ԵԿՄ համագումարը Հայաստանում կարծես թե փոքր-ինչ արարողակարգային ստացվեց: Սերժ Սարգսյանը ելույթ ունեցավ, ԵԿՄ-ն էլ հայտարարեց նրան սատարելու, նրա կողքին լինելու մասին: Որևէ նոր բան այստեղ չկա: ԵԿՄ-ն միշտ էլ եղել է Հայաստանի գործող իշխանությունների կողքին, իշխանությունների մեջ, ԵԿՄ-ն եղել է իշխանություն: Եվ այստեղ կա մի մեծ խնդիր, որն ունի օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ հիմքեր, սակայն որը հանդիսանում է Հայաստանում համակարգային, արժեհամակարգային, մտածողության վերափոխումների էական արգելքներից մեկը: Բանն այն է, որ ԵԿՄ միջոցով Հայաստանը փաստացի ունի դե յուրե քաղաքացիականացված, իսկ դե ֆակտո պատերազմական բնույթի իշխանություն, որովհետև իշխանության մեջ բավական մեծ ներկայացվածություն և քաղաքական ազդեցիկության առումով զգալի դերակատարում ունի Երկրապահ կամավորականների միությունը:
Այն, որ այդ միությունն իր մտածողությամբ և պատկերացումներով բավական ռազմատենչ է, ունի օբյեկտիվ հիմքեր՝ ԵԿՄ-ն պատերազմ տեսած մարդկանց միավորում է, իսկ այդ պատերազմից ընդամենը 17-18 տարի է անցել: Բայց հենց դրա համար էլ անկախ Հայաստանի քաղաքացիական իշխանությունը ձևավորելիս անհրաժեշտ էր ոչ թե ակտիվորեն ներգրավվել ԵԿՄ-ին, այլ սահմանել քաղաքական-քաղաքացիական կյանքին պատերազմ տեսած մարդկանց մասնակցությունը կանոնակարգող ֆիլտրացիոն համակարգ: Դրա շնորհիվ հնարավոր կլիներ ապահովել քաղաքական-քաղաքացիական կյանքի ապառազմականացում խաղաղ պայմաններում, ինչը շատ կարևոր է նախ և առաջ հասարակություն-պետություն կամ հասարակություն-իշխանություն փոխհարաբերության համար:
Բանն այն է, որ երբ իշխանությունը ներծծված է ռազմական ոգով և պատկերացումներով, ու դրանք բացարձակապես չեն ֆիլտրվում իշխանության «մուտքի» մոտ, ապա այդ ռազմական պատկերացումները սկսում են իշխել իշխանության ամենաքաղաքացիական գործողություններում անգամ, և արդյունքում՝ խաղաղ պայմաններում, ճակատային թշնամու բացակայության, ճակատի բացակայության պայմաններում, ճակատային գիծը սկսում է անցնել այսպես ասած ռազմականացված իշխանության և հասարակության միջով: Հայաստանի անկախության տարիներին ընթացքը հենց այդ ճակատային գծի պատմությունն է, որի առաջին զոհերն էլ եղան մարտի 1-ին, բայց կարող էին լինել նաև ավելի շուտ:
Այսօր, ԵԿՄ մասին խոսելիս, պետք է նախ և առաջ հենց այդ հիմնարար խնդիրներին անդրադառնալ, մտածել այդ ֆիլտրացիոն մեխանիզմների մասին, թեկուզ ուշացումով, բայց նորանոր բախումներից և, Աստված մի արասցե, նոր զոհերից խուսափելու համար: Հայաստանում ԵԿՄ-ն չպետք է լինի արարողակարգի սուբյեկտ: Այն պետք է դառնա հանրային դիսկուրսի կարևոր մաս՝ որպես անկախության ընթացքի առանցքային երևույթ և որպես քաղաքական-քաղաքացիական շինարարության էական բացթողում:
Երկրապահները Հայաստանում պետք է լինեն հարգված շերտ, իսկ պետությունը պետք է իր պարտքը համարի նրանց սոցիալական ապահովության խնդիրը լուծելը, բայց քաղաքական-քաղաքացիական կյանքում իրենց մասնակցության առումով նրանք պետք է անցնեն ֆիլտրացիոն համակարգով: Դա անհրաժեշտ է բոլորին, այդ թվում՝ և երկրապահներին, որպեսզի քաղաքական և քաղաքացիական հարթության մեջ ռազմականացված պատկերացումներով հայտնվելու պատճառով նրանք հանրության համար չդառնան հրեշ, չդառնան հարստահարող, չդառնան ընտրակեղծարար, չդառնան օլիգարխ:
