Արցախյան առաջին պատերազմի տարիներին հայտնի կուսակցություններից մեկը «սեփականաշորհել» էր կռվի դաշտում նահատակված մեր եղբայրների հուղարկավորության միջոցառումները՝ ամեն տեղ հասնելով իր դրոշով ու տարբերանշաններով։ Կուսակցականացված այդ ծիսակարգի խորքերում կորսվում էր կոնկրետ մարդու հերոսությունը, կյանքը հայրենիքին մատաղ դարձրած ազատամարտիկի հիշատակը ու մնում էր կուսակցական լաթը՝ ամենից վեր պարզված, օրվա խորհուրդն ապականող ու պղծող։
Նույնը մեր օրերում է կատարվում ու բնավ պատահական չէ, որ «արևելյան» այդ բարքերի մերօրյա կրողները իրենց մատղաշ տարիքում զենքի վրա երդում տված մարդիկ են, որոնք հետո «ինքնորոշվել» են «ծռության» տարբեր դրսևորումներով։
Այսօր Եռաբլուրում հողին հանձնվեց Միայնակ Գայլ Արայիկ Խանդոյանի մարմինը։ Խենթ ու խելառ կենսագրություն ունեցած, օջախի թասիբով շավիղից հայրենիքի պաշտպան դարձած Արոյի սիրտը չդիմացավ, երբ նա ընդամենը 47 տարեկան էր։
Արայիկ Խանդոյանը բանական մարդկանց հիշողությունների մեջ կմնա՝ որպես Միայնակ Գայլ, այն պատվանունը, որը նա ստացել է արցախյան պատերազմի տարիներին՝ իր անզուգական ժպիտը միախառնելով վեհ ու նվիրական գաղափարների, հումանիզմի հետ։ Հումանիզմը հատուկ ենք ընդգծում, որովհետև այս օրերին շատերն են փորձում «ծռեցնել» այլևս բացակա Արայիկի կերպարը՝ նրա կենսագրության ակամա սխալմունքի, սայթաքումի տակ կորցնելով արցախյան պատերազմի հերոսին։
Այսօր Հայաստանի հասարակությունը հրաժեշտ է տվել իր խենթ ու խարիզմատիկ զավակներից մեկին, պատերազմի իր հերոսին, որը Մռավի լանջերից մինչև իր կյանքի վերջին ակնթարթը չի ունեցել քաղաքական հավակնություններ ու շահեր, հետին մտքեր ու խաղեր։ Հիմա ոմանք փորձում են կուսակցականացնել նվիրական հայորդու կերպարը՝ նրանից կերտելով «Սասնա ծռի» նկարագիր, որը Արայիկի համար նույնքան խորթ էր նույնիսկ այն օրերին, երբ նա ճակատագրի հեգնանքով հայտնվեց սխալ տեղում՝ ՊՊԾ գնդում։
Գոնե այնքան արժանապատվություն պետք է ունենալ, որ այլևս անմահացած հերոսին, ով այսօր միացավ Եռաբլուրում հանգչող իր սպարապետին ու զինակիցներին, չկնքել կուսակցական մի առաքելությամբ, որն ակնհայտորեն նրանը չէր ու չէ, հարիր չէ Միայնակ Գայլի հոգեկերտվածքին, ազնիվ ու միամիտ մտորումներին։
«Սասնա ծռեր» կուսակցությունը ամեն բան արեց հին, ավանդական կուսակցության ժանրով՝ փորձելով Արայիկին տեղավորել կուսակցական, «մաուզերիստական» կաղապարի մեջ։ Երկու հոգեհանգիստ կազմակերպելով ու ժամը մեկ կուսակցական լրահոս արտանետելով՝ Միայնակ Գայլի հիշատակը չեն հավերժացնում, այլ փորձում են նրա լուսավոր կերպարի ստվերում լուծել իրենց քաղաքական խնդիրները, ճգնում են վշտից ձևավորել գոյություն չունեցող քաղաքական օրակարգ։
Նիկոլ Փաշինյանը դրսևորեց պետական գործչին վայել հասունություն․ նա հայտարարությամբ արժևորեց արցախյան պատերազմի հերոս Միայնակ Գայլ Արայիկ Խանդոյանի անմահ հիշատակը, սակայն ներկա չգտնվեց հոգեհանգստի ու հուղարկավորության միջոցառումներին, որոնք արդեն միայն ֆորմալ առումով էին արժևորում Արայիկի հիշատակը՝ այն թողնելով «Սասնա ծռերի» կուսակցական օրակարգի ստվերում։
Նիկոլ Փաշինյանը՝ հերոսի իր անհատական արժևորումով, սակայն սգո միջոցառումներին չմասնակցելով՝ ցույց տվեց, որ մերժում է «ծռերի» գաղափարախոսությունը, հայական «մաուզերականությունը», հրացանը քաղաքականության մեջ խցկելու նենգ դիտավորությունը։
Նիկոլ Փաշինյանն անգամ իսկ արհամարհեց Ժիրայր Սեֆիլյանի հրապարակային դիմումը, որով նա պահանջում-խնդրում էր, որպեսզի Միայնակ Գայլի հուղարկավորությանը թույլ տրվի մասնակցել «Սասնա ծռերի» գործով բանտում մնացած երկու մեղադրյալների, որոնք ամբաստանվում են ոստիկանների սպանության մեջ։
Եթե նույնիսկ ընդունենք, տեսականորեն համարենք, որ «ծռերը» Հայաստանի քաղաքական կյանքում անելիք ունեին, ապա՝ թերևս նախորդ իշխանության տարիներին(չնայած ահաբեկչությունն ու բռնությունը սկզբունքորեն դատապարտելի են բոլոր դեպքերում)։ «Ծռերի» գաղափարախոսությունը չի կարող երևան գալ, լեգիտիմացվել նոր Հայաստանում, որտեղ սկզբունքորեն տեղ չունեն բռնությունն ու քաղաքական արմատականությունը ու «հրացանակիր մարդու տեղը» բացառապես պետական զինված ուժերում է ՝ քաղաքական համատեքստերից ու օրակարգերից դուրս։
Թավշյա հեղափոխությունը լուսանցքային դարձրեց ոչ միայն ավտորիտար քրեաօլիգարխիկ համակարգը, այլ նաև՝ դրա դեմ «մաուզերով» պայքարող ուժերին։ Նիկոլ Փաշինյանը կարողացավ հաղթել Սերժ Սարգսյանին, որովհետև ընդդիմադիր հարթակը մաքրել էր «մաուզերիստներից»։
«Սասնա ծռերը» հրապարակավ իրենց հավատարմությունն են հայտնում Նիկոլ Փաշինյանին ու այս համատեքստում առնվազն անհասկանալի է, թե ինչու են նրանք այսքան ջանքեր թափում մի բան կայացնելու համար, որը չկա, գոյություն ունենալ չի կարող նոր Հայաստանում։ Ավելին՝ եթե տեսականորեն այսօրվա Հայաստանում «ծռությունը» վերածնվի, դա լինելու է նոր Հայաստանի չեղարկման գնով՝ նոր արկածախնդրության հայրենադավ գնդակներով։
Չկա այն քաղաքացիական գիտակցությունը, որը «ծռերին» պարտադրի՝ չզբաղվել քաղաքական դիակապտությամբ, հեղափոխութունից շնորհակալ լինել ազատության համար ու արյունոտ ձեռքերով չնսեմացնել հեղափոխությունը։
․․․Արայիկ Խանդոյանը գուցե նույնիսկ երջանիկ մարդ էր, որովհետև գնաց Եռաբլուր՝ միանալու պատերազմում հաղթանակ կերտած իր հարյուրավոր, հազարավոր եղբայրներին, վերադարձավ իր ակունքներին, որոնց նվիրականությունը բացառում է «իզմերի» գոյությունը։ Խաղաղությամբ հանգչես, Միայնակ Գայլ դարձած Արայիկ Խանդոյան, հայրենի հողը թող սպեղանի դառնա վերքերիդ համար։
Լուսանկարը՝ Photolure-ի
