Այսօր Պեկինում տեղի կունենա Պուտինի և Էրդողանի նոր հանդիպումը՝ G20-ի գագաթնաժողովի շրջանակում: Սա արդեն երկրորդ հանդիպումը կլինի ռուս-թուրքական հաշտեցման հունիսին մեկնարկած գործընթացից հետո:
Իհարկե, այս հանդիպումն առաջինից տարբերվելու է նրանով, որ տեղի է ունենալու Թուրքիայի՝ Սիրիա ներխուժելուց հետո, որը ամենևին միանշանակ գնահատականի չի արժանացել Ռուսաստանում, եթե չասենք, որ առաջացրել է Մոսկվայի դժգոհությունը: Ընդհանուր առմամբ նկատելի է, որ ռուս-թուրքական հաշտեցումը այնքան էլ հարթ չի ընթանում, և կա փոխադարձ զգալի, նկատելի անվստահություն: Սա մի կողմից, իհարկե, Հայաստանի համար դրական հանգամանք է, մյուս կողմից, սակայն, խորացնում է այն ռիսկերը, որ Հայաստանի համար կան ռուս-թուրքական հաշտեցման պարագայում:
Խնդիրն այն է, որ փոխադարձ անվստահության պայմաններում կա վտանգ, որ վստահության հաստատման «գնացուցակում» կարող են լինել Հայաստանն ու Լեռնային Ղարաբաղը, քանի որ հայկական գործոնը մի հանգամանք է, որի հարցում համաձայնության բացակայությունը ռուս-թուրքական հարաբերությունների համար նշանակելու է համաձայնության բացակայություն բոլոր հարցերում:
Եվ այս տեսանկյունից պատահական չէ, որ երբ նոյեմբերին թուրքական օդուժը հարվածեց ռուսական օդանավը, և սկսվեց հարաբերությունների լարված շրջանը, պետական մակարդակով միմյանց ինչ մեղադրանք ասես հնչեցնելու պայմաններում, Ռուսաստանը և Թուրքիան պետական մակարդակով դույզն-ինչ կասկածի տակ չդրեցին 1921 թվականի ռուս-թուրքական մոսկովյան պայմանագիրը, որն այլ բան չէ, քան Ռուսաստանի և Թուրքիայի համաձայնությունը հայկական սուբյեկտությունը չեզոքացնելու հարցում:
Այսպիսով, ինչ հարցում էլ Անկարան և Թուրքիան գործեն միասնական կամ լինեն տարակարծիք, հայկական հարցում նրանք պարզապես դատապարտված են լինել միասնական, այլապես չի կարող լինել ռուս-թուրքական խորքային համագործակցություն:
Եվ այստեղ է նաև ռուս-թուրքական հաշտեցման ներկայիս գործընթացի խնդիրը, քանի որ ապրիլյան պատերազմից հետո ստեղծվել է մի իրավիճակ, որը Ռուսաստանին թույլ չի տալիս նախկինի պես ազատ համագործակցել Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, որովհետև նախկինում չկար պատերազմի գործոնը, իսկ այժմ հայկական «տառապանքը» իմաստնություն է բերել հանրությանը պատերազմի փորձով, և սա Մոսկվային զրկել է մանիպուլյացիաների հնարավորությունից: Իսկ ռուս-թուրքական հարաբերություններում առանցքային տարրերից մեկը հենց այն է, թե ինչքանով է Ռուսաստանը կարողանում մանիպուլյացիայի ենթարկել հայկական հասարակության, ընդհանրապես՝ հայության գիտակցությունը:
Եվ ուրեմն Հայաստանի հասարակության համար ռուս-թուրքական հաշտեցման գործընթացի պարագայում ինքնապաշտպանության կամ ինքնապահպանման իմաստով կա առնվազն մեկ խնդիր՝ բացարձակապես թույլ չտալ իջնել այն նշաձողին, որ սահմանեց ապրիլյան պատերազմը հայության գիտակցության մեջ՝ կապված Ռուսաստանի փրկիչ լինելու հանգամանքի հետ: Հենց իջավ այդ նշաձողը, հենց Ռուսաստանին հաջողվեց հայության գիտակցության մեջ վերականգնել իր «փրկչական» միֆականության նախաապրիլյան նշաձողը, դա անխուսափելիորեն նոր աղետի է բերելու ռուս-թուրքական հաշտության կոնտեքստում:
Ռուսաստանի հանդեպ ապրիլից հետո ձևավորված հանրային գիտակցությունը Հայաստանի անվտանգության լուրջ գրավականն է, և միայն այդ գիտակցումն է, որը Հայաստանին հնարավորություն կտա նաև անուղղակիորեն կառավարել ռուս-թուրքական հաշտեցման գործընթացն ու դրա «գնացուցակից» հանել Հայաստանն ու Ղարաբաղը:
