«Ազատություն» ռադիոկայանի փոխանցմամբ՝ քաղաքական վերլուծաբան, Կարնեգիի հիմնադրամի փորձագետ Թոմաս դե Վաալի խոսքով, ղարաբաղյան խնդրի շուրջ բանակցությունները ներկայումս բավական դժվարին փուլ են մտել:
Կազանում տեղի ունեցած վերջին հանդիպման ժամանակ, մասնավորապես, պաշտոնական Բաքուն մոտ մեկ տասնյակ փոփոխություն է ներկայացրել Կրեմլի մշակած փաստաթղթում և դրանով իսկ ձախողել հանդիպումը, որից մեծ ակնկալիքներ ունեին ոչ միայն Ռուսաստանի նախագահը, այլև միջնորդ մյուս երկրների ղեկավարները:
Վերլուծելով նրանց կամքին դեմ գնալու և համաձայնության չգալու Ադրբեջանի շարժառիթները՝ հայտնի վերլուծաբանը դրանք բաժանում է երեք խմբի.
1) Պաշտոնական Բաքուն առարկություններ ունի Լաչինի միջանցքի շուրջ. Ադրբեջանի դիվանագիտական աղբյուրները, մասնավորապես` փորձագետին փոխանցել են, թե Կրեմլի պատրաստած հիմնարար սկզբունքների վերջին տարբերակում Լաչինի կարգավիճակը հստակեցված չի եղել:
Փաստաթուղթը, մասնավորապես, նախատեսել է, որ Լաչին քաղաքը պետք է ինչ-որ՝ դեռևս ոչ հստակ, կարգավիճակ ունենա, որը կճանաչի թե՛ հայկական կողմի մտահոգությունները՝ անվտանգության շուրջ, թե՛ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը:
Սակայն Բաքուն առարկում է, թե այդ միջանցքի սահմանները հստակ չեն նշվում, մյուս կողմից՝ չի հստակեցվում, թե ինչ կարգավիճակ են ունենալու Լաչինի շրջանում ընդգրկված և որպես միջանցք չծառայող 39 գյուղերը, և արդյոք այնտեղից բռնի տեղահանված ադրբեջանցիներին վերադառնալու իրավունք է տրվելու:
2) Պաշտոնական Բաքուն նաև առարկում է այն գաղափարին, որի համաձայն՝ Լեռնային Ղարաբաղը միջանկալ կարգավիճակ ստանալու դեպքում հնարավորություն է ունենալու անդամակցել միջազգային կազմակերպություններին։ Անհասկանալի է, սակայն, թե ինչու է Ադրբեջանի ղեկավարությունն այս հարցերը բարձրացրել ոչ թե նախօրոք, այլ հանդիպման ժամանակ, որից Արևմուտքն արդեն լուրջ առաջընթաց էր ակնկալում:
Դրա հնարավոր պատճառներից մեկը, ըստ Թոմաս դե Վաալի, Ադրբեջանի ունեցած երկրորդ մտահոգությունն է: Փորձագետի համոզմամբ, մասնավորապես, Բաքուն Ռուսաստանին համարում է հայամետ, բացի այդ, թերահավատորեն է վերաբերվում Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովին, որի արմատներում հայկական արյուն է հոսում:
Մյուս կողմից, փորձագետի խոսքով, Ադրբեջանում դեռևս վստահ չեն, թե ով է ստանձնելու Ռուսաստանի կառավարման ղեկը հաջորդ՝ 2012 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո, և մտավախություն ունեն, որ այսօր ձեռք բերված պայմանավորվածությունը Պուտինի առաջադրման դեպքում կարող է ձախողվել:
3) Ադրբեջանի կարծիքով՝ ժամանակն այժմ աշխատում է հենց իր օգտին, ինչը նրան ստիպում է հետ կանգնել շուտափույթ համաձայնությունից։ Բաքվում, մասնավորապես, վստահ են, որ տարածաշրջանում շարունակվող սպառազինությունների մրցավազքն ի վերջո սնանկացնելու է Հայաստանին, և մի քանի տարի անց արդեն հայկական կողմը շատ ավելի թույլ է լինելու ու գնալու է փոխզիջման՝ Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակի շուրջ:
Սակայն դե Վաալի կարծիքով՝ խնդրի կարգավորմանը հետևող ցանկացած փորձագետի համար այս համոզմունքը որևէ քննության չի դիմանում. «Հայերն էլ, իրենց հերթին, հակադարձում են, թե Հայաստանն այժմ ավելի ուժեղ պետություն է, քան 20 տարի առաջ էր։ Նա կարող է մշտապես լուրջ օգնություն ակնկալել սփյուռքից, բացի այդ՝ անցնող տարիներն է՛լ ավելի են ամրապնդում Լեռնային Ղարաբաղի՝ դեռևս չճանաչված պետականությունը, որտեղ մինչև 30 տարեկանների մեծ մասը երբևէ ադրբեջանցու չի հանդիպել»։
