«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Եվրախորհրդարանի պատգամավոր, ԵԽ տարածաշրջանային զարգացման հանձնաժողովի անդամ, ԵՄ-Հայաստան, ԵՄ-Ադրբեջան, ԵՄ-Վրաստան խորհրդարանական համագործակցության հանձնաժողովների անդամ, բուլղարացի քաղաքական գործիչ Եվգենի Կիրիլովը:
– Պարոն Կիրիլով, տարիներ առաջ Եվրախորհրդարանի լիագումար նիստում ընդունված թիվ 2216 բանաձևում, որը շատ քննադատվեց Հայաստանում ադրբեջանամետ ձևակերպումների համար, կային հետաքրքիր դիտարկումներ տարածաշրջանում ԵՄ ներկայության անհրաժեշտության մասին: Դուք ընդգծել էիք, որ ՀՀ-ի և Ադրբեջանի միջև լարվածությունը մեծանում է, և այդ պայմաններում ԵՄ-ն իրեն զարգացումների ետևում չպետք է զգա: Ձեր զեկույցի այս հատվածը ակտուալ չէ՞ արդյոք նաև այսօր:
– Զեկույցը պատրաստվել և ընդունվել է այն ժամանակ, երբ Լեռնային Ղարաբաղի ստատուս քվոն միջազգայնորեն նույնն էր, ինչ այսօր, և շատ մարտահրավերներ, որոնք նշված էին զեկույցում, նույնիսկ այսօր են ուժի մեջ: Կայուն հարևանությունը տարածաշրջանի բոլոր երկրների հետաքրքրությունների շրջանակում է, այդ թվում` ԵՄ-ի: Տարածաշրջանային կայունության և Հարավային Կովկասում առկա հակամարտությունների հարցը քննարկվում է Եվրոպական խորհրդարանում, և ես իմ գործընկերների հետ կարծում ենք, որ ԵՄ-ն ավելի ակտիվ պետք է լինի տարածաշրջանում, քանի որ այն առնչվում է ուղիղ մեր հարևանությանը և դրա ապագա զարգացմանը:
– Ինչպե՞ս եք գնահատում Ձեր զեկույցից հետո ԵՄ քաղաքականությունը տարածաշրջանում և ակտիվությունը ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացում, որի անհրաժեշտության մասին խոսել էիք:
– Վերջին մի քանի տարիներն ուղեկցվել են հռետորաբանությամբ, որի թիրախում տարածաշրջանում անցկացված ընտրություններն էին: Այնուամենայնիվ, ներկայումս կա հնարավորության նոր պատուհան՝ տարածաշրջանային գործընթացներում ապահովելու ավելի մեծ ներգրավվածություն և բարելավելու այդ մթնոլորտը, մասնավորապես՝ երկու երկրներում նախագահական ընտրություններից հետո: Այսօր վստահություն կառուցելու ժամանակն է, բայց զուգահեռաբար անհատական շփումները զարգացնելու՝ խթանելով քաղաքացիական հասարակության ուղիղ մասնակցությունը հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացին:
– ԵԽ-ում այդ քննարկումների ժամանակ եվրահանձնակատար Ֆյուլեն ասել էր, թե ԵՄ-ն հավատարիմ կմնա իր «լավ ռազմավարությանն» ու «քաղաքական գործիքներին»: Սեպտեմբերի 3-ին ՀՀ-ի՝ Մաքսային միությանը միանալու որոշումից հետո, ի՞նչ եք կարծում, ԵՄ քաղաքականությունը և ներգրավվածությունը բավարարո՞ւմ է Հայաստանին:
– Անկասկած, այդ որոշման մասին տեղեկությունը Բրյուսելում մեզ համար մեծ անակնկալ էր՝ հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանը ԵՄ-ի հետ շուրջ 4 տարի բանակցություն է վարել և դրանք ավարտել է սեպտեմբերի 3-ի որոշումից մեկ ամիս առաջ: Այս որոշումն անկասկած պահանջում է Հայաստան-ԵՄ համագործակցության նպատակների վերաձևավորում: ԵՄ-ն, այնուամենայնիվ, հարգում է գործընկեր երկրների սուվերեն որոշումները, որի պատճառով էլ հարաբերությունների նոր ձևաչափն արդեն իսկ որոշվում է: ԵՄ-ն շարունակելու է ներդնել հասանելի գործիքներ, և ես անձնապես մեծապես աջակցում եմ երկու կողմերի միջև ակտիվ երկխոսությունը:
– Պարոն Կիրիլով, բավականին հիմնավոր տեսակետներ կան այն մասին, որ Հարավային Կովկասում և հակամարտությունների հանգուցալուծման գործընթացում իր պասիվության պատճառով ԵՄ-ն ՌԴ-ին հնարավորություն է տալիս ընդլայնել իր քաղաքականությունն ու հավակնությունները, որի վառ օրինակն էլ ԼՂ հակամարտության կողմերն են՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը, որոնց Ռուսաստանը թիրախավորել է՝ երկակի մոտեցումներ կիրառելով: Ինչո՞ւ է ԵՄ-ն թույլատրում տարածաշրջանում ՌԴ-ին երկակի մոտեցումներ ցուցաբերել ԼՂ հակամարտության կողմերի նկատմամբ:
– Հակամարտության հանգուցալուծումը երկարաժամկետ հեռանկարում կլինի ամենալավ լուծումը ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի, այլև ՌԴ համար: Երկխոսությունը, համագործակցությունն ու փոխվստահությունը առանցքային են տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու հարցում, որը տարածաշրջանի յուրաքանչյուր երկրի, այդ թվում` ՌԴ-ի հետաքրքրությունն է: ԵՄ քաղաքականությունը ևս նպատակամղված է երկարաժամկետ ձեռքբերումների և կայունության: Այս պատճառով է, որ ակտիվ ներգրավվածությունն ու վստահություն կերտելը եղել է մեզ համար առաջնահերթություն երկկողմ հարաբերություններում: Աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման ընտրությունը մեծ առաջադրանք է յուրաքանչյուր երկրի քաղաքական խաղացողների համար, և երկրի քաղաքացիները պետք է որոշեն` աջակցել այդ որոշմանը, թե ոչ, ոչ թե արտաքին խաղացողները: Եվրոպական հարևանության քաղաքականությունն ամրապնդելու համար միությունը ներդրել է հարևանության և գործընկերության գործիքը, որի շնորհիվ տարբեր նախաձեռնություններ են լինում մարդկային շփումների ակտիվացման համար: Այդ նախաձեռնություններում ներգրավվում են հայ գործընկերները ևս: Եվրոպական հեռանկարի տեսանկյունից այդ շփումները և սիմվոլիկ, և պրակտիկ նշանակություն ու կարևորություն ունեն, քանի որ դրանք աշխատում են այն մարդկանց հետ, որոնք ազդում են հակամարտության վրա և նպատակ ունեն վերականգնել հաղորդակցությունը, որը կտրված էր վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում: Մենք տեղյակ ենք` այս բնույթի հաշտեցումը ժամանակ և ուժեր է պահանջում, դրա պատճառով է, որ զգուշավոր ենք ինչ-որ խաղացողի վրա հարձակվելուց` լինի դա ՌԴ-ն, թե այլ խաղացող կամ կողմ:
– Ի՞նչ պետք է անի ԵՄ-ն տարածաշրջանում ավելի վերահսկելի իրավիճակի համար:
– ԵՄ-ն նպատակ չունի վերահսկել իրավիճակը տարածաշրջանում, քանի որ դա նշանակում է խառնվել անկախ երկրների որոշումների կայացման հարցին: ԵՄ-ն նպատակ ունի խաղաղություն, համագործակցություն և ակտիվ ներգրավվածություն կառուցել: Լեռնային Ղարաբաղի հարցում դա նշանակում է լավ հարմարեցված մոտեցում՝ հաշվի առնելով քաղաքացիների մոտեցումները, որոնք հակամարտության իրավիճակը կրողն են:
– Ներկայումս Հայաստանը, որն Արևելյան գործընկերության անդամ է, ցանկանում է միանալ Ռուսաստանի կողմից ղեկավարվող Մաքսային միությանը, իսկ ԱԳ մյուս երկրները, բացի երկուսից, ԱՀ/ԽՀԱԱԳ պայմանագրին: Չի՞ փոխում արդյոք սա տարածաշրջանային հավասարակշռությունը, և ի՞նչ եք կարծում՝ ԵՄ-ն կարո՞ղ է մեկ քաղաքականություն վարել Արևելյան գործընկերության տարածքում, որտեղ, ենթադրենք, Հայաստանը ՄՄ-ի հետ է, իսկ ԱԳ մյուս երկրները՝ ԵՄ-ի: Ինչպե՞ս պետք է ԵՄ-ն շարունակի Հայաստանի հետ համագործակցությունը:
– ԵՄ-ն սատարել է հայաստանյան քաղաքացիական հասարակությանը ՀՀ որոշումից առաջ և կշարունակի դա անել ապագայում ևս: ԵՄ-ն վերագնահատում, վերանայում է Հայաստանի հետ հարաբերությունների նոր ձևաչափը, դա անում է նաև ընդհանուր տարածաշրջանի դեպքում, այնուամենայնիվ քաղաքացիական ներգրավվածությունը մեզ համար առաջնահերթություն կմնա: 2014թ. հունվարի 1-ից Հայաստանը ԱԳ 5 անդամ պետությունների հետ կմիանա համալսարանների միջև փոխանակման կրթական ծրագրին: Հենց վերջերս էլ ԵԽ-ն իր համաձայնությունը տվեց, որպեսզի Հայաստանը մասնակցի ԵՄ բազում ծրագրերի: ԵԽ-ում նաև ընդունվել են վիզային դյուրացման և ռեադմիսիայի համաձայնագրերը հոկտեմբեր ամսին, քանի որ մենք հավատում ենք, որ Հայաստանի բնակիչները չպետք է թողնվեն մի կողմում, և Հայաստանը պետք է մնա Եվրոպական հարևանության քաղաքականության կարևոր գործընկեր:
