«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Արցախի նախկին արտգործնախարար Արման Մելիքյանը։
-Խորհրդարանի վերջին հարցուպատասխանի ժամանակ վարչապետ Փաշինյանը հայտարարեց, որ բանակցային գործընթացի ողջ պատմության ընթացքում թե՛ Ռոբերտ Քոչարյանը և թե՛ Սերժ Սարգսյանը, այդպիսով նաև նրանց քաղաքական արբանյակ Դաշնակցությունը Արցախը ճանաչել են որպես Ադրբեջանի մաս և/կամ չեն առաջնորդվել «Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում» սկզբունքով։ Իր պնդումն ապացուցելու համար Փաշինյանը դրվագներ էր ներկայացնում Քոչարյանի և Սարգսյանի օրոք բանակցված փաստաթղթերից։ Օրինակ, ըստ 1998-ի «Ընդհանուր պետության» առաջարկի, Արցախը Ադրբեջանի միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում էր մնալու, իսկ ղարաբաղցիները պետք է ունենային Ադրբեջանի անձնագիր՝ Լեռնային Ղարաբաղ հատուկ նշումով։ Քաջածանոթ լինելով բանակցային պրոցեսին, ի՞նչ դիտարկումներ ունեք այս հայտարարության վերաբերյալ։
-Եթե չեմ սխալվում դեռևս ուժի մեջ է 1992թ. հուլիսի 8-ի ՀՀ Գերագույն խորհրդի որոշումը՝ համաձայն որի, «Հայաստանի համար անընդունելի է համարվում միջազգային կամ ներպետական ամեն փաստաթուղթ, որտեղ ԼՂՀ-ն նշված կլինի Ադրբեջանի կազմում»: Դա նշակում է, որ Արցախ Ադրբեջանի կազմում տեսնելու ՀՀ ցանկացած պաշտոնյայի համաձայնությունը օրիզանցություն է: Ոչ թե անմեղ մտքի թռիչք կամ վրիպում, այլ գիտակցված օրինախախտում: Ուստի սա ոչ թե քաղաքական հայտարարությունների ու փոխադարձ կշտամբանքների, այլ կոնկրետ պատիժ ենթադրող հետաքննության թեմա է, որը հավասրապես վերաբերվում է իչպես նախկիններին, այնպես երկրի գործող ղեկավարին ու ոլորտային պատասխանտուներին:
– Ընդհանրապես երբ խոսում ենք այս պատերազմում մեր կրած պարտությունից ու ստեղծված իրավիճակից, ինչքանո՞վ են մոտ իրականությանը այն պնդումները, որ 2016 թվականի քառօրյա պատերազմից հետո մենք ավելի շահեկան վիճակում կլինեինք, եթե համաձայնության գայինք և որ դա տապալվեց «Սասնա ծռերի» հայտնի գործողություններով։
–Ապրիլյան քառօրյա ռազմագործողությանը հետևած քաղաքական զարգացումները և, մասնավորապես, ՀՀ իշխանությունների կողմից Արցախի տարածքային ամբողջականությունը վերկանգնելու պահանջից հրաժարվելը կրնկի վրա բացեց դեպի լայնածվալ պատերազմն ու ահռելի տարածքային կորուստները տանող դուռը: Այդ ուրացումը տեղի ունեցավ մինչև «Սասնա Ծռերի» կողմից Երևանի ՊՊԾ գնդի գրավումը, որը գուցե դանդաղեցրեց գործընթացների ծավալումը, սակայն ունակ չեղավ կանխելու մեր ռազմաքաղաքական տապալումը:
-Այսօրվա ընդդիմությունը և փաստորեն նախկին իշխանությունը,երբ գործողներին մեղադրում է պատերազմի մեջ, չկա՞ արդյոք նրանց մեղքի բաժինը։ Չէ՞ որ Հայաստանի ամենահզոր ժամանակահատվածներում մենք փաստորեն համաձայնություն ենք տվել կամ գոնե բանակցել ենք շատ վիճահարույց ու աղետալի հետևանքներ ունեցող տարբերակների շուրջ՝ այդ թվում «Ընդհանուր պետություն», «Մեղրիի տարբերակով փոխանակում»։
-Այն կարծիքին եմ, որ և Հայաստանը, և Ադրբեջանը բանակցային սեղանի մոտ միջնորդների մասնակցությամբ խոսել են քաղաքական այնպիսի տեսական լուծումների մասին, որպիսիք գործնականում հնարավոր չէր կյանքի կոչել: Կողմերը ժամանակ էին ձգում: Հայաստանի իշխանությունները, հավանաբար, հույս ունեին, որ ստատուս-քվոն չի խախտվի արտաքին խաղացողներից մեկի երաշխավորմամբ, Ադրբեջանն էլ նպատակ էր դրել հարցն իր օգտին ուժով լուծել և դրա համար պետք է նախապատրաստեր անհրաժեշտ քաղաքական նախադրյալներն ու ռեսուրսային բազան: Այսպիսով, Հայաստանը հույսն ուրիշի վրա էր դրել ու «ծուլանում» էր սեփական ճակատագրի տերը լինել, իսկ Բաքուն նախաձեռնությունն իր ձեռքը վերցրեց ու հաջողեց: Մեր տապալումը բազմաշերտ է ժամանակագրային ու բովանդակային տեսանկյունից և այդ շերտերից յուրաքանչյուրն ունի իր հեղինակը, հանձինս ՀՀ այս կամ այն ղեկավարի: Նախկիններն էլ Նիկոլ Փաշինյանն էլ այս հարցում իրենց ուրույն «ներդրումն» ունեն:
-Այսօր Փաշինյանը պնդում է, որ Ղարաբաղի հարցի կարգավորման հիմքում այսուհետև պետք է դրվեն արցախահայերի անվտանգության երաշխիքներն ու իրավունքները՝ դրանցից բխեցնելով կարգավիճակը և միևնույն ժամանակ նշում, որ ոչ ոք երաշխիք չի կարող տալ, որ խաղաղության օրակարգը հաջողություն կունենա․ «Սա թե՛ ներսում, թե՛ դրսում հայհոյանքներով, մեղադրանքներով, սպառնալիքներով, վտանգներով, կորուստներով ուղեկցվող ճանապարհ է մեզ համար, և մենք ունենք կամք, վճռականություն՝ այս ճանապարհն անցնելու։ Բայց մեկ բան հաստատ կարող եմ երաշխավորել, որ հակառակ ճանապարհը տանում է ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլ ևՀայաստանի կործանման, և մենք, իհարկե, սա թույլ տալ չենք կարող»,-հայտարարել է նա։ Ի՞նչ հնարավոր սցենարներ կարող է ունենալ «խաղաղության օրակարգի» ճանապարհը, ինչքանո՞վ է այն անհրաժեշտ ու այս փուլում հնարավոր։
-Այն ժամանակ, երբ վարչապետ Փաշինյանը հրապարակավ կհայտնի, թե իր խաղաղության օրակարգը կյանքի կոչելու համար Հայաստանը ինչ պահանջներ պետք է կատարի, այն ժամանակ էլ հնարավոր կլինի գնահատել, թե այդ օրակարգն իրենից կյանքի ավետիս է ներկայցնում , թե մահազդ: Մեկ բանն է ճիշտ՝ այսօր Փաշինյանն իրոք որ ոչինչ չի կարող երաշխավորել: Հայաստանն ինքնիշխան չէ:
