Թեև 2013-ին անշարժ գույքի շուկայում գների աճ է նկատվել, սակայն այդ գները դեռս զիջում են 2008թ. մակարդակը, իսկ շուկայում ակտիվությունը, ընդհանուր առմամբ սահմանափակ է: Նման եզրակացության են եկել ՀՀ կենտրոնական բանկի մասնագետները՝ վերլուծելով անշարժ գույքի շուկան ու համապատասխան հարցումներ իրականացնելով:
Այսպես, գների աճ (5.5%) դիտարկվել է Երևանի բոլոր համայնքներում, ընդ որում` առավել բարձր աճ արձանագրվել է Նոր Նորք և Աջափնյակ համայնքներում, որտեղ բնակարանների գները համեմատաբար ցածր են: «Այնուամենայնիվ անշարժ գույքի գները շարունակում են զիջել 2008թ. ցուցանիշը: Դա զգալի է հատկապես Կենտրոն, Արաբկիր, Աջափնյակ համայնքներում»,- ասվում է ԿԲ հրապարակման մեջ:
Բնակարանների գները 4.3%-ով անցած տարի բարձրացել են նաև ՀՀ մարզերի քաղաքներում ու շարունակում են անհամեմատ բարձր մնալ Ծաղկաձորում, Վաղարշապատում և Աբովյանում:
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ առևտրային բանկերը շարունակել են կիրառել պահպանողական մոտեցում և վարկ/գրավ հարաբերակցությունը հիմնականում սահմանել են ցածր՝ 60-80% միջակայքում:
Տարվա ընթացքում ինչպես Երևանում, այնպես էլ մարզերում գների աճն ուղեկցվել է բնակարանների առուվաճառքի գործարքների աճով: «Համաձայն ՀՀ ԿԲ հարցման արդյունքների՝ առուվաճառքը համեմատաբար ակտիվ է եղել անշարժ գույքի երկրորդային շուկայում, մինչդեռ նորակառույց բնակարանների շուկայի ակտիվությունը գնահատվում է բավականին ցածր: Չնայած 2013թ. անշարժ գույքի շուկայի ակտիվության որոշակի աճին, ըստ ՀՀ ԿԲ վերոնշյալ հարցումների` հարցված կազմակերպություններում գրավի իրացվելիության ռիսկը շարունակում է մնալ համեմատաբար բարձր, ինչը պայմանավորված է նաև նման գործարքների արագ և արդյունավետ իրականացումը խոչընդոտող օրենսդրական բարդություններով»,- եզրակացրել են ԿԲ մասնագետները:
Ընդհանուր առմամբ, ըստ ԿԲ-ի, անշարժ գույքի շուկայի ակտիվության աճի տեմպերը դանդաղել են: Պատճառներից մեկը (բայց ոչ գլխավորը), ըստ ԿԲ-ի, բնակելի շենքերի գործարկման ծավալների նվազումն է: Այսպես, 2013թ. դիտարկվել է շահագործման հանձնված բնակելի շենքերի ընդհանուր ծավալների 4.3%-ով նվազում՝ պայմանավորված կազմակերպությունների պետական բյուջեի հաշվին գործարկված ծավալների կրճատմամբ: Բնակչության միջոցների հաշվին բնակելի շենքերի գործարկման ծավալները շարունակաբար աճել են, ինչի շնորհիվ շահագործման հանձնված բնակելի շենքերի ընդհանուր ծավալների նվազման տեմպերը դանդաղել են: «Կազմակերպությունների կողմից իրականացվող շինարարության ծավալների կրճատումը զուգակցվել է բանկերի կողմից բնակելի և ոչ բնակելի շենքերի շինարարությանն ուղղված վարկերի 5.5% նվազմամբ: Միաժամանակ, 8.7 տոկոսային կետով աճել է այդ վարկատեսակի գծով վարկային ռիսկը և կազմել 11.1%»,- ասված է ԿԲ հրապարակման մեջ:
Սակայն շուկայի ակտիվության սահմանափակվածությունը, ըստ ԿԲ-ի, ավելի շատ կապված է ոչ թե նոր բնակարանների թվի, այլ բնակչության ցածր եկամուտների հետ: «Մասնավորապես, անշարժ գույքի շուկայի ակտիվությունը սահմանափակող հիմնական գործոնը վճարունակ պահանջարկի ցածր մակարդակն է՝ պայմանավորված բնակչության եկամուտների ցածր մակարդակով: Այս տեսանկյունից էական նշանակություն ունեն ֆինանսական հաստատությունների կողմից տրամադրված՝ անշարժ գույքի ձեռքբերման վարկերը, որոնք կազմում են ընդհանուր վարկային պորտֆելի 6.1%-ը: Պահանջարկի ակտիվացման տեսանկյունից դրական նշանակություն ունի 2008թ. ի վեր արձանագրվող հիփոթեքային վարկերի ժամկետայնության աճը, քանի որ այն նպաստում է վարկառուների պարտքի բեռի հարաբերական նվազմանը, ինչն էլ իր հերթին դրական է անդրադառնում հիփոթեքային վարկերի հասանելիության վրա:
Հարկ է նշել, սակայն, որ անշարժ գույքի հետագա ակտիվացման վրա իր բացասական ազդեցությունն ունի անշարժ գույքի շուկայի բարձր կենտրոնացվածությունն ըստ մարզերի, քանի որ դա սահմանափակում է հիփոթեքային վարկավորման հետագա ընդլայնումը»,- ասված է հետազոտության մեջ:
