Կենսաթոշակային ապահովման ոլորտում ԱՊՀ անդամ պետությունների քաղաքացիների իրավունքների երաշխիքների մասին համաձայնագիրը 2023 թվականի հունվարի 1-ից այլևս չի գործի: Որոշումը չի ազդի գործող թոշակառուների վրա, փոփոխությունները հիմնականում վերաբերում են միգրանտներին:
Կենսաթոշակային իրավունքների երաշխիքների մասին համաձայնագիրը ստորագրվել է 1992 թվականին 10 երկրի՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի և Ուկրաինայի միջև: Համաձայնագրով կենսաթոշակները նշանակում ու վճարում է անձի մշտական բնակության պետությունը՝ անկախ մարդու քաղաքացիությունից։
Այս առնչությամբ ռուսաստանցի հայ փաստաբան հայ-ռուսական իրավաբանների «ԱրմՌոսս» ասոցիացիայի նախագահ Ռուբեն Կիրակոսյանը «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում նշեց. «Փոփոխությունն այն է, որ ԱՊՀ-ում գործող կենսաթոշակային ապահովման համակարգում փոփոխություններ են սպասվում, քանի որ այդ պայմանագրերը ստորագրվել էին այն հիմքով, որ կան ընդհանուր տնտեսական կապեր, կա աշխատանքի ընդհանուր շուկա և կա սերունդ, որն իր կյանքի մեծ մասն ապրել ու անցկացրել է Խորհրդային Միությունում: Պայմանագրի իմաստն այն էր, որ այդ սերունդը չկորցնի իր սոցիալական ապահովությունը: Հիմա քանի որ սերդափոխություն է տեղի ունեցել, նոր սերունդ է մեծացել, որը Խորհրդային Միության հետ քիչ կապ ունի, եթե չասեմ՝ ընդհանրապես կապ չունի, Ռուսաստանն այլևս չի համարում, որ ինքն ունի այդպիսի պարտավորություն: Մյուս կողմից միգրանտների հիմնական հոսքը դեպի Ռուսաստան է գալիս, և ստացվում է, որ սոցիալական ապահովության այդ համակարգի շոգեքարշի դերն իր վրա է վերցնում Ռուսաստանը, կապված միգրանտների հետ»:
Նրա խոսքով՝ հիմա Ռուսաստանը որոշել է այդ պայմանագրից դուրս գալ և ԱՊՀ երկրներին առաջարկում է ուղղակի երկկողմ պայմանագրեր կնքել հատուկ կարգով, որպեսզի արտահոսքի ու ներհոսքի բալանսը լինի ավելի հստակ՝ ըստ աշխատուժի տեղաշարժի վերաբերյալ վիճակագրական տվյալների:
«Հիմնական տնտեսական բանաձևն այն է լինելու, որ երկկողմանի պայմանագրերում կողմերը հավասարաչափ են իրենց վրա վերցնում կենսաթոշակային ապահովման ծախսերը՝ ելնելով նրանից, թե որ պետությունում է տվյալ քաղաքացին ավելի շատ աշխատել, որտեղ է իր աշխատանքային ստաժը ձևավորվել: Օրինակ, եթե Հայաստանի քաղաքացին գտնվում է Ռուսաստանում և իր աշխատանքային ստաժը ձևավորվում է Ռուսաստանում, ապա կենսաթոշակային ապահովությունն իր վրա վերցնում այդ երկրի աշխատանքային շուկայի պետությունը, այսինքն Ռուսաստանը»,-ասաց նա:
Ռուբեն Կիրակոսյանն այստեղ լուրջ սոցիալական վտանգներ չի տեսնում. «Սրանով փորձ է արվում ուղղակի օրենսդրությունը համապատասխանեցնել աշխատանքի շուկայի օրվա իրողություններին, որպեսզի անիմաստ ծախսեր չարվեն: ՌԴ-ն ընդհանուր այդ կաթսայից դուրս է գալիս և ավելի հստակ ու կետային է ուզում ծախսեր իրականացնել:
Այս փոփոխությունը չի վերաբերում արդեն կենսաթոշակ ստացողներին, օրենքը հետադարձ ուժ չունի: Դա վերաբերելու է նրանց, որոնք սրանից հետո են կենսաթոշակային իրավունք ձեռք բերում: Նրանք, որոնք արդեն թոշակային տարիքում են, նրանց վրա հին համակարգն է տարածվում»:
Կիրակոսյանը նաև նկատեց, որ կյանքը ցույց է տալիս, որ օրենքն ընդունելուց մինչև դրա կիրառումը այնքան բան է տեղերում փոփոխվում, որ շատ դժվար է կանխագուշակել, թե ինչպես այս օրենքը կկիրառվի. «Օրենքից հետո սկսում են ընդունլ տեղական նորմատիվ ինչ-որ ակտեր, ինչ-որ բաներ փոփոխող փաստաթղթեր: Մյուս կողմից, սա այնքան նուրբ ու կարևոր հարց է, որ իմ կարծիքով, ոչ մի պետություն չի ուզենա, որ այս ոլորտում ինչ-որ սոցիալական լարվածություն առաջանա: Թե Ռուսաստանում, թե Հայաստանում թոշակառուների նկատմամբ քիչ, թե շատ դելիկատ վերաբերմունք է եղել, պետությունները շահագրգռված չեն այդտեղ լարվածություն առաջացնել»,-ընդգծեց նա:
