«Առաջին լրատվական»-ի հարցերին պատասխանել է պոլսահայ քաղաքական գործիչ Գայուշ Չալըքման–Գավրիլոֆը։
– Որքանո՞վ է հայերի անվտանգությունը Թուրքիայում ապահովված: Արդյո՞ք այս պատերազմից հետո ինչ-որ բան փոխվել է, թե՞ ոչ:
– Հայերի անվտանգությունը Թուրքիայում օրենքներով ամրագրված է, ուրիշ ոչ մի կերպով: Մենք Թուրքիայի քաղաքացիներ ենք, թղթի վրա հավասար իրավունքներ ունենք, բայց կարող են լինել դեպքեր, երբ անհատական մոտեցում լինի և զանց առնվի: Դա բացառելու երաշխիք չկա:
– Տեսակետ կա, որ Պոլսո պատրիարքարանը կարող է Ադրբեջանում հայ գերիների հարցով դիմել Էրդողանին: Նման քայլ հնարավո՞ր է առհասարակ:
– Պոլսո պատրիարքը նույնիսկ իր հոտի հարցերով չի դիմում Էրդողանին, նա պետք է Հայաստանի հարցերո՞վ զբաղվի: Դա շատ զավեշտալի և ուտոպիստական երազանք է: Կրոնավորները իրենց փափուկ աթոռները շատ են սիրում և իրենց հանգիստը չեն խանգարի: Տվյալ պատրիարքարանը բացարձակապես խամաճիկ է:
– Այսինքն՝ այդ առումով Արամ Աթեշյանից հետո որևէ փոփոխություն չկա՞:
– Որևէ փոփոխություն չկա: Դե, պատրիարքի տեղապահ Արամ Աթեշյանին օգտագործեցին, հիմա էլ նոր պատրիարքը եկավ, նրան են օգտագործելու:
– Այսինքն՝ չպե՞տք է ակնկալել, որ պատրիարքը որևէ հայամետ քայլ կանի:
– Միմիայն վերջերս քարոզչություն էր արել պատերազմի մասին, շատ վատ չէր: Կարող եմ ասել, որ կարելիից ամենալավն էր: Եթե չեմ սխալվում՝ Մարգար Եսայանի հուղարկավորության ժամանակ էր, որ պատերազմի թեժ օրերին էր: Օբյեկտիվ լինելով ասեմ, որ շատ վատը չէր խոսքը, չնայած ես նրա ձայնն անգամ լսելու ցանկությունը չունեմ:
– Այս օրերին հայերի շրջանում կայի՞ն մարդիկ, որ ուզում էին Հայաստան վերադառնալ, վտանգներ են տեսնում:
– Եթե խոսքը ՀՀ քաղաքացիների մասին է, ապա պետք է ասեմ, որ Covid-ի պատճառով նրանք արդեն իսկ աշխատանքի լուրջ խնդիրների առջև էին կանգնել: Շատերը, որոնք տներում մաքրություն էին անում, իրենց աշխատանքը կորցրին, գործ չկար, փող չկար, հետևաբար՝ շատերը վերադարձան Հայաստան, քանի որ Թուրքիայում ապրելն ավելի թանկ է տնտեսական առումով: Արդյունքում մոտ 250-300 հոգի դեռևս նախորդ տարվա մայիսին վերադարձան: Իսկ այս պատերազմի շրջանում վախից առաջացած հոսք եղավ դեպի Հայաստան: Մոտ 500-600 մարդ գնացին Հայաստան: Այս դեպքում պատճառը իրենց անվտանգ չզգալն էր:
– Ինչպե՞ս եք գնահատում Էրդողանի քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ, Կովկասում իր նկրտումների ֆոնին:
– Էրդողանն իր ձայնը բավականին կորցրել է և այդ պատճառով ստիպված է ազգայնամոլների կուսակցության հետ կոալիցիա մտնելու, և որոշ չափով սանձերը մյուսների ձեռքն է անցել: Անշուշտ, այնպես չէ, որ ինքը շատ համակրանքով է նայում ազգային փոքրամասնություններին կամ քրիստոնյաներին, բայց հիմա բոլորովին ստիպված է ազգայնամոլ քաղաքականություն վարել: Նա հիմա բացահայտ ազգայնամոլ և կրոնամոլ քաղաքականություն է վարում:
– Ի՞նչ կարծիք ունեք Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի ղեկավարների միջև ստորագրված հայտարարության վերաբերյալ:
– Հեռվից խոսելը շատ հեշտ է: Անշուշտ, հիասթափություն կա, բայց պետք է ասել, որ օրերից մի օր սա պետք է լիներ, որովհետև եթե 30 տարի երկրի ղեկավարները երկրի փողերը մոնտեկառլոներում, չգիտեմ որտեղերում ծախսելու փոխարեն Ադրբեջանի պես անեին, շնորհքով զինվեին, գուցե այսպես չլիներ: Այո՛, մենք առաջին պատերազմում հաղթեցինք, որովհետև այն ժամանակ Թուրքիան մատը չէր խոթել այդ պատերազմի մեջ: Թուրքիան խաղալիք երկիր չէ, սոսկալի ուժ ունեցող երկիր է: Թուրքերը պատերազմը լավ իմացող ժողովուրդ են: Պատմությունը երբ նայում ենք, մենք ոչ պատերազմի մեջ ենք վարպետ եղել, ոչ դիվանագիտության մեջ: Մենք չենք կարողանում պատմությունից դասեր քաղել: Բազմաթիվ երիտասարդների, երեխաների արյուն թափվեց, վասն ինչի՞: Սա շատ մեծ խաղ էր: Իմ կարճ խելքով, ես հիմա արդեն մտածում եմ, որ անգամ թավշյա հեղափոխությունը արտոնված խաղ էր՝ ամենաանփորձի ձեռքը տալ երկիրը և նրա օրոք հանձնել տալ Արցախը:
