Սփյուռքի հարցերի Գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակը ազդարարել է Հայաստան-Սփյուռք փոխհարաբերության առաջիկա տասնամյակի ռազմավարության մասին, որի առանցքում, ըստ գրասենյակի, պետք է լինի պետականությունը: Նախաաձեռնողները կարծում են, որ կա պետականության շուրջ համախմբված սփյուռքի անհրաժեշտություն, քանի որ Հայաստան պետության գոյությունը ոչ միայն հայաստանցիների, այլ նաեւ սփյուռքի պաշտպանության առհավատչյան է: Այստեղ իհարկե վիճելու քիչ բան կա: Հարց կառաջանա, թե ո՞րն է այդ քիչը:
Օրինակ, վիճելի է, թե մինչ այժմ չենք ունեցել պետականության գաղափարի շուրջ խմբված կամ կենտրոնացած սփյուռք: Անգնահատելի է այն ջանքը եւ ռեսուրսը, որ սփյուռքը անցնող երեք տասնամյակում տրամադրել է Հայաստանին եւ դրանով ավելացրել Հայաստանի կենսունակությունը: Եվ խոսքը լոկ նյութական, ֆինսնական ռեսուրսի մասին չէ, այլ նաեւ մարդկային, որը պետականության ձեւավորման ու կենսագործունեության հարցում ներգրավված է եղել թե Հայաստանում, թե հենց սփյուռքում: Հարցն այլ է, որ այդ ամենը չի արտացոլել ամբողջական այն ներուժը, որ կա Սփյուռքում: Սա թերեւս անկասկած է: Ներուժն ահռելի է:
Իհարկե ոչ անսահման, կամ ոչ այնպիսին, որ «մեր դեմ խաղ չկա»՝ ինչպես հաճախ դիտարկվել է պարզունակ չափումներով, բայց իսկապես շատ մեծ է եւ չիրացված, չօգտագործվող: Ընդ որում, երբ խոսվում է այդ մասին, շատ կարեւոր է արձանագրել նաեւ, որ սփյուռքի ներուժն իր հետ աշխատանքի իմաստով առաջին հերթին պահանջում է մի պարզ բան՝ այդ ներուժը ամենեւին մոնոլիտ չէ, միատեսակ չէ: Այդ ներուժը ապակենտրոն է, բազմազան, հաճախ էապես տարբեր, եւ պահանջում է խիստ առարկայացված եւ «տեղայնացված» աշխատանք, հաշվի առնելով ոչ միայն տեղի հայության, այլ նաեւ հենց տվյալ երկրի հասարակաան, քաղաքական առանձնահատկությունները, հասարակական հարաբերությունների մշակույթն ու արժեհամակարգային նշաձողերը:
Սա պահանջում է ահռելի աշխատանք, այդ աշխատանքի գաղափարական, հայեցակարգային կուռ հիմքով: Այստեղ չափազանց կարեւոր էմի հանգամանք, որը թերեւս եղել է Հայաստան-Սփյուռք փոխհարաբերության հիմնարար խնդիրներից մեկը: Այդ փոխհարաբերության արդիականացմանն ու արդյունավետության բարձրացմանը էապես խոչընդոտել է քաղաքականությունը, Հայաստանին եւ սփյուռքին առնչվող ներքաղաքական կոնյուկտուրան: Արդյո՞ք նոր ռազմավարությունը ի զորու է լինելու, թույլ է տալու հաղթահարել այդ խնդիրը, որ շարունակվում է առ այսօր, թե դարձյալ՝ բավականին հնչեղ, երբեմն պաթետիկ եւ բաժակաճառային, երբեմն անվիճելի, դիպուկ, համարժեք խոսքերի ու ձեւակերպումների ներքո շարունակվելու է քաղաքական կոնյուկտուրայի ազդեցությունը: Պետականության գաղափարը հաջողվելու՞ է մատուցել դրանից դուրս, դրանից վեր, եւ ծավալել դրա շուրջ իսկապես համահայկական ընդգրկում ունեցող, միաժամանակ այդ բազմազանությունը հաշվի առնող խոսակցությունների, երկխոսության մի համակարգ, որը թույլ կտա հասնել ճանապարհների ու մոդելների արդյուննավետ վերանայման եւ կայուն արդիականացման:
