Ֆրանսիական Էվիան լե-Բան եւ ադրբեջանական Իսմայիլլիի քաղաքների միջեւ բարեկամության եւ համագործակցության պայմանագիրը խզված է: Նման որոշում դեկտեմբերի 26-ին կայացրել է Իսմայիլլի գործադիր իշխանությանը կից խորհուրդը՝ ի նշան Էվիան լե-Բանում «Ադրբեջանական այգի» ցուցանակը հանելու եւ «բանաստեղծուհի Խուրշուդբանու Նաթավանի կիսանդրու ապամոնտաժման հայանպաստ քայլերի դեմ բողոքի»: Երկու քաղաքների բարեկամության եւ համագործակցության խարտիան ստորագրվել է 2015թ.-ին:
2010թ. փետրվարի 17-ին «Ազերթաջ» պետական գործակալությունը տարածել է հաղորդագրություն, որ Իլհամ Ալիեւի անունով ստացվել է Ֆրանսիայի նախագահ Սարկոզիի ուղերձը, որով նա հայտնել է Ադրբեջանի առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիեւային Ֆրանսիայի պետական բարձրագույն պարգեւեի՝ «Պատվո լեգեոն» շքանշանի արժանացնելու մասին: Ֆրանսիայի նախագահն այդ որոշումը հիմնավորել է Մեհրիբան Ալիեւայի կողմից մշակույթի բնագավառում բարեգործական մեծ ավանդով: Կարելի է ենթադրել, որ Մեհրիբան Ալիեւան «Հեյդար Ալիեւ» հիմնադրամի միջոցներով Ֆրանսիայում ինչ-որ ծրագրեր է հովանավորել:
Ֆրանսիայի եւ Ադրբեջանի միջեւ հարաբերություններն իրոք լարված են: Չի բացառված, որ ֆրանսիական կողմն սկսի բացահայտումներ անել՝ կապված Ալիեւների բիզնես գործունեության հետ, բայց ինչու՞ Էվիան լե-Բանի քաղաքային իշխանությունը որոշել է ապամոնտաժել «բանաստեղծուհի» Նաթավանի կիսանդրին: Եւ ինչու՞ Իսմայիլլի գործադիր իշխանությունը «Ֆրանսիական այգին» վերակոչել է հենց Նաթավանի անունով:
Նաթավանը Ադրբեջանի համար խորհրդանշական կերպար է: Ըստ վարկածի՝ նա Շուշիի վերջին՝ Մեհթիղուլի «խանի» դուստրն է, Շուշիում ծավալել է գրական-մշակութային գործունեություն: Ադրբեջանում արմատավորված է, որ Թիֆլիսում «երկու թաթար իշխանուհու» հետ հանդիպման մասին Ալեքսանդր Դյումայի նոթագրությունը հենց Նաթավանի եւ նրա մոր մասին է: Այդ «հանդիպումը կայացել է 1852 թվականին»: Համարվում է, որ այդպիսով «ադրբեջանական մշակույթը ներկայացվել է Եվրապային»: Իսկ նախաձեռնող եղել է Կովկասի փոխարքան:
Այսօր Բաքուն հնագիտական պեղումներ է սկսել Աղդամում, որտեղ թաղված են Շուշիի «խանական տոհմի ժառանգները»: Խնդիր է դրված ԴՆԹ հետազոտությամբ ապացուցել, որ խոսքը «իշխանական նեկրոպոլի» մասին է: Ըստ ավանդապատումի՝ այնտեղ է թաղված նաեւ «բանաստեղծուհի» Նաթավանը: Ըստ էության, խոսքը վերաբերում է քառասունչորսօրյա պատերազմից հետո Ադրբեջանի հսկողությանն անցած ամբողջ տարածքի էթնիկ-քաղաքակրթական ինքնությանը: Ալիեւը յուրացնում է Արցախի պատմա-մշակութային ժառանգությունը:
Նաթահանի կիսանդրու ապամոնտաժումը, երեւում է, Բաքվում հասկացել են այն իմաստով, որ Ֆրանսիան չի ընդունում Արցախի թուրքական ինքնության նարատիվը: Երեւույթն, իհարկե, Ֆրանսիա-Ադրբեջան հարաբերությունների բարդության մի, շատ հնարավոր է՝ չափազանց նեղ շերտն է դրսեւորում, բայց նույնիսկ այդ դեպքում ուշադրության արժանի է: Ֆրանսիան նաեւ քաղաքակրթական տերություն է, գիտական կայուն ավանդույթներ ունի:
Ի՞նչ ընթացք կունենա առկա լարվածությունը: Մեհրիբան Ալիեւան կհրաժարվի՞ Ֆրանսիայի բարձրագույն պարգեւից: Ադրբեջանցի քաղաքագետ Ալիլին կարծում է, որ Ադրբեջանի հետ քաղաքակրթական «պատերազմում» Մակրոնը նաեւ ներքին նպատակ է հետապնդում՝ տուրք տալով Ֆրանսիայում աճող աջ-պահպանողական տրամադրություններին: Եվրամիության անվտանգության եւ արտաքին գործերի հանձնակատար Բորելն ասել է, որ Հայաստանը Եվրոպայի արեւելյան սահմանն է: Եվրոպայի քաղաքակրթական սահմանը ներառնու՞մ է Արցախի հայկական ինքնությունը: Եթե այդպես չէ, Ալիեւն ինչու՞ է պեղում Աղդամի գերեզմանները, որպեսզի խանական «նեկրոպոլ հայտնաբերի»:
