Դեկտեմբերի 1-3-ի ժամանակահատվածում կարևոր հավաքներ անցկացրին թե՛ ՆԱՏՕ-ն, թե՛ ՀԱՊԿ-ը: ՆԱՏՕ-ն անցկացրեց արտգործնախարարների հավաք, իսկ ՀԱՊԿ-ը՝ թե՛ պաշտպանության նախարարների, թե՛ ԱԳ նախարարների, թե՛ պետությունների ղեկավարների: Այս զուգորդումը խորհրդանշական է՝ հատկապես, եթե հաշվի առնենք, որ երկու կազմակերպություններում էլ առանցքային քննարկվող թեմաներից մեկը եղել է արցախյան պատերազմն ու դրա արդյունքում ստեղծված իրավիճակը:
Բանն այն է, որ Արցախի դեմ Թուրքիայի սանձազերծած պատերազմը իր աշխարհաքաղաքական, ռազմաքաղաքական էությամբ բավականին բազմաշերտ, մի շարք հարթություններ ունեցող երևույթ էր: Եվ հարթություններից մեկն անշուշտ այն էր, որ դա նաև ՆԱՏՕ և ՀԱՊԿ պատերազմ էր, մասնակիորեն, ոչ ամբողջապես դե յուրե, սակայն զգալիորեն նաև ոչ միայն դե ֆակտո: Որովհետև այդ պատերազմում ներգրավված էին ՆԱՏՕ անդամ պետություն՝ Թուրքիա, և ՀԱՊԿ անդամ՝ Հայաստան: Էլ չենք խոսում ՀԱՊԿ առանցք կամ առաջատար Ռուսաստանի ներգրավվածության մասին՝ որպես առանցքային շահընկեր: Այդպիսով, անկասկած է, որ Արցախի դեմ պատերազմը նաև ՆԱՏՕ-ՀԱՊԿ պատերազմ էր, երկու քաղաքական բլոկների և ռազմական մոդելավորումների պատերազմ:
Այդ իմաստով պատկերը որոշակիորեն հակասական է: Մասնավորապես, անմիջական ռազմական գործողությունների իմաստով ՀԱՊԿ-ը տապալվել է իր թե՛ ռազմական մոդելավորման, թե՛ քաղաքական կշռի և վարկի իմաստով: Մյուս կողմից՝ ռազմավարական առումով անգամ ՆԱՏՕ-ն արձագանքում է Ռուսաստանի, ասել կուզի՝ ՀԱՊԿ-ի հաղթանակը՝ ռազմական ամրապնդումը Կովկասում: Առաջանում է հարց՝ ՆԱՏՕ-ն չէ՞ր հաշվարկել դա, վստահ էր, որ Թուրքիայի միջոցով ի՞նքն է հաստատվելու Կովկասում, թե՞ կային այլ հաշվարկներ, օրինակ՝ այն, որ այդպիսով ՆԱՏՕ-ն ցույց տվեց իր «ապստամբ» վարքագծով անդամ Թուրքիային, որ առանց դաշինքի ռազմաքաղաքական աջակցության Թուրքիան կարող է ունենալ մարտավարական հաջողություններ, սակայն ռազմավարական իմաստով ոչինչ է ՌԴ-ի առաջ:
Գործնականում Կովկասում այդ իրավիճակն է: Թե ինչպես կզարգանան իրողությունները՝ սա անշուշտ հարցի մյուս կողմն է և, իհարկե, ոչ պակաս էական: Որովհետև ռազմավարական հաջողությունն ինքնին դեռ պետք է պահել ու զարգացնել, և այդ իմաստով Ռուսաստանը, արձանագրելով հաղթանակ, ունի էական խնդիրներ մի շարք առումներով, այդ թվում և այն, որ այդ հաղթանակը Մոսկվան ստացել է զոհաբերելով իր դաշնակցին՝ թե՛ քաղաքական, թե՛ ռազմական, թե՛ բարոյական իմաստով: Դա ոչ միայն Հայաստանի, Արցախի ու հայության ողբերգությունն է, այլև առաջիկայի համար լինելու է լրջագույն դառնահամ ՌԴ-ի համար:
ՀԱՊԿ Վեհաժողովում Նիկոլ Փաշինյանի հասցեին հայտարարություններով ՌԴ նախագահը անկասկած անուղղակի, սակայն տողատակում միանգամայն գիտակցված շոշափում էր հենց այդ դառնահամը ցրելու խնդիրը, որը Մոսկվայից պահանջելու է դեռ շատ ջանք՝ միաժամանակ մինչ այդ բերելով շատ մարտահրավերներ: Դա լուրջ խնդիր է նաև Հայաստանի համար, որը պետք է լինի հրատապ աշխատանքային առաջնահերթություն հայկական ամբողջ մտավոր ներուժի համար:
