աշխարհի կենտրոնն է…
– Դուք, իհարկե, հեգնում եք:
– Ընթանում է նյարդերի ընդհանուր, շատ լուրջ պայքար: Որևէ մեկը հատուկ ծրագիր չունի, որ այստեղ այսպես պետք է անել, այնտեղ՝ այնպես, պարզապես ստեղծվել է անվստահության, կասկածամտության և թշնամանքի ընդհանուր մթնոլորտ: Հասկանալի է, որ այս իրավիճակում առաջինը կարող է պայթել Ուկրաինան, կան բոլոր նախադրյալները դրա համար:
Ինչ վերաբերում է մյուս կոնֆլիկտներին, չգիտեմ, որովհետև նույն Հարավային Կովկասում գործում է հարաբերությունների շատ բարդ համակարգ, և չի կարելի ասել, թե այնտեղ միմյանց դեմ են կանգնած Ռուսաստանը և Ամերիկան:
– Բայց չէ՞ որ Ամերիկան և Ռուսաստանը շատ կարևոր խաղացողներ են Ղարաբաղյան կարգավորման մեջ:
– Ռուսաստա՞նը, այո, հետո ի՞նչ: Բայց չէ՞ որ այնտեղ այնպիսի վիճակ չէ, որ Ռուսաստանը Հայաստանի կողմից է, իսկ Ամերիկան՝ Ադրբեջանի, իրավիճակը շատ ավելի բարդ է, հետևաբար այդ հակամարտությունում չեն կարող լինել գծային սխեմաներ, բայց ես դժվարանում եմ ասել, որ ցանկացած ընդհանուր անկայունություն կարող է ինչ-որ կերպ հրահրել լոկալ անկայունություն:
– Իսկ ընդհանրապես գլոբալ իրավիճակը ազդո՞ւմ է լոկալ կոնֆլիկտների, նույն ուկրաինական հակամարտության, Լեռնային Ղարաբաղի վրա:
– Իհարկե, ազդում է: Այստեղ մեկ այլ կարևոր հանգամանք կա, «սառը պատերազմից» հետո մենք բազմիցս տեսել ենք այդ իրավիճակը, երբ ընտրական շրջանի ավարտին, հատկապես Ամերիկայում, շատ է սրվում նյարդային վիճակը: Ամեն անգամ այդպես է եղել թե՛ Քլինթոնի, թե՛ Բուշի, թե՛ Օբամայի դեպքում, ամեն ինչ Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունների համար վերջանում է շատ ցածր կետի վրա: Այս անգամ, իհարկե, իրավիճակը շատ ավելի վտանգավոր է, քան նախորդ դեպքերում:
Երբ այս շրջանն անցնի երկու ամիս անց, ավարտվի ընտրական մրցավազքը, և սկսվի վարչակազմի փոփոխությունը, մի կողմից հույս կա, որ կթուլանա այդ նյարդային, լարված վիճակը, մյուս կողմից՝ նոր վարչակազմը, ով էլ ընտրվի, իրեն դիրքավորելու է որպես «հակաօբամա», Թրամփը՝ անկեղծ, Հիլարին՝ ավելի քիչ ակնհայտ, բայց թե՛ մեկը և թե՛ մյուսը համաձայն չեն Օբամայի քաղաքականության հետ: Ուստի Միացյալ Նահանգները կարող է ավելի ագրեսիվ դառնալ Ուկրաինայի հարցում և ավելի շատ աջակցել Կիևին:
– Կարծում եք՝ մեծ տարբերություն կլինի՞ Միացյալ Նահանգների քաղաքականության մեջ Ռուսաստանի, մեր տարածաշրջանի ուղղությամբ՝ կախված նրանից, թե ով կհաղթի նախագահական ընտրություններում:
– Այն, իհարկե, տարբեր կլինի, բայց որակապես չի փոխվի. Ռուսաստանը և Միացյալ Նահանգները կշարունակեն մնալ համակարգային մրցակիցներ: Դա ներդրված է համակարգի հիմքում, անձերի գործոնն այստեղ էական չէ:
