Օսմանյան Թուրքիայում հայերի ցեղասպանության ճանաչման առնչությամբ ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի պատմական որոշմանը Հայաստանից հնչած արձագանքների շարքում թերևս առանձնահատուկ ուշադրության առարկա կարող է լինել Հայաստանի նախկին նախագահների արձագանքը: Մասնավորապես, ճանաչման որոշմանը, որ եղավ ապրիլի 24-ի ամենամյա ուղերձի տեսքով, բավականին արագ արձագանքեց Սերժ Սարգսյանը: Երրորդ նախագահը շնորհակալական ուղերձ էր հղել Ջո Բայդենին, որում հիշեցնում էր դեռևս 2015 թվականին Վաշինգտոնի Մայր տաճարում ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի առիթով հոգևոր արարողությունն ու դրան Ջո Բայդենի՝ այն ժամանակ ԱՄՆ փոխնախագահի ներկայությունը, Անմոռուկի կրծքանշանով, որը 100-րդ տարելիցի հայկական միջոցառումների խորհրդանիշն էր:
Միևնույն ժամանակ, Սերժ Սարգսյանը հիշատակում էր նաև ԱՄՆ ճանաչման կարևորությունը թե մարդու իրավունքի ու մարդասիրության արժեքների, թե նաև անվտանգության, այդ թվում Արցախի պատերազմի համատեքստում անվտանգային իրողությունների համատեքստում: Սերժ Սարգսյանի արագ արձագանքի ֆոնին ուշագրավ է երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի բավականին պասիվ արձագանքը: Ընդ որում, արձագանք ֆեյսբուքյան գրառումով, որի բովանդակության մեջ Բայդենը հիշատակվում է միայն երախտագիտության հասցեի առումով, իսկ գրառման այսպես ասած մեծ մասը վերաբերում է Հայ դատի գրասենյակներին և Դաշնակցությանն ուղղված շնորհավորանքով: Այլ կերպ ասած, բավականին նկատելի է, որ Ռոբերտ Քոչարյանը Ջո Բայդենին հիշատակել է այնքանով, որքանով հնարավոր չէր հիշատակել՝ քանզի հենց նա էր պատմական ճանաչում կատարողը: Իսկ Դաշնակցության հիշատակումը հատկանշական է նրանով, որ Ռոբերտ Քոչարյանը խորհրդարանի արտահերթ ընտրությանը մեծ հավանականությամբ գնալու է նաև Դաշնակցության հետ դաշինքով: Իսկ այստեղ կա ևս մի նրբերանգ:
Բանն այն է, որ բավականին տարաձայնություններ կան Դաշնակցության Հայաստանի և արտերկրի կառույցների ղեկավարությունների միջև, կապված կուսակցության քաղաքականության հետ: Ընդ որում, այդ տարաձայնությունները իհարկե նոր չեն, դրանք կան տարիներ ի վեր, սկսած դեռևս նախորդ իշխանության շրջանից: Բանն այն է, որ ՀՅԴ արտերկրի կառույցների ղեկավարները մեղմ ասած այդքան էլ գոհ չէին, որ Դաշնակցությունը սերտ գործակցում և կոալիցիա էր կազմում Հայաստանի նախորդ կառավարող համակարգի հետ:
Անկասկած է, որ այդ հանգամանքը իր հետքն է թողել կուսակցության ինքնաբավ վարկի վրա: Դրա վկայությունն էր, որ ՀՅԴ-ն 2018 թվականի արտահերթ ընտրությանը եղավ խորհրդարանի անցողիկ շեմը՝ 5 տոկոսը հաղթահարելու անընդունակ, երբ առաջին անգամ մասնակցեց առանց նախկին կառավարող համակարգի աջակցության: Այստեղ է թերևս նաև պատճառը, որ առաջիկա ընտրությանը ՀՅԴ-ն պատրաստվում է գնալ երկրորդ նախագահ Քոչարյանի հետ դաշինքով, նրա ռեսուրսը օգտագործելու համար: Սա իր հերթին կարող է խորացնել դժգոհությունը արտերկրում և Ռոբերտ Քոչարյանի արձագանքը ԱՄՆ-ում Ցեղասպանության ճանաչմանը, նկատելիորեն պարունակում է ՀՅԴ ամերիկյան կառույցների տրամադրությունը շահելու միտում: Այլ կերպ ասած, ի տարբերություն Սերժ Սարգսյանի, որը շնորհակալական առանձին և հատուկ, ընդ որում բավականին արագ ուղերձով ընդգծում էր ԱՄՆ քաղաքական դերը լայն քաղաքականության համատեքստում, Ռոբերտ Քոչարյանի բավականին պասիվ ֆեյսբուքյան գրառումով լուծում էր ավելի շուտ ներքաղաքական հարց՝ ընդգծելով ՀՅԴ դերը: Այստեղ թերևս էական նշանակություն ուներ նաև այն, որ մի կողմից բավական անհարմար դիտելով ընդհանրապես չարձագանքելը, երկրորդ նախագահ Քոչարյանը մյուս կողմից զգուշանում էր արձագանքելու դեպքում Ռուսաստանում անհարմար ընկալումներից, հաշվի առնելով այն, որ Ռուսաստանն ակնհայտորեն ոգևորված չէ ԱՄՆ ճանաչումից: Իսկ Ռոբերտ Քոչարյանը ակնհայտորե դիրքավորված է ներքաղաքական առաջիկա զարգացումներին Ռուսաստանի հարմարավետությունը ապահովելու դիրքում:
Ընդհանրապես լուռ է առաջին նախագահ Տեր-Պետրոսյանը, որը ռեգիոնի «բանալին» տեսնում է Ռուսաստանի ձեռքում: Տեր-Պետրոսյանի դրությունն այդ առումով բավականին բարդ է: Մի կողմից իսկապես բավականին տարօրինակ է չարձագանքել պատմական իրողությանը: Մյուս կողմից ակնառու է, որ նա ևս դիրքավորվում է խորհրդարանի արտահերթ ընտրությանն ընդառաջ իր գլխավորած ուժը Ռուսաստանի համար վստահելի ներկայացնելու տրամաբանության շրջանակում, ինչը ենթադրում է չափազանց զգույշ լինել ԱՄՆ նախագահի ճանաչմանն արձագանքելու իմաստով: Մեկ այլ տեսանկյունից էլ Տեր-Պետրոսյանը հայտնի պատճառներով չի կարող նաև արձագանքել խոսելով Դաշնակցության, ոչ թե ԱՄՆ քաղաքականության դերի մասին: Գործնականում, երեք նախկին նախագահների առնվազն այս առաջին, կամ նախնական արձագանքը՝ եթե հետագայում չլինեն այլ դրսևորումներ, գործնականում «լակմուսի» որոշակի թուղթ է Հայաստանի հետխորհրդային պատմական ընթացքի և հանգրվանների իմաստով:
