«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցության նախագահ, քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցը։
-Պարոն Սուրենյանց, ԵՄ-ի արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելը, հայտարարել է, որ պատժամիջոցները ԵՄ-ի գործիքներից մեկն են, սակայն այս պահին կառույցը չի դիտարկում Բաքվի դեմ սանկցիաներ կիրառելու հարցը։ Ինչպե՞ս կգնահատեք այս ուղերձը Հայաստանում Եվրամիությունից առկա սպասումների ֆոնին։
–Արտաքին որևէ դերակատար մեղավոր չէ, որ Հայաստանի քաղաքական համակարգի մի սեգմենտ անընդհատ անհարկի սպասումների նշաձող է սահմանում։ Խնդիրը մեր մեջ է, այստեղ մշտապես գտնվում են ուժեր, որոնք սպասումների այնպիսի դաշտ են ձևավորում, որն իրականության հետ որևէ աղերս չունի։ Բորելի հայտարարությունը նորություն չէ։ Եթե Եվրամիությունը Ադրբեջանի հետ ստրատեգիական գործընկերություն ունի էներգետիկայի ոլորտում, չի կարող պարզապես նրա դեմ պատժամիջոցներ կիրառել։ Սա ուղերձ է՝ առ այն, որ գնացեք, ձեր հարցերը Ադրբեջանի հետ երկխոսության ճանապարհով փորձեք լուծել և մի փորձեք Եվրամիության մեջ փնտրել Ադրբեջանին պատժող գործիք։ Նման ուղերձները մեր քաղաքական դաշտի որոշակի հատվածի իլյուզիաները վերջապես կարող են արմատախիլ անել։ Չի կարելի ապրել իլյուզիաներով։ Թե՛ Մոսկվայի հետ կապված ռուսամետները, թե՛ Բրյուսելի ու Վաշինգտոնի հետ կապված արևմտամետները, հասարակության մեջ ձևավորում են սպասելիքների մի նշաձող, որ չեն սահմանել մի կողմից Ռուսաստանի, մյուս կողմից՝ Եվրամիության ու Միացյալ Նահանգների իշխանությունները։
-Այսինքն՝ մենք բացի հորդորներից, դատապարտումներից ու կոչերից, այլ բան արևմուտքից սպասել չե՞նք կարող։
-Իրենք ուղարկում են քաղաքացիական առաքելություն, որը զսպող որոշակի դեր ունենալու է՝ իհարկե եթե ՀՀ իշխանությունները այդ առաքելության ուղերձը ճիշտ հասկանան։ Այստեղ էլ մենք տեսնում ենք անհարկի ոգևորություն։ Եթե լսում ենք քաղաքական դաշտի որոշ հատվածին, ապա այնպիսի տպավորություն է, որ այդ առաքելությունը մեր անվտանգության համակարգի կարևոր մաս է։ Կամ այնպիսի տպավորություն է, որ եթե առաքելություն է եկել, ապա մենք կարող ենք հապաղել խաղաղ կարգավորման գնալու գործընթացում։ Նման բան լինել չի կարող։ Առավել ևս այդ առաքելությունը արտաքին քաղաքական վեկտորը փոխելու ազդակ չէ, այսինքն՝ այդ առաքելության գալով մենք Եվրոպայի մաս չենք կազմում։ Այդ առաքելությունը պետք է իրատեսական ու դրական գնահատել հենց այն ֆունկցիայի մեջ, ինչի համար այն ուղարկվել է՝ այն է սահմանային կայունության ապահովումն ու խաղաղության գործընթացին նպաստելը։ Եթե առաքելության հետ կապված էլ մենք ունենանք այնպիսի սպասումներ, որոնք իրականության հետ աղերս չունեն, տուժում ենք մենք։
Այո՛, Եվրամիությունն Ադրբեջանի դեմ պրակտիկ քայլեր չի իրականացնելու։ Մենք պետք է ամեն ինչին ավելի բազմաշերտ նայենք։ Չմոռանանք, որ Եվրամիության առաքելության որոշմանը նաև Ադրբեջանի դաշնակից Հունգարիան է կողմ քվեարկել։ Այսինքն՝ ուղարկելու հարցում Եվրամիության բոլոր երկրները համաձայն են, բայց պարզ չէ՝ Եվրամիության որ հատվածն ինչ սպասելիքներ ունի այդ առաքելության իարկանացման վերաբերյալ։ Ամեն դեպքում՝ մենք մինչ այս պահը, Լաչինի միջանցքի հետ կապված, տեսնում ենք, որ միջազգային կառույցներից հնչում են միայն հորդորներ, որոնք շատ կարևոր են, և մենք կարող ենք այն հետագայում կապիտալիզացնելով օգտագործել մեր արտաքին քաղաքականության մեջ։ Բայց սպասել, որ թե՛ Ռուսաստանը և թե՛ արևմուտքը ինչ- որ պատժամիջոցներ կամ կոշտ գործողություններ են իրականացնելու Ադրբեջանի դեմ՝ առնվազն միամտություն է է։ Թե՛ արևմտյան մեր գործընկերների և թե՛ Մոսկվայի համար Ադրբեջանը շատ ավելի կարևոր գործընկեր է, քան Հայաստանը։
-Սա ինչ-որ տեղ տարիներից եկած մեր մտածելակերպի արդյունք չէ՞, որ մենք պետք է ոչինչ չանենք որևէ ճակատում, բայց մեր փոխարեն Ադրբեջանին պատժեն այլ պետություններ։
-Այո՛։ Նախքան 44 օրյա պատերազմը, ՌԴ Արտգործնախարար Լավրովը, եթե չեմ սխալվում, 2020 թվականի գարնանը ասուլիս տվեց և շատ հստակ ասաց, որ եթե «Լավրովի պլանը» Հայաստանի կողմից չի ընդունվում, ահա այս հետևանքները կլինեն։ Մեր իշխանությանը,քաղաքական որոշ ուժերի թվաց, թե ռուսները չեն անի գործողություններ, որոնք նախապատերազմյան ստատուս քվոն կխախտեն։Մենք չհասկացանք, որ Ռուսաստանը՝ նախապատերազմյան ստատուս-քվոն հավերժ պահելու խոստումներ երբեք չի տվել։Եվ ահա սխալ հաշվարկի պատճառով պատերազմում ունեցանք ցավալի կորուստներ։
Նույն մտայնությունը հիմա է։ Մեզ թվում է, որ եթե արտաքին քաղաքական վեկտորը փոխենք, մեր հավակնությունները բավարարվելու են։ Մինչդեռ մեր արևմտյան գործընկերներից որևէ մեկը ոչ միայն մեզ անվտանգային այլընտրանքային առաջարկություններ չի արել, այլ երաշխիքներ չի տվել, որ կբավարարի մեր այն հավակնությունները, որոնց չկատարման պատճառով մենք հիասթափված ենք Ռուսաստանից։ Ցավոք սրտի մենք ինչ-որ զգացմունքների, քաղաքականության հետ աղերս չունեցող իլյուզիաների հիմքի վրա կառուցում ենք սպասելիքներ, հետո սկսում հիասթափվել՝ մեկ Ռուսաստանից, մեկ արևմուտքից։ Կամ էլ երկուսից մեկում փրկիչներ ենք ման գալիս, հետո դարձյալ հիասթափվում։
