«Դիսկուրս» հաղորդաշարի հերթական թողարկման հյուրերն են «Ժառանգություն» խմբակցության անդամ, ԱԺ պատգամավոր Անահիտ Բախշյանը և ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր Հովհաննես Սահակյանը:
Հ. Բ.- Պարոն Սահակյան, խորհրդարանական էթիկայի հանձնաժողովը արդյոք քիչ չէ՞ մեր պատգամավորների համար՝ նկատի ունենալով այն, թե նրանք ինչ բուռն էթիկայով են ապրում, և գուցե մեկ հանձնաժողովը շատ քիչ է դրան հետևելու և վերահսկելու համար:
Հ. Ս.- Ձեր առաջարկն է, որպեսզի 131 էթիկայի հանձնաժողո՞վ ստեղծվի: Իմ կարծիքով՝ աշխարհում ընդունված է, որ Ազգային ժողովում լինեն էթիկայի հանձնաժողովներ՝ կապված երկրում բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց հետ: Այս դեպքում էլ գործառույթը նույնն է. հանձնաժողովը պետք է ամրագրի, վեր հանի այն բախումները, որ կարող են լինել պատգամավորի գործունեության ժամանակ: Ազգային ժողովի կանոնակարգ օրենքը նախատեսում է էթիկայի հանձնաժողովի ձևավորումը կամ ազդարարումը, որը իր մեջ ունի մի շարք կետեր, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի մանրամասն կարգավորել այն հիմնական գործառույթները, որոնցով պետք է զբաղվի հենց էթիկայի հանձնաժողովը: Դա մաֆիայի շահերի բախումն է, հայտարարագրերն են, որոնք պետք է ուսումնասիրվեն: Սահմանադրությամբ սահմանված է, որ Ազգային ժողովի պատգամավորները, բացի գիտամանկավարժական գործունեությունից, պետք է զբաղվեն միայն պատգամավորական գործունեությամբ, այսինքն՝ վճարովի աշխատանքով չպետք է զբաղվեն, և այդ խնդիրների հետ կապված՝ էթիկայի հանձնաժողովը կարող է վարույթ հարուցել, առաջարկով դիմել Ազգային ժողովի նախագահին նմանատիպ պատգամավորների գործունեությունը կասեցնելու խնդրով: Իմ կարծիքով՝ էթիկայի հանձնաժողովն ունենալու է զսպող ֆունկցիա՝ իր մեջ պարունակելով նաև հակակոռուպցիոն որոշակի գործառույթներ: Եթե մենք, թեկուզ շահերի բախման առումով, կարողանանք ապահովել այն օրինագծերը, որոնք կարող են այս կամ այն ձևով առնչվել պատգամավորի հետ, և դրանք վեր հանենք հայտարարությունների տեսքով, իմ կարծիքով՝ բավականին լուրջ առաջընթաց կունենանք:
Հ. Բ.- Էթիկայի հանձնաժողովի ստեղծումից հետո Ազգային ժողովի ներկայիս պատկերը որքանո՞վ փոփոխություն կկրի, ի՞նչ կա հիմա, որ չի լինի էթիկայի հանձնաժողովի ստեղծվելուց հետո:
Հ. Ս.- Ներկայացված նախագծով էթիկայի հանձնաժողովը հավասար իրավունքներ է սահմանում և՛ ընդդիմադիր, և՛ իշխանական խմբակցությունների համար: Այսինքն՝ նրանք ունենալու են հանձնաժողովի հավասար թվաքանակով անդամներ. այդ բալանսը պահպանված է: Եթե նախագահը իշխանության ներկայացուցիչ է, ապա տեղակալը պարտադիր պետք է լինի ընդդիմադիր, և հակառակը։ Հաջորդ նստաշրջանին նրանք տեղերով փոխվում են: Սա վկայում է այն մասին, որ այնտեղ կարելի է հավասարություն պահելով՝ որոշակի գործառույթներ իրականացնել: Մենք (մեր խորհրդարանական ընդդիմադիր գործընկերները նույնպես այդ մասին խոսեցին) հայտնեցինք, թե այդ նախագծում կան ինչ-ինչ քողարկված խնդիրներ՝ կապված այս կամ այն պատգամավորի հետ։ Եթե տվյալ պատգամավորը ուղղակիորեն չհայտարարի իր շահերի բախման մասին, ապա դա կարող է դառնալ հիմք՝ հասարակական բավական մեծ աղմուկի, ինչը քաղաքական առումով կարող է բավական լուրջ հետևանքներ ունենալ այն քաղաքական ուժի վրա, որը սատարում է տվյալ պատգամավորին, և ինչու չէ՝ կարող է ազդել նաև հենց նրա անձնական հեղինակության և հետագա գործունեության վրա: Երբեմն նաև մենք հանդիպում ենք հրապարակումների կամ քննադատությունների, ըստ որոնց՝ շատ հաճախ պատգամավորը թույլ է տալիս այնպիսի արտահայտություններ կամ կատարում է այնպիսի քայլեր, որոնք հարիր չեն պատգամավորին: Այս հանձնաժողովը կունենա որոշակի զսպող մեխանիզմ:
Հ. Բ.- Կուսակցության ղեկավարությունը չի՞ կարող զսպել պատգամավորներին:
Հ. Ս.- Կուսակցության ղեկավարությունը, իմ կարծիքով, կարողանում է, բայց պատգամավորը, որպես մանդատով օժտված անձ, առաջնորդվում է իր խղճի ազատությամբ. նա ազատ է նաև ըստ Սահմանադրության: Պատգամավորները իրենց գործունեության մեջ ազատ են, և նրանց վարքագծի որոշակի կանոններ ուղղակի օրենքով սահմանված չեն, սակայն այս պարագայում արդեն իսկ սահմանված են վարքագծի կանոնները: Էթիկայի հանձնաժողովը պետք է հետևի պատգամավորների վարքագծի կանոններին, որպեսզի նրանք շարժվեն նախագծով սահմանված վարքագծի կանոններով։ Իսկ հակառակ դեպքում հանձնաժողովն ունի վարույթ հարուցելու, որոշակի գործընթացներ սկսելու գործառույթ:
Հ. Բ.- Տիկին Բախշյան, որպես խորհրդարանական ընդդիմության ներկայացուցիչ՝ ի՞նչ կարծիքի եք այս նախաձեռնության մասին. կարծեք թե նախաձեռնությունը վատը չէ:
Ա. Բ.- Ենթադրենք, այս օրենքն առկա է, և Առաքել Մովսիսյանը արտահայտվում է ոչ հարիր, ի՞նչ պետք է անեն Մովսիսյանին, պետք է վարո՞ւյթ հարուցվի՝ կապված նրա պահվածքի հետ: Ես լավ չեմ պատկերացնում այդ օրենքի կիրառման մեխանիզմը, որովհետև այսօր արդեն ունենք Հանրային ծառայողների էթիկայի հանձնաժողով, ՀՀ նախագահը արդեն նշանակել է այդ հանձնաժողովի անդամներին, և նրանք փաստորեն աշխատում են: Սակայն մեր լրատվամիջոցները բազմաթիվ ահազանգեր են հնչեցնում այն մասին, թե այս կամ այն բարձրաստիճան պաշտոնյան էթիկայի այս կամ այն կանոնն է խախտել, իսկ մեկ ամսում այդ հանձնաժողովը որևէ կերպ չի արձագանքել, այնպես որ՝ մտածում եմ, թե նմանատիպ մի հանձնաժողով էլ կունենանք Ազգային ժողովում: Օրենքում կան այսպիսի կետեր. հարգել օրենքը, ենթարկվել օրենքին, հարգել հանրության բարոյական նորմերը, զբաղեցրած պաշտոնի ընթացքում նպաստել իր և իր ներկայացրած մարմնի նկատմամբ վստահությանը և հարգանքին, այսինքն՝ դրսևորել պաշտոնին վայել վարքագիծ:
Հ. Բ.- Տիկին Բախշյան, բայց կա՞ հնարավորություն, որ ընդդիմությունն ինքը հանձնաժողովի ներսում բարձրացնի այդ հարցերը, քանի որ այն հավասարաչափ է կազմվել: Դա արդյոք չի՞ օգնի ունենալ փոքր-ինչ տարբեր հանձնաժողով:
Ա. Բ.- Ես այսօր էլ որևէ արգելք չեմ տեսնում, որ Ազգային ժողովի նախագահը, փոխնախագահները կամ պատգամավորներից յուրաքանչյուրը պատիվ պահանջի որևէ մեկի նկատմամբ անվայել վերաբերմունքի համար: Բազմիցս է մեր խմբակցության կողմից ասվել, որ պատգամավորի շահերից է բխում այս օրենքը: Եթե այս օրենքը ընդունվի, և այդ քաղաքական կամքը իսկապես լինի, որպեսզի Ազգային ժողովը իր գործունեությամբ ավելի վստահություն ներշնչի հասարակությանը, և մենք՝ 131 պատգամավորներս, իրար նկատմամբ էթիկայի կանոնների խիստ կետերով առաջնորդվենք, ապա կլինի փոփոխություն: Իսկ եթե մարդը այնպիսի բան անի, ինչպես արտահայտվեց Առաքել Մովսիսյանը, և մենք լռենք, ուրեմն հալալ է մեզ: Մեր գործընկերները առաջին հերթին պետք է կարգի հրավիրեն իրենց գործընկերոջը՝ ելնելով օրենքից: Եթե օրենքը կա, օրենքով շարժվելու դեպքում այլ զսպաշապիկներ կգործեն, և այդ դեպքում, իհարկե, լավ կլինի. միայն թե օրենքը գործի: Թե ինչպես պետք է վարույթ հարուցել, ինչպես պետք է հասնել նրան, որ անկախ դատավորը կատարի քննություն և այլն, ապա դրանք հարցեր են, որ մեր իրականությունից են բխում, և դրանք ինքնըստինքյան բարձրանում են:
Հ. Բ.– Ի՞նչն է խանգարում այսօր եղած մեխանիզմներով հարցերը կանոնակարգել:
Հ. Ս.- Ես կցանկանայի, որպեսզի խնդիրը չանձնավորեինք: Ընդհանրապես, եթե նայում ենք միջազգային պրակտիկայում, նաև աշխարհում ընթացող պառլամենտարիզմի զարգացումներին, ապա նաև այդ պառլամենտներում ենք տեսնում, որ բանավեճերը երբեմն ձեռնամարտի են հասնում, երբեմն ջուր են շփում իրար վրա: Եթե դա անձնական վիրավորանք է, այնպիսի գործողություն, որը հետագայում կարող է հանգեցնել թշնամանքի ալիքի, իհարկե, ընդունելի չէ և դատապարտելի է: Բայց Ազգային ժողովի քննարկումներին հնչում է նաև բարձրաձայն խոսք, լինում են նաև կոպիտ արտահայտություններ. դա ընդունված է աշխարհում, կարևորը, որ դրանք իրենց հետևանքը չթողնեն միջանձնային հարաբերությունների, քաղաքական ուժերի հետագա գործունեության վրա, նաև պառլամենտի առողջ մթնոլորտի վրա։ Իմ կարծիքով՝ դա նաև որոշակի առումով աշխարհի խորհրդարաններում ընդունված վարքագծի կանոններից է: Տիկին Բախշյան, Դուք նշեցիք Հանրային ծառայողի օրենքի վերաբերյալ բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովը ձևավորելու խնդիրը: Անցյալ տարի` 2011 թվականին, երկրի նախագահ Սերժ Սարգսյանը ձևավորեց նաև 5 հոգուց բաղկացած այդ հանձնաժողովը:
Ա. Բ.- Որոնցից ոչ մեկին հասարակությունը չի ճանաչում, այնինչ օրենքը պահանջում է, որ նրանք պետք է լինեն հանրությանը հայտնի, վստահության որոշակի պաշար ունեցող անհատներ:
Հ. Ս.- Հանրությանը հայտնի կամ վստահություն ներշնչողը տարբեր բաներ են: Օրենքի մեջ նշված է, որ 30 տարին պետք է լրացած լինի, ունենա 10 տարվա աշխատանքային փորձ, այսինքն՝ դրանք այն սահմանափակումները կամ չափորոշիչներն են, որ տվյալ դեպքում Հանրային ծառայության մասին օրենքի մեջ նշված են՝ եթե անձը 10 տարի աշխատել է պետական համակարգում, ունի ստաժ և 30 տարին լրացած է` կարող է որոշակի առումով բավարարել այդ պահանջներին: Իսկ այնտեղ ներկայացված անձինք, որքան ես տեղյակ եմ, բոլորն էլ կրթված, պարկեշտ և հանրային վստահություն վայելող մարդիկ են: Մոտ մեկ ամիս է՝ այն ձևավորվել է, և մենք պահանջում ենք մեր հասարակության 500-ից ավելի բարձրաստիճան պաշտոնյաների մոտ հեղաշրջում: Այս հանձնաժողովի հետ կապված՝ ասեմ. իմ կարծիքով՝ սա ավելի շատ զսպող, օրենքները կարգավորող և կանխարգելող գործառույթ ունի, որտեղ հավասարապես ներկայացված է լինելու նաև ընդդիմությունը: Բոլոր հնարավորությունները կան, որ առաջացած խնդիրները, այնուհանդերձ, արդարացի լուծում ստանան: Եթե մենք խնդիր ունենայինք, ընդդիմությանը կամ իշխանությանը պակաս կամ ավելի ինչ-որ տեղեր կտրամադրեինք, բայց մեր խոսքը և գործը արդար են, որովհետև մենք իսկապես խնդիր ունենք, որպեսզի այդ զսպող մեխանիզմը որպես գործիք, լծակ լինի նաև ընդդիմության ձեռքում, որի աչքը երբեմն ավելի սուր է: Վերջերս բավականին մեծ աղմուկ բարձրացվեց այն հարցի կապակցությամբ, թե այս կամ այն պատգամավորը բիզնեսով, գործարարությամբ է զբաղվում. այս հանձնաժողովը նույնպես կարող է զբաղվել այդ հարցով և տեսնել, թե որ պատգամավորը ինչ բիզնեսով է զբաղվում, կամ զբաղվո՞ւմ է, թե՞ ոչ, արդյոք նրա բիզնեսը տրվե՞լ է հավատարմագրային կառավարման, թե՞ ոչ: Իմ կարծիքով՝ սա լավ օղակ է, լավ հարթակ, որովհետև այդ խնդիրները իսկապես կբարձրաձայնվեն, դուք նույնպես այդ ձայները հավասարաչափ ունեք, և կկազմակերպվեն այդ խնդիրների՝ հանրային մակարդակով քննարկումներ:
Ա. Բ.- Չկա մի օր, մի շաբաթ, որ «Հետք» էլեկտրոնայինի կայքէջում որևէ բարձրաստիճան պաշտոնյայի գործունեության վերաբերյալ էթիկայի կանոնի շրջանակում մի հրապարակում չլինի: Օրինակ՝ բնապահպանության նախարարի մասին հստակ գրված է, թե ինչ բիզնեսներ ունի: Արագածոտնի մարզպետի մասին հստակ կարող եմ ասել, որ մարզի դպրոցի հիմնանորոգման վերաբերյալ մրցույթը շահել է իր եղբայրը, որը շատ վատ է անում այդ գործը և բոլոր ժամկետները խախտում է: Հիմա Արագածոտնի մարզի Արագածավանի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը չի հիմնանորոգվել, չնայած պայմանագրով նոյեմբերի 30-ին պետք է դպրոցը պատրաստ լիներ: Թող էթիկայի հանձնաժողովը զբաղվի այն խնդրով, թե ինչպես է լինում, որ Արագածոտնի մարզի Վարդենիկ գյուղում դպրոց հիմնելու վերաբերյալ մրցույթ է հայտարարվում, 430 միլիոն գումարով մրցույթը շահում է ինչ-որ մի ՍՊԸ, հիմքը գցում է, բայց հաջորդ օրը գյուղացիները տեսնում են՝ շինարար չկա: Քաղաքաշինության նախարարին նամակով դիմում են, վերջինս նշում է, որ 2011 թվականի բյուջեով նախատեսված չէր գումար: Եթե նախատեսված չէր, այդ դեպքում ինչպե՞ս մրցույթ հայտարարվեց:
Հ. Բ.- Տիկին Բախշյան, որքա՞ն ժամանակ է անհրաժեշտ, որ այդ հանձնաժողովները սկսեն արդյունավետ աշխատել:
Ա. Բ.-Ես չեմ ասում՝ ինչու մեր հասարակության մեջ բարձրաստիճան պաշտոնյաների նկատմամբ արդեն վարույթներ չկան, ես ասում եմ՝ մեկ ամիս անցել է, և ուզում եմ, որ հաշվետվություն տան, թե ինչ են արել: Ուզում եմ հասկանալ՝ ինչ-որ գրված է, իրենք այդ քայլերո՞վ են գնում, ինչի՞ց են սկսել:
Հ. Բ.-Ի տարբերություն դրա՝ խորհրդային հանձնաժողովում կա հնարավորություն, որ ընդդիմությունը հենց ինքը մասնակցի: Պատրա՞ստ եք արդյոք մասնակցել:
Ա. Բ.- Եթե օրենքը նախատեսել է, ուրեմն անպայման կմասնակցեմ: Եթե այսպես խոսում ենք, այնտեղ կգնանք և կոնկրետ օրենքի տված հնարավորության շրջանակում կբարձրացնենք այն բոլոր հարցերը, որոնք պատգամավորի էթիկայի կանոնների խախտում կգրանցեն:
Հ. Ս.- Եթե իսկապես կա խնդիր՝ կապված այս օրենքի հետ, կարծում եմ՝ ձեր նշված խնդիրները կբարձրաձայնվեն: Այս երկու հանձնաժողովների հետ կապված՝ ես լավատես եմ, քանի որ երկու-երեք տարիների ընթացքում տեսնում ենք, որ ներկայիս իշխանությունը՝ ի դեմս նախագահ Սերժ Սարգսյանի և գործող կառավարության, բավական թափանցիկ գործընթաց է սկսել: Ես վստահ եմ, որ այս հանձնաժողովը իր կատարած աշխատանքով տալու է դրական արդյունք: Այն, ինչ վերաբերում է Ազգային ժողովի ձևավորող էթիկայի հանձնաժողովին, կարծում եմ՝ այստեղ էլ մենք համատեղ` ընդդիմադիր և իշխանական ուժերը, բավականին լուրջ աշխատանք ունենք անելու: Պետք է խնդիրը տանենք այլ հարթություն և հասարակության մեջ հավատ ներշնչենք՝ գոնե այս հանձնաժողովի առումով:
Հ. Բ.- Նշեցիք, որ եթե պատգամավորը գործարարությամբ է զբաղվում, պետք է էթիկայի հանձնաժողովը հետամուտ լինի և պարզի դա: Հայաստանում կան ինստիտուտներ, որոնք ունեն թե հետաքննական, թե հետախուզական ֆունկցիաներ: Մի՞թե՞ գոյություն ունեցող պետական ինստիտուտով հնարավոր չէ բացահայտել՝ պատգամավորը խախտո՞ւմ է Սահմանադրությունը, թե՞ ոչ:
Հ. Ս.- Ես վստահ եմ՝ այն պատգամավորները, ովքեր ունեն գործարարի համբավ, բիզնեսով են զբաղվում, նրանք որևէ առումով չեն զբաղվում կոնկրետ այդ գործառույթով: Այսինքն՝ իրենց այդ գործարարությունը, բիզնեսը տրված է հավատարմագրային կառավարման այլ անձանց: Եթե այդ մարդը մինչև պատգամավոր դառնալը եղել է գործարար և զբաղվել է այս կամ այն բիզնեսով ու այսօր ընտրվել է պատգամավոր, հավատարմագրային կառավարման է տվել իր բիզնեսը և այժմ միայն պատգամավոր է, այստեղ որևէ օրենքի խախտում կա՞, թե՞ չկա: Ֆորմալ առումով՝ չկա: Այստեղ պետք է լինի հասարակական հնչեղություն, հասարակության վերաբերմունքը, և անձերի մեջ պետք է լինի այն ընկալումը, որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է իր տեղում իրեն լավ զգա:
Ա. Բ.-Մեր այսօրվա պատգամավորների մեջ կա մի խումբ, որոնք ինչ օրենք ուզում է գրվի՝ իրենք չեն ընկալելու դա: Իրենք գալիս են բոլորովին այլ նպատակներով:
Հաղորդաշարն իրականացվում է «Բաց հասարակության հիմնադրամներ-Հայաստան»-ի ֆինանսական աջակցությամբ:
