«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է միջազգայնագետ Սուրեն Սարգսյանը։
-Պարոն Սարգսյան, ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի խորհրդական Սերգեյ Գլազևը Երևանում հայտարարել է, որ Ադրբեջանին ԵԱՏՄ ընդունելու վերջնական որոշումը կախված է Հայաստանից։ Դուք կարծում եք՝ Հայաստանը նման հեռանկարի դեպքում ի՞նչ կարող է անել, երբ ԵԱՏՄ անդամ մյուս բոլոր պետություններն ակնհայտորեն հավանություն կտան դրան։
-Ես չեմ կարծում, որ Ադրբեջանում կան նման քննարկումներ։ Մեծ հաշվով, այնտեղ կա այսպիսի մի դիրքորոշում՝ Ադրբեջանին այս պահի դրությամբ ձեռնտու չէ անդամագրվել ԵԱՏՄ-ին, որովհետև երկկողմ առևտրաշրջանառությունը զարգացած է այդ միության անդամ բոլոր պետությունների հետ՝ բացառությամբ Հայաստանի։ Ինչ վերաբերում է քաղաքական հայտարարություններին, ապա այս ամբողջ ընթացքում ադրբեջանցի բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից ընդամենը մի քանի հայտարարություն է հնչել անդամակցության կամ չանդամակցության վերաբերյալ։ Մեկը Մամեդյարովի հայտնի հայտարարությունն է՝ «երբեք մի ասա երբեք», այսինքն՝ ո՛չ հերքել, ո՛չ էլ հաստատել է։ Բնական է, որ դիվանագետը պետք է այդպիսի երկիմաստ բնորոշում տար հարցի կապակցությամբ։ Ըստ իս՝ Ադրբեջանում, գոնե այս պահի դրությամբ, նման քաղաքական հարց գոյություն չունի։
Ինչ վերաբերում է Հայաստանի դիրքորոշմանը, ապա այո՛, պայմանագրով նախատեսված է, որ պետությունները կարող են անդամագրվել այդ միությանը միայն կոնսենսուսով, այսինքն՝ անդամ բոլոր պետությունները պետք է համաձայնեն, որ նոր պետություն ընդգրկվի այդ միության մեջ։ Նշանակում է՝ Հայաստանը կարող է ցանկացած պահի իր վետոյի իրավունքն օգտագործել ու թույլ չտալ, որ, ենթադրենք, Ադրբեջանն անդամագրվի այդ միությանը։ Կարծում եմ, որ ՌԴ նախագահի խորհրդականը հենց այդ օրենքին հղում անելով է նման հայտարարություն արել։
-Չե՞ք կարծում, որ նման հեռանկարի դեպքում նույն իշխանությունները կարող են հասարակությանը ներկայացնել, որ ԵԱՏՄ-ն լավ հարթակ կարող է լինել Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման համար կամ նշել, որ որևէ խնդիր չկա, որ Ադրբեջանն էլ անդամագրվի՝ նույն ձևով նաև ԱՊՀ անդամ ենք։
-Չեմ կարծում, որ Մինսկի խմբին այլընտրանքային ձևաչափ որևէ ձևով կարող է լինել, մանավանդ որ համանախագահներից մեկն էլ նաև Ռուսաստանն է։ Չեմ կարծում նաև, որ Միացյալ Նահանգները կամ նույն Եվրամիությունը՝ ի դեմս Ֆրանսիայի, կարող են ինչ-որ ժամանակ դուրս մնալ այդ ձևաչափաից։ Այսինքն՝ և՛ Միացյալ Նահանգները, և՛ Ֆրանսիան դուրս կգան միայն, երբ իրենք կամենան, բայց նրանց դուրս հանել չեն կարող։ Սա նշանակում է, որ ինչ կառույցի մեջ էլ լինի Հայաստանը Ադրբեջանի հետ՝ դա չի նշանակում և դրանից չի բխում, որ անպայման պետք է բանակցային գործըթնացը տեղափոխվի այնտեղ։ Հիմա Հայաստանն ու Ադրբեջանը ՄԱԿ անդամ են, բայց որքան էլ Ադրբեջանը փորձում է բանակցային գործընթացը տեղափոխել ՄԱԿ՝ դա նրա մոտ չի ստացվում, որովհետև Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ը հստակ դիրքորոշում ունեն, որ հարցը կարող է կարգավորվել միայն Մինսկի խմբի շրջանակներում։
Նաև ուզում եմ հիշեցնել, որ երբ Հայաստանը դեռ ԵԱՏՄ անդամ չէր, և այս առումով որոշակի դիրքորոշում ունեին Ղազախստանի ու Բելառուսի նախագահները, այդ ժամանակ Ադրբեջանը հանգիստ կարող էր անդամագրվել այդ միությանը։ Եթե իր համար այդ պատմական ժամանակահատվածը չօգտագործեց ու չդարձավ անդամ, նշանակում է՝ Ադրբեջանի մոտ նման քաղաքական ցանկություն չկա։
-Այդ դեպքում ինչո՞ւ է Գլազևը նման հայտարարություն անում Երևանում՝ Եվրասիական երկրորդ ֆորումի ընթացում։ Ի՞նչ ենթատեքստ եք տեսնում։
-Կարծում եմ, որ նախագահի խորհրդականն ընդամենը պայմանագրին հղում է արել՝ ներկայացրել այն դրույթները, որոնք նախատեսված են այդ պայմանագրով։ Եվ քանի որ քննարկումներ կար՝ արդյոք Ադրբեջանը ցանկանում է դառնալ ԵԱՏՄ անդամ, թե ոչ՝ նա հստակ պայմանագրին հղում անելով ասել է, որ Հայաստանը կարող է որոշիչ դեր ունենալ։ Այսինքն՝ եթե Հայաստանն ուզի՝ կդառնա, եթե ոչ՝ չի դառնա։ Դա էլ միայն Ադրբեջանի ցանկության պարագայում։
-Նման հեռանկարի դեպքում, կարծում եք, Ռուսաստանի կողմից կլինե՞ն ճնշումներ մեզ վրա այդ համաձայնությունը տալու համար։
-Սա այնքան սկզբունքային խնդիր է Հայաստանի համար, բոլորն էլ հասկանում են, որ նման ճնշումներ անիմաստ է գործադրել։ Բացի այդ, պետք է այլ տեսանկյունից նայել՝ ի՞նչ է շահելու Հայաստանը, եթե Ադրբեջանը դառնա Եվրասիական տնտեսական միության անդամ կամ դրա դիմաց ինչ է ստանալու Հայաստանը։ Ես վստահ եմ, որ Հայաստանը պետք է ինչ-որ բան ստանա, եթե համաձայնություն տա, որ Ադրբեջանը դառնա այդ միության անդամ։ Այսինքն՝ Հայաստանը պետք է հստակ շահ ունենա, թե ի՞նչ շահի մասին է խոսքը՝ բնականաբար մենք չենք կարող իմանալ։ Ամեն դեպքում, եթե Ադրբեջանը ցանկանա և Հայաստանն էլ իր համաձայնությունը տա, ապա անպայման պետք է դրա դիմաց ինչ-որ բան ստանա։
