Հայաստանի՝ Մաքսային միությանն անդամակցելու հայտարարությունը և դրան հետևած գործընթացները մանրամասն քննարկվել են իրենց գազային ու տնտեսական բաղադրիչներով, օլիգարխիիկ ու ժողովրդավարական հարթություններով, եվրոպական ու ռուսական շահերով: Անգամ մի բավական լուրջ վարկած է տարածվել՝ կապված Հայաստանի անվտանգության սպառնալիքների ու Ղարաբաղում պատերազմի վերսկսման վտանգի հետ:
Մաքսայինին անդամակցելու պատճառների շարքում, թերևս, Հայաստանի ներքաղաքական զարգացումներն են, որ անհրաժեշտ ուշադրության չեն արժանացել, մինչդեռ որոշակի տրամաբանությունը հուշում է, որ հենց դրանք էին, որ «դեպի Ռուսաստան» կուրսը դարձրին այլընտրանք չունեցող: Ի դեպ, Ռոբերտ Քոչարյանի վերջին մարտնչող հարցազրույցները մեկ անգամ ևս ցույց տվեցին նրա այն դառնությունը, թե Հայաստանը գնում է Մաքսային միություն ոչ թե ըստ քոչարյանական սցենարի, այլ ըստ սարգսյանական:
Եվ ուրեմն, իշխանական պայքարի ի՞նչ սցենարներ են նախատեսվում 2013-14 թթ. Հայաստանում: Այն բանից հետո, երբ խորհրդարանական ընտրություններում «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը լուրջ ներկայություն ստացավ խորհրդարանում, և Հայ ազգային կոնգրեսը դադարեցրեց միտինգային պայքարը, երբ նախագահական ընտրություններին չմասնակցեցին ոչ ԲՀԿ-ն, ոչ ՀԱԿ-ը, ակնհայտ դարձավ, որ քաղաքական պայքարը տեղափոխվում է կուլիսներ: Ընդ որում, իր ակտիվ պայքարի վերջին արարում ՀԱԿ-ը հայտարարեց Ռուսաստանի հանդեպ իր հավատարմության մասին:
Սա հետաքրքրական դրվագ է այն առումով, որ Սերժ Սարգսյանը այն ժամանակ խոսում էր Եվրոպայի հետ ասոցացման պայմանագրի մասին, իսկ Քոչարյան-Ծառուկյանի ԲՀԿ-ն հավատարիմ էր մնում իր ռուս-բելառուսական «ախպերությանը»:
Այս համատեքստում բնական էր երկու ընդդիմադիրների՝ ԲՀԿ-ի և ՀԱԿ-ի մերձեցումը Մաքսայինի հողի վրա: Տեր-Պետրոսյան-Քոչարյան տանդեմի ստրատեգիան պարզ էր՝ Պուտինին ցույց տալ, թե որքան հավատարիմ ու լավն են իրենք՝ ի տարբերություն անհավատարիմ ու եվրոպամետ Սերժ Սարգսյանի, ինչից հետո Ռուսաստանը Հայաստանում կիրականացներ հերթական հեղաշրջումը, և իրենք կգային իշխանության:
Բավականին պարզ ու թափանցիկ մի սցենար՝ առանց բարդությունների, մանավանդ, որ Մոսկվան Հայաստանում միշտ էլ իրականացրել է ու կիրականացնի հեղաշրջումներ:
Ի՞նչ հնարավորություն էր թողնված Սերժ Սարգսյանին: Նախնական տարբերակում նա ստորագրում էր Ասոցացման պայմանագիրը, ինչից հետո խաղի մեջ էր մտնում Տեր-Պետրոսյան-Քոչարյան զույգը և Հայաստանին հեղաշրջմամբ տանում էր դեպի Մաքսային միություն: Մյուս տարբերակում Սերժ Սարգսյանը ինքն է գնում դեպի Մաքսային միություն և Տեր-Պետրոսյան-Քոչարյանին թողնում այդ խաղից դուրս:
Այստեղ ամենակարևորը այն հանգամանքն է, որ ընդդիմության ինտրիգի հետևանքով Հայաստանը զրկված էր ընտրության հնարավորությունից: Ամեն դեպքում Հայաստանը հայտնվելու էր Մաքսային միությունում՝ լիներ Տեր-Պետրոսյան-Քոչարյանի, թե Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ, հեղաշրջմամբ, թե առանց դրա:
