Այսօր մարտի 1-ն է: 2008 թվականի մարտի 1-ից հետո այս արտահայտությունը լսելիս խոսքերն ու մեկնաբանություններն արդեն դառնում են ավելորդ: 10 տարի առաջ այս օրը Երևանի կենտրոնում սպանվեց 10 մարդ. 10 տարվա ընթացքում այդ դեպքերի կապակցությամբ պետք եղած ու նույնիսկ չեղած այնքան բան է ասվել, որ հիմա դժվար է որևէ նոր բան ավելացնել այդ ամենի վրա, որևէ նոր բան ասել այդ կապակցությամբ: Միայն պետք է արձանագրել, որ ողբերգության մեղավորները բացահայտված չեն, բացահայտված չեն սպանության հեղինակներն ու հրաման տվողները:
Տասը տարի անց Հայաստանում կրկին համանման վիճակ է, և կրկին շատերը կասկածում են՝ արդյո՞ք կլինի նոր Մարտի 1, արդյո՞ք իշխանությունը կրկին զենք կբարձրացնի ժողովրդի վրա, որը փորձում է պաշտպանել իր իրավունքը: Սակայն անկախ ամեն ինչից, կա մի էական խնդիր. պետության դեմ 10 տարի առաջ գործված հանցագործության չբացահայտվածությունը, անգամ բացահայտման գործընթացի, հանրային գործընթացի բացակայությունը, ինչպես նաև այն, որ Մարտի 1-ը դարձնելով որոշակի քաղաքական առևտրի առարկա, մշտապես հրատապ են պահում նմանատիպ իրադարձությունների կրկնության վտանգը՝ այսօր, վաղը, մի քանի տարի անց:Կարևոր չէ՝ երբ և ինչպես, կարևորն այն է, որ կատարվել է ոտնձգություն պետության դեմ, և եթե այն մնում է չբացահայտված, ապա մնում է նաև այն համոզումը՝ կատարողների և պատվիրատուների, գուցե կազմակերպիչների մոտ, մասնակիցների մոտ, որ նման բան, ուրեմն, հնարավոր է նաև հետագայում: Նմանօրինակ դեպքերում, միայն բացահայտումն է հետագայում կրկնություններից կամ կրկնօրինակումներից զերծ մնալու ամենահուսալի երաշխիքը: Մարտի 1-ի մասով այդ երաշխիքը, փաստորեն, չի ստացվել, և առայժմ ընդամենը որպես երաշխիք ծառայում է այն, որ ողբերգությունը բավական թարմ է բոլորի հիշողության մեջ և միայն դրա ուժով կատարում է ժամանակավոր կախարգելիչ դեր: Երբ հիշողության ուժը օբյեկտիվորեն կսկսի նվազել տարիների ընթացքում, դրանով կավելանա կրկնության վտանգը, քանի դեռ չկա լիարժեք բացահայտում կամ բացահայտման իրական գործընթաց։
Ունի Մարտի 1-ը կրկնվելու շանս Հայաստանում։ Շատերն են պնդում, որ Հայաստանի իշխանությունը նոր մարտի 1 իրագործելու ռեսուրս չունեն։ 2008-ին էլ Լևոն Տեր Պետրոսյանն էր հայտարարում, որ Քոչարյանը խելագար չէ, որ կրակի ժողովրդի վրա, բայց, ավաղ, նա սխալվում էր։ Այս և կարևոր այլ հարցերի շուրջ զրուցել ենք քաղաքագետ Աղասի Ենոքյանի հետ, ով վերջերս է տեղափոխվել և բնակվում Միացյալ նահանգներում։
