«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՌԴ Պետդումայի պատգամավոր, Պետդումայի տարածաշրջանային քաղաքականության հանձնաժողովի փոխնախագահ, Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ, ծագումով Մերձդնեստրից Ռոման Խուդյակովը:
– Պարոն Խուդյակով, որո՞նք են Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններն ուկրաինական զարգացումներից և ՌԴ-ին Ղրիմի միացումից հետո: ՌԴ ԱԳՆ հաղորդագրություններում արդեն տողեր կան Մերձդնեստրի կարգավիճակի մասին՝ այն դեպքում, երբ Ղրիմի հարցը միջազգային հանրությունը լուծված չի համարում: Ի՞նչ է սա նշանակում, և որո՞նք են լինելու ՌԴ գործողությունները:
– Դուք ճիշտ եք, Մերձդնեստրի թեման այսօր չափազանց ակտուալ է: ՌԴ-ին Ղրիմի միացումից հետո Մերձդնեստրի ժողովուրդը հուսով նայում է Ռուսաստանին և սպասում, թե երբ է գալու իրենց հերթը: Հիշեցնեմ, որ Մերձդնեստրում ապրում են 250 հազար ՌԴ քաղաքացիներ: Սա գրեթե բնակչության կեսն է: Մնացածն, այսպես թե այնպես, իրենց ասոցացնում են Ռուսաստանի հետ: Մերձդնեստրի բնակչությունը դրան է սպասում ավելի քան 20 տարի, նրանք արժանի են ճանաչման: 2006թ. այնտեղ անցկացվեց հանրաքվե, և բնակչության 97%-ը արտահայտվեց հօգուտ Մերձդնեստրի անկախության և ՌԴ կազմ ընդգրկվելու:
Ուկրաինա-Մոլդովա սահմանի վրա հիմա անօրինականություն է, բարձիթողի վիճակ՝ ռուսական անձնագրերով մարդկանց թույլ չեն տալիս սահմանն անցնել: Երկրի շրջափակումը որոշել են ուժեղացնել: Ես կարծում եմ, որ նման իրավիճակում ՌԴ ղեկավարությունը պետք է ընդունի լուրջ քաղաքական որոշումներ՝ Ղրիմի օրինակով ճանաչի Մերձդնեստրը և միացնի այն ՌԴ-ին: Մերձդնեստրի բնակիչների համար սա մեծ տոն կլինի:
– Ակնհայտ է, որ այստեղ Արևմուտքը վերջնականապես կփորձի Ռուսաստանի կառուցողականությունն ու պատրաստակամությունը շարժել որքան հնարավոր է՝ «հեռու»: Ինչպես մենք տեսնում ենք, Արևմուտքը դա անում է թեթև պատժամիջոցներով, ավելի հզոր պատժամիջոցների մասին սպառնալիքներով և հետխորհրդային տարածքում ՆԱՏՕ-ի ընդլայնման մասին հայտարարություններով: Ինչպե՞ս Ռուսաստանը կարձագանքի իր համար մարտահրավեր ընկալվող այս գործընթացներին:
– Կարող եք վստահ լինել, որ Ռուսաստանը պատրաստ է ամեն ինչի, պատժամիջոցներով մեզ չեն վախեցնի: Ցանկացած տեսակի ճնշումների ներքո մենք մեր սկզբունքները, մեր քաղաքացիներին և համերկրացիներին մինչև վերջ պաշտպանելու ենք: Պետք է հասկանալ, որ պատժամիջոցները հարված են ոչ միայն ՌԴ-ին, դրանցից կտուժեն նաև շատ եվրոպացի բիզնեսմեններ, որոնք արդեն իրենց քաղաքական գործիչներին կոչ են անում հակառակ ուղղությամբ մտածել: Ցանկացած պատժամիջոց մեր կողմից համարժեք պատասխան կստանա: Մենք դիմակայություն չենք փնտրում, առաջինը չենք կիրառում պատժամիջոցներ, բայց պատրաստ ենք պատասխանել միշտ, որպեսզի Արևմուտքը լավ հասկանա ու մտածի:
– Տեսակետ կա ու բավականին հիմնավոր, որ Ռուսաստանն օգտագործում է հետխորհրդային տարածքի չճանաչված շրջանները, հատվածները՝ որպես լծակ որոշակի երկրների դեմ, ինչպես, օրինակ, Ղրիմը՝ Ուկրաինայի դեմ, Մերձդնեստրը՝ միգուցե Մոլդովայի, իսկ Ղարաբաղը՝ Հայաստանի դեմ: Դուք, որպես Դումայի պատգամավոր, ինչպե՞ս եք բացատրում այս քաղաքականությունը:
– Այս կարծիքը ճիշտ չէ սկզբից մինչև վերջ: Ռուսաստանը մեծ ջանքեր է ներդնում հակամարտությունների հանգուցալուծման համար, բայց հանդիպում է Արևմուտքի դիմակայությանը և հակադրմանը: Հենց Արևմուտքին են անհրաժեշտ հակամարտություններ ԱՊՀ տարածքում, դրանցով մեր եղբայրական ժողովուրդների միջև հեշտ է վեճ գցելը: Մենք փորձում ենք դրանք խաղաղ ճանապարհով լուծել: Եթե հիշում եք, Կոզակի ծրագրի համաձայն՝ 2003թ. մերձդնեստրյան խնդիրը լուծվել էր, բայց այդ ժամանակ հենց Մոլդովայի նախագահ Վորոնինը ԱՄՆ դեսպանատան զանգից հետո դեմ գնաց այդ ծրագրին: Հիմա արդեն միակ ելքը Մերձդնեստրը ճանաչելն է:
– Պարոն Խուդյակով, Հայաստանում, որը ՄՄ անդամակցության ճանապարհին է, կառավարություն է փոխվում: Հայաստանում տեսակետներ են շրջանառվում, որ Սերժ Սարգսյանը գնաց կառավարության փոփոխության նաև այն պատճառով, որպեսզի հետաձգի ՀՀ անդամակցությունը ՄՄ-ին: Հայաստանում կառավարության փոփոխությունը կարո՞ղ է որոշակիորեն ձգձգել անդամակցման գործընթացը:
– Ես կարծում եմ, որ կառավարության փոփոխությունն ուժեղ կերպով չի անդրադառնա ՄՄ անդամակցության գործընթացի վրա: Նման որոշումներն ընդունվում են չափազանց կշռադատված կերպով և չպետք է որևէ կերպ կախված լինեն ընթացող քաղաքական զարգացումներից: ՀՀ նախագահը երևի իր պատճառներն է ունեցել այդ փոփոխության համար, բայց ՄՄ-ի մասին խոսք լինել չի կարող: Ինչո՞ւ ձգձգել այդ գործընթացը, եթե այն միայն շահավետ է Հայաստանի համար: Դա անտրամաբանական է: Վստահ եմ, որ Հայաստանը կդառնա ՄՄ անդամ, և ՄՄ բոլոր անդամները կլինեն շահեկան վիճակում. ընդհանուր շուկա, ընդհանուր սահմաններ, մշակութային տարածք՝ սա միայն դրական է մեր երկրների համար:
– Ղրիմյան իրադարձություններից հետո շատ են զուգահեռներ տանում Ղրիմի և Ղարաբաղի միջև: Որոշ քաղաքական գործիչներ ու քաղաքագետներ կանխատեսում են, որ ՌԴ հավակնությունները կհասնեն նաև Ղարաբաղ: Այս տեսակետները, կարելի է ասել, ավելի հաստատվեցին Ժիրինովսկու հայտնի հայտարարությունից հետո, թե՝ Ղարաբաղը պետք է մտնի ՌԴ կազմ, եթե հակամարտող կողմերը չեն կարողանում համաձայնության գալ: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում նման կանխատեսումներին, և ի՞նչ էր նշանակում Ժիրինովսկու հայտարարությունը:
– Բնականաբար, ԼՂ հակամարտությունը վաղ թե ուշ պետք է հանգուցալուծվի: Բայց այսօրվա դրությամբ ՌԴ-ն, ավելի շուտ, ակտիվորեն չի մասնակցի գործընթացին: Մենք հիմա Ուկրաինայում սուր ճգնաժամի ականատեսն ենք, այդ թվում՝ Մերձդնեստրի շրջափակման. այս ամենը մեր ԱԳՆ-ի ուշադրությունը զբաղեցնում է:
Վլադիմիր Վոլֆովիչն առաջարկել է հակամարտության կարգավորման մի տարբերակ: Որպեսզի հակամարտությունն Ադրբեջանի ու Հայաստանի միջև հանգուցալուծվի, պետք է փնտրել լուծման երրորդ տարբերակ: Այս տարբերակը կարող էր լինել ԼՂ-ի միացումը ՌԴ-ին, եթե ԼՂ բնակչությունը ունենա նման ցանկություն: Նրան միանգամից սկսեցին մեղադրել անջատողականության մեջ, այնինչ նրա նպատակը նոր պատերազմ թույլ չտալն է: Կարծում եմ, որ տարածաշրջանում խաղաղության ամրապնդման համար Հայաստանն ու Ադրբեջանը կարող էին համաձայնել այս սցենարի հետ: Ամենակարևորը նոր արյունահեղություն թույլ չտալն է: Ամեն դեպքում, հակամարտության կարգավորումը կարճաժամկետ գործընթացում քիչ հավանական է:
– Հետաքրքրական է այն, որ վերջերս ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի դիրքերից հանդես եկող Ռուսաստանը դեռ չի ճանաչել ԼՂ անկախությունը: Դուք նշում եք, որ Մերձդնեստրի բնակչությունն արժանի է ճանաչման, իսկ ԼՂ ժողովուրդն արժանի չէ՞:
– Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցությունը միշտ հանդես է եկել ազգերի ինքնորոշման սկզբունքի դիրքերից: Բայց այդ ինքնորոշումը միշտ պետք է ընթանա խաղաղ ճանապարհով: Տաք գոտիներում անհրաժեշտ է զգույշ մոտեցում՝ արյունալի դիմակայություն թույլ չտալու համար: Մարդկային կյանքերն ամենից վեր են, ուստի որոշ հարցեր պահանջում են ավելի փուլային բանակցություն՝ հակամարտության բոլոր կողմերի մասնակցությամբ:
– Հնարավո՞ր է, որ Ռուսաստանը, դուրս գալով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի օրակարգից, հանձն առնի հակամարտությունը լուծել միակամ: Ասում են՝ սա հնարավոր է, քանի որ ներկայում սրված են հարաբերությունները ՌԴ-ի և Արևմուտքի միջև:
– Ռուսաստանը մասնակցելու է ԼՂ հակամարտության կարգավորման գործընթացին ոչ միակամ, այլ որպես Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև միջնորդ: Բայց հիմա դեռ խոսք չկա այն մասին, որ այս հարցում Արևմուտքի հետ երկխոսությունը կդադարի:
