ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հետ հանդիպումից հետո Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը «Կոմերսանտ»-ի թղթակից Ելենա Չեռնենկոյին բացատրել է` ինչու Հայաստանը չի ձգտում ՌԴ-ի, Ղազախստանի և Բելառուսի հետ ստեղծել Մաքսային միություն, սակայն պատրաստ է քննարկել իր տարածքում ռուսական ռադիոտեղորոշիչ կայանի շինարարության հարցը, որը կարող է այլընտրանք լինել Գաբալայի ռադիոտեղորոշիչ կայանին:
– Դմիտրի Մեդվեդևի նախաձեռնությամբ կայացել են արդեն տասնյակ եռակողմ հանդիպումներ Լեռնային Ղարաբաղի հարցով, սակայն զգալի առաջընթաց չի հաջողվել գրանցել: Ինչո՞ւ:
– Դա կախված է այն բանից, թե ով ինչ սպասելիքներ է ունեցել: Այսպիսի կոնֆլիկտներն արագ չեն լուծվում: Առաջին հերթին անհրաժեշտ է բանակցային գործընթացի համար հարթակ ձևավորել: Եվ այդ պլանում կա լուրջ առաջընթաց: Հայտնվել է խնդիրների ավելի խորը ընկալում:
– Ինչպե՞ս կարող է Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության վրա ազդել Իրանում ուժային սցենարի կյանքի կոչումը:
– Չեմ կարծում, թե Իրանում կատարվող իրադարձությունները կունենան անմիջական ազդեցություն Լեռնային Ղարաբաղի վրա: Ամենայն հավանականությամբ, դրանք կազդեն Հայաստանի վրա: Իրանը այն երկու հարևան երկրներից մեկն է, ում հետ մենք հարաբերություններ ունենք: Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ չունենք, միայն Իրանի ու Վրաստանի հետ: Իրանի նկատմամբ միջազգային պատժամիջոցները խոչընդոտում են այդ երկրի` Հայաստանի հետ տնտեսական կապերի զարգացմանը, ինչը մեր շահերից չի բխում: Դրանք սահմանափակում են մեր տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնելու հնարավորությունը, մեծացնում են Հայաստանի համար աշխարհաքաղաքական ռիսկերը, բացասաբար են ազդում ներդրումային գրավչության վրա:
– Իսկ դուք պատրա՞ստ եք այն բանին, որ ռմբակոծման դեպքում Իրանը կփակի սահմանները:
– Մենք ունենք հստակ ազգային դոկտրին, որտեղ ուրվագծում ենք բոլոր հնարավոր ռիսկերն ու մարտահրավերները: Ազգային անվտանգության ապահովման տեսանկյունից մենք պետք է պատրաստ լինենք տարբեր սցենարների:
– Սերգեյ Լավրովը վստահեցրել է, որ Հայաստանի համար ինտեգրման նախագծերի դռները հետխորհրդային տարածքում բաց են: Պատրա՞ստ է Հայաստանը դառնալ «ԵվրԱզԷս»-ի անդամ, միանալ Մաքասային միությանը կամ ընդգրկվել մեկ ընդհանուր տնտեսական տարածքի մեջ:
– Ինտեգրման գործընթացներում մենք չենք տեսնում մեզ համար արգելքներ «ԵվրԱզԷս»-ի և ԱՊՀ երկրների տարածքում: Մենք շահագրգռված ենք, որ այդ գործընթացները խորանան ու ուժեղանան: Բայց համաշխարհային պրակտիկայում չկա այնպիսի օրինակ, որ երկիրը, չունենալով սահմաններ, դառնա Մաքսային միության անդամ: Դա անիմաստ կլիներ: Մաքսային միության իմաստն այն է, որ ապրանքափոխանակությունը լինի առանց մաքսային զննման: Մեր պարագայում դա անհնար է, քանի որ մենք պետք է անցնենք այլ պետության տարածքով, և կրկնակի անցնում ենք մաքսազերծում: Դա անիմաստ է դարձնում մաքսազերծման թեթևացումը տնտեսվարող սուբյեկտների համար: Դրա փոխարեն մենք կստանայինք միայն խնդիրներ: Մեր ռուս գործընկերները ըմբռնումով են մոտենում ստեղծված իրավիճակին: Մենք որոնում ենք համագործակցության ուղիներ՝ առանց Մաքսային միության: Գուցե պետք է մտածել ինչ-որ նոր պլատֆորմի մասին կամ Հայաստանի համար հատուկ կարգավիճակի:
– Այս կազմակերպությա՞ն, թե՞ ինչ-որ այլ շրջանակում:
– Եթե Մաքսային միության կանոնները պարտադիր են դրա մասնակիցների համար, ապա պետք է յուրաքանչուր համագործակցող երկրի համար առանձին սահմանվեն վարքագծի հստակ կանոններ: Դա երևի պետք է լինի ինչ-որ նոր բան: Մաքսային միությունը մեզ համար չի հանդսանում այնպիսի գործիք, որը պետք է եկամտաբեր լինի տնտեսվարող սուբյեկտների համար: Իսկ այդ դեպքում այն դառնում է անիմաստ:
– Օրերս հայտարարվել էր Հայաստանի ու Եվրամիության միջև ազատ առևտրի գոտի ստեղծելու մասին։ Դա ինչպե՞ս կանդրադառնա ԱՊՀ-ում առևտրի ազատ գոտի ստեղծելու դեպքում Հայաստանի մասնակցության վրա:
– Մեզ համար շատ կարևոր է տնտեսական նոր տիրույթների նվաճումը: Մեր աշխարհաքաղաքական պայմաններն այնպիսին են, որ մենք պետք է ընդյալնենք մեր տնտեսական տիրույթը: Դա մեր տնտեսության կենսագործունեության պայմաններից մեկն է:
Մենք շահագրգռված ենք ԱՊՀ-ի շրջանակում համագործակցությամբ, բայց ցանկանում ենք, որ եվրոպական շուկան մեզ համար բաց լինի։ Դրա համար մենք պետք է ապահովենք որոշակի չափանիշներ` համապատասխան եվրոպական ստանդարտին: Դրանք առաջին հերթին այն ստանդարտներն են, որ կապված են սննդի անվտանգության հետ: Բայց նրա համար, որ այդ ստանդարտները զարգացվեն ու կյանքի կոչվեն, անհրաժեշտ կլինի շուրջ 3 տարի: Եվ այդ ժամանակ մեր առաջ բաց կլինի մեծ շուկա:
– Կարծիք կա, որ ԵՄ Արևելյան գործընեկերության ծրագիրը, որի անդամ է Հայաստանը, ուղղված է ՌԴ-ի ազդեցության թուլացմանը հետխորհրդային շրջանում: Ինչո՞ւ է Երևանը մասնակցում այդ նախագծին:
– Ես համաձայն չեմ այն բանի հետ, որ ծրագիրն ուղղված է Ռուսաստանի դիրքների թուլացմանը: Մենք համագործակցում թե՛ ՆԱՏՕ-ի և թե՛ ԵՄ-ի հետ: Այնպես, ինչպես մեր ստրատեգիական հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ ուղղված չեն ԵՄ-ի դեմ: Մեր բոլոր համագործակցության ծրագրերի մասին` լինի դա ԵՄ-ի, ՆԱՏՕ-ի, ԱՄՆ-ի, Իրանի թե Չինաստանի հետ, մեր ռազմավարական գործընկեր Ռուսաստանը տեղյակ է: Ռուսաստանն ընբռնումով է վերաբերվում դրանց: Մենք ունենք գործընկերային հարաբերությունների զարգացման մեծ ընտրություն` հաշվի առնելով մեր աշխարհաքաղաքական վիճակն ու հարևանների հետ ունեցած խնդիրները:
– Եթե Ռուսաստանն ու Ադրբեջանը պայմանավորվում են Գաբալայի ռադիոտեղորոշիչ կայանի վարձակալման պայմանների շուրջ, կտա՞ արդյոք Հայաստանը նմանատիպ կայանի կառուցման համաձայնություն իր տարածքում:
– Ինչո՞ւ ոչ:
– Այսինքն` ամեն ինչ քննարկելի՞ է:
– Իհարկե: Եթե մեր տարածքը ներկայացնում է այդպիսի հետաքրքրություն, մենք պատրաստ ենք քննարկել այդ հարցը:
– Իսկ ինչ վերաբերում է ընդգրկմանը…
– Այստեղ կարող է լինել առավելություն, քանի որ Հայաստանը լեռային երկիր է: Ընդգրկումը կարող է լինել ավելի լայնարձակ:
