«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Jane’s Intelligence պաշտպանության և անվտանգության հարցերով հեղինակավոր վերլուծական կենտրոնի ԱՊՀ-ի և Ռուսաստանի հարցերով առաջատար վերլուծաբան Լիլիթ Գևորգյանը:
– Այս օրերին ուկրաինական ճգնաժամը նոր թափով տեղափոխվել է Հարավարևելյան Ուկրաինա՝ ինչպես և կանխատեսվում էր Արևմուտքի ներկայիս քաղաքականության պարագայում: Այս շրջաններում սկսված էսկալացիան որքանո՞վ է ուկրաինական ներքին, որքանո՞վ՝ արտաքին խնդիր: Ո՞ւր է տանում այս ընթացքը:
– Հակամարտությունն ինքնին արդեն արտաքին քաղաքական խնդիր է դարձել, հաշվի առնելով հանգամանքը, որ ԱՄՆ-ն ու ԵՄ-ն ակտիվորեն ներգրավված են այս կոնֆլիկտում: Իմ կարծիքով՝ եթե մեծ թվով զոհեր լինեն ռուսախոսների շրջանում, ապա նույնիսկ այսօր պարզ կլինի, որ Ռուսաստանը ստիպված կլինի միջամտել: Բայց ինձ թվում է, որ ներկայում սա չի մտնում ռուսական ծրագրերի մեջ, այսինքն՝ դեռ ՌԴ-ն չի նախատեսում ողջ Հարավարևելյան Ուկրաինայի միացում ՌԴ-ին: Ուկրաինա մտնելու համար Ռուսաստանը պետք է իրավական հիմնավորում ունենա:Օրինակ՝ ռուսներն արդեն խոսում են, որ Հարավարևելյան Ուկրաինայում պաշտոնական Կիևի կողմից զենքի կիրառումը խաղաղ ցուցարարների դեմ անթույլատրելի է և հակաիրավական: Սրանք իրավական հիմնավորման տարրեր են, բայց հումանիտար ինտերվենցիայի հիմք չեն: Շատ բան կախված է նրանից, թե ինչպես կավարտվի ապրիլի 17-ին Ժնևում նախատեսվող Ռուսաստանի, Եվրամիության, ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարարների հանդիպումը:
Համենայնդեպս՝ պարզ է, որ ներկայիս զարգացումները տանելու են Ուկրաինայի ներսում երկարատև հակամարտության: Ուկրաինան վերածվում է «փոխարինող» հակամարտության, այսինքն՝ դառնում է երրորդ երկրների՝ ՌԴ-ի և Արևմուտքի միջև հակամարտության թատերաբեմ: Այս հակամարտության մոտալուտ կարգավորումը քիչ հավանական է: Պաշտոնական Կիևը պետք է փոխի իր քաղաքականությունը՝ բանակցություններ սկսելով Հարավարևելյան Ուկրաինայի ռուսախոս համայնքի ներկայացուցիչների հետ:
– Սեպտեմբերին Վրաստանն ու ՆԱՏՕ-ն նախատեսում են «մերձեցման» նոր փուլ՝ գործողությունների ծրագիր: Սա կարո՞ղ է Վրաստանում ուկրաինական օրինակի պրոյեկտման պատճառ դառնալ:
– Վրաստանի պարագայում նման սցենար ակնկալելու հիմք չկա: Վրաստանն արդեն դրա միջով անցել է՝ կորցնելով Աբխազիան, Հարավային Օսիան, ուստի սպասել, որ Վրաստանը լարվածության նոր օջախ կդառնա՝ անհավանական է: Վրաստանում մեծաթիվ ռուսալեզու բնակչություն չկա: Ի վերջո, Մոսկվան չի կարող միաժամանակ մի քանի տեղում պայքարել, առավել ևս, որ Վրաստանն իր արտաքին քաղաքական որոշումը վաղուց է կայացրել, իսկ բոլոր լծակները, որ կային Վրաստանի նկատմամբ, կորցրել են, որոշ առումով էլ ձեռք են բերվել, քանի որ Վրաստանի սահմանները այժմ վիճարկելի են, և դա խոչընդոտ է այս երկրի համար: Այնտեղ նաև մեծաթիվ ռուսալեզու բնակչություն չկա:
– Այսինքն՝ Ուկրաինան ևս պետք է ազատության համար գին վճարի, ո՞րն է Ուկրաինայի ազատության գինը:
– Ուկրաինան վճարել է իր գինը Ղրիմի տեսքով: Պարզապես Ուկրաինայի դեպքում շատ վտանգավոր է նաև այս ՌԴ- Արևմուտք դիմակայությունը, քանի որ բնակչության մոտավորապես 20%-ն էթնիկ ռուսներ ու ռուսախոսներ են, նրանցից շատերը կցանկանան առնվազն լավ հարաբերություններ Ռուսաստանի հետ: Ռուսների և ռուսախոսների համար բարդ է Ռադայում լսել ճառեր, որոնք բացահայտ հակառուսական են: Քանի դեռ այս մթնոլորտն է տիրում, Ուկրաինայում ներքաղաքական խնդիրներ կլինեն: Եթե Ռուսաստանը ոչինչ չանի, Ուկրաինայի տնտեսական վիճակն այնքան վատ է, Ռուսաստանն այնքան կարևոր է Ուկրաինայի համար տնտեսապես, որ հանգիստ կարող ենք վեց ամիս անց ականատեսը լինել երկրի ներսում նոր ապակայունացման:
Կիևի նոր իշխանությունները պետք է հասկանան, թե ինչքան ոչ ժողովրդավարական են լինելու այն բարեփոխումները, որոնց մեկնարկը տրվելու է մայիսի մեկին: Ավելի կարևոր է Հարավարևելյան Ուկրաինան բանակցությունների միջոցով խաղաղեցնելը: Հակաահաբեկչական գործողություններն այդքան էլ արդյունավետ չեն, միգուցե կարճաժամկետ հեռանկարում արդյունավետ լինեն, բայց երկարաժամկետ ապագայում արդյունավետ լինել չեն կարող:
Ռուսաստանին մեղադրել և ասել, որ Արևելքում որևէ խնդիր չկա, ինչ տեղի է ունենում՝ Ռուսաստանի հրահրմամբ է տեղի ունենում, սխալ է: Խնդիրը ներքին է, որովհետև ներքաղաքական բանակցություններ տեղի չեն ունեցել, քաղաքական գործընթացներում այդ մարզերը ներկայացված չեն եղել, ռուսախոս համայնքի ներկայացուցիչները պետք է ներգրավվեին նոր իշխանությունների ցանկում, ակտիվ բանակցություններ պետք է լինեին, որպեսզի խուսափեին նման սցենարից: Եթե իսկապես Ռուսաստանը հրահրում է կամ ոչ ուղղակի կերպով կազմակերպում այս հակամարտությունը, ապա եթե տեղական բնակչությունը պարզ տեսներ, որ այո, նման սցենար է աշխատում, որ իսկապես իրենց շահերին դա դեմ է, ապա ամեն ինչ ավելի հեշտ կլիներ: Բռնություն կիրառելով՝ այս հակամարտությունը արագ և մշտական լուծում չի կարող ստանալ:
– Ո՞րը պետք է լինի Հայաստանի դասն ուկրաինական զարգացումներից:
– Ամենալավ դասն այն էր, որքան հնարավոր է չեզոքություն պահպանել՝ հեռու մնալով աշխարհաքաղաքական շահարկումներից: Եվ թերևս ԵՄ-ի հետ ինտեգրացիան Հայաստանի համար դժվար էր իրականացնել: Ուկրաինայի դասը նաև այն էր, որ պետք է ունենալ ուժեղ պետություն և ամուր տնտեսություն: Եթե Ուկրաինայի տնտեսությունը ուժեղ վիճակում լիներ, ապա այն ավելի հեշտ կարող էր ինտեգրվել ԵՄ-ի հետ: Հայաստանն իհարկե, տնտեսապես ավելի կախված է Ռուսաստանիցմ, ունի նաև ԼՂ խնդիրը, որը ևս սահմանափակում է երկրի արտաքին քաղաքական ընտրությունը: Բայց ի վերջո, բարեփոխում կատարելու համար պարտադիր չէ աշխարհաքաղաքական բանավեճեր սկսել՝ սա ներքաղաքական որոշում է: եթե պետք է կոռուպցիայի դեմ պայքար և եվրոպական չափանիշներ ստեղծել, ապա Հայաստանը ինքը կարող է դրան հասնել: Նամանավանդ Հայաստանի նման փոքր երկիրը չի կարող նման խաղերի մեջ ներգրավվել: Ոչ ՌԴ-ն, ոչ ԵՄ-ն մեծ դերակատարություն չունեն այդ բարեփոխումների հարցում:
Պետք է ասեմ նաև, որ Ուկրաինայի դեպքերը ցույց տվեցին ԵՄ-ի թերությունները, բայց սխալ կլինի կարծել, թե Ռուսաստանի հաղթանակը նաև Հայաստանի հաղթանակն է: Գուցե ժամանակավորապես Ռուսաստանն ավելի լավ կընկալի Ղարաբաղի ազատ ինքնորոշման իրավունքի անհրաժեշտությունը:
Պարզապես, իմ կարծիքով, ամենալավ դասն այն էր, որ աշխարհաքաղաքական այս շահարկումներից ավելի լավ է չեզոք մնալ և փորձել, որքան հնարավոր է, չեզոք քաղաքականություն վարել: Մանավանդ Հայաստանի նման փոքր երկիրը չի կարող նման խաղերի մեջ ներգրավվել:
– Փաստորեն Հայաստանը ՄԱԿ-ում չկարողացավ այդ չեզոքությունը պահպանել: Սրանում վտանգներ տեսնո՞ւմ եք:
– Ոչ, որովհետև սրա արձագանքը Արևմուտքից պետք է բացասական լիներ, բայց Արևմուտքը հասկանում է, որ Հայաստանը փոքր երկիր է և չի կարող իր արտաքին քաղաքական որոշումներն անկախ ընդունել: Արևմուտքը Հայաստանին դիտարկում է իսկապես որպես ՌԴ արբանյակ երկիր, որի շահերից չի բխում այդ քաղաքականությունը՝ այն դեպքում, եթե մենք ցանկանում ենք ցույց տալ, որ մենք անկախ պետություն ենք և ունենք անկախ արտաքին քաղաքականություն:
Բացի նրանից, որ այս փուլում չստացվեց ԵՄ-ի հետ Ասոցացման համաձայնագրին միանալը, բարեփոխումները կարող են շարունակվել, բայց մյուս կողմից՝ չպետք է լինի թյուր կարծիք, թե ՌԴ-ն հաղթանակող դուրս եկավ՝ բոլորովին ոչ:
Այդ պրոռուսական դիտարկումները, թե մենք պետք է ուժեղի կողքին լինենք, սխալ են, քանի որ այս հակամարտությունում չկան ուժեղներ և թույլեր. ՌԴ-ն կարճաժամկետ հաղթանակ տարավ, իսկ երկարաժամկետ հեռանկարում այս գործընթացները լուրջ ազդեցություն են ունենալու ռուսական տնտեսության վրա: Ռուսաստանն այդքան էլ հզոր չէ, որ կարողանա Արևմուտքի դեմ հաղթանակած դուրս գալ:
– Հնարավո՞ր է, որ այդ ազդեցությունն այնքան էական լինի, որ Ռուսաստանը նույնիսկ չկարողանա առաջ մղել եվրասիական պրոյեկտները, որոնք բավականին ծախսատար են:
– Եթե ինտեգրացիան հիմնված է էժան գազի և որոշ ուղիղ ներդրումների վրա, ապա՝ այո, շատ հնարավոր է, որ Ռուսաստանը չկարողանա դրանք առաջ տանել, քանի որ երկրի տնտեսական աճը լուրջ հարցականի տակ կդրվի:
