Արդեն 10 օր է, ինչ բենզինի գինը Հայաստանում 10-20 դրամով թանկացել է, և 1 լիտրը նախկին 370-380 դրամի փոխարեն հիմա վաճառվում է 400 դրամով: Բենզինը լայն սպառման ապրանք է, նաև այլ ապրանքների համար գնագոյացում առաջացնող ապրանքատեսակ, այդ իսկ պատճառով դրա գնի տատանումը պետք է անմիջապես գրավեր պատկան այրերի ուշադրությունը: Պետք է պարզաբանում տրվեր, թե ինչու է թանկացել այն, արտաքին, թե ներքին գործոնների ազդեցությամբ է դա տեղի ունեցել, և արդյոք այդ թանկացումը հիմնավորված ու արդարացված է:
Միգուցե իսկապես այդպես է, բայց մեկ շաբաթ է, ինչ այդ ուղղությամբ պաշտոնական որևէ մեկնաբանություն կամ բացատրություն չի հնչել: Մեկնաբանությունն այս դեպքում պետք է տար Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը, որը կոչված է մեր երկրում ազատ մրցակցության պաշտպանությանն ու հակամրցակցային դրսևորումները, դրանց արդյունքում ընկերությունների կողմից գերշահույթներ ստանալու ցանկությունը զսպելուն: Երեկ մենք փորձեցինք հանձնաժողովից տեղեկություն ստանալ կոնկրետ բենզինի գնի թանկացման պատճառների մասին, արդյոք ՏՄՊՊՀ-ն այդ ուղղությամբ ուսումնասիրություններ արել է կամ անելո՞ւ է, մեզ խոստացան պատասխանել, օրվա ավարտին պատասխանեցին, որ դեռ ուսումնասիրություն են կատարում: «ՀՀ ՏՄՊՊՀ կողմից կատարված դիտանցումների արդյունքում արձանագրվել է, որ 2017թ. օգոստոսի 15-ից բենզինի մանրածախ շուկայում դիտարկվել են գնային բարձրացումներ: Մասնավորապես՝ ռեգուլյար տեսակի բենզինի մանրածախ վաճառքի գինը բարձրացել է նախ 10 դրամով և սեպտեմբերի 25-ին՝ ևս 10 դրամով: Արդյունքում ռեգուլյար տեսակի 1 լիտր բենզինի մանրածախ վաճառքի գինն այսօր կազմում է 400 դրամ: Քանի որ նշված շուկայում առկա են գերիշխող դիրք ունեցող տնտեսվարողներ, ապա հանձնաժողովը ներկայումս հետևում է շուկայում տեղի ունեցող զարգացումներին, և գնային փոփոխության պատճառը, ինչպես նաև հիմնավորվածությունը գնահատելու նպատակով ներկայումս իրականացնում է ուսումնասիրություն»,- նշված է մեզ ուղարկված գրավոր պարզաբանման մեջ:
Մինչ ՏՄՊՊՀ-ն կպարզի բենզինի թանկացման պատճառները, բենզին ներկրողներն այդ թանկացումից գերշահույթներ կստանան: Եվ մինչ ՏՄՊՊՀ-ն մեզ կներկայացնի իր ուսումնասիրության արդյունքները, մենք փորձեցինք բենզինի գնի թանկացման պատճառների, ՏՄՊՊՀ-ի ու ընդհանրապես այդ ապրանքի շուկայի վերաբերյալ մեկնաբանություն ստանալ տնտեսական մեկնաբան Հայկ Գևորգյանից, ով մշտապես ուշադրության կենտրոնում է պահում բենզինի շուկան:
– Հայկ, քո կարծիքով՝ այս անգամ ինչո՞ւ է թանկացել բենզինը:
– Նախ՝ մինչև այդ թանկացումն էլ մեր երկրում բենզինի գինը բարձր էր: Հայաստանը բենզինը ստանում է Ռուսաստանից 2013թ. կնքած քվոտային պայմանագրով, ընդ որում՝ ստանում է ՌԴ ներքին գներով: Հայաստանն իսկապես բենզինը ստանում է ներքին գներով: Ներկրողը «Ռոսնեֆտ-Արմենիա» ընկերությունն է, որն էլ համեմատաբար էժան գնով ձեռք բերած բենզինը թանկ գներով վաճառում է այստեղ բենզինի վաճառքով զբաղվող «Ֆլեշ», CPS և այլ ընկերություններին: Եվ «Ռոսնեֆտ-Արմենիան» այլ գործառույթ չունի, վերավաճառող է, էժան գնով վերցնում է, թանկ գնով վերավաճառում մանրածախ վաճառքով զբաղվող ընկերություններին: Հիմա այդ ընկերությունը մարժան թողել է նույնը, չի իջեցնում, բայց քանի որ ռուբլին մի փոքր արժևորվել է, այս թանկացումը կարող է դրանով պայմանավորված լինել: ՌԴ-ում բենզինի գինը էականորեն չի բարձրացել, 1 լիտրը մոտ 35 ռուբլի է:
– Իսկ նավթի գների փոփոխություն կա՞, որ դա էլ ազդեցություն ունենա բենզինի գնի վրա:
– Ինչպես կասեր ՏՄՊՊՀ նախագահ Արտակ Շաբոյանը, նավթի գինը բենզինի գնի հետ գրեթե կապ չունի: Իսկ Ա. Շաբոյանի ուշադրությունը ոչ այնքան պետք է գրավի այն հանգամանքը, որ բենզինը թանկացել է, այլ՝ որ բոլոր բենզալցակայանները թանկացրել են նույն օրը միաժամանակ:
– Այդ դեպքում ի՞նչ պետք է աներ Ա. Շաբոյանի հանձնաժողովը:
– Նախ պետք է ուսումնասիրեր, թե ինչպես է լինում, որ ՌԴ-ից այդքան էժան բենզին գնելուց հետո, մեր երկրում այդքան թանկ է վերավաճառվում: Չգիտես ինչու, այդ հարցը նրան չի հետաքրքրում: Իսկ այս թանկացման դեպքում էլ պետք է հետաքրքրեր, թե ինչու են բոլորը միասին թանկացնում: Եթե նա դա ուսումնասիրի, ապա կպարզի, որ բենզինի ներմուծումը մոնոպոլիա է, մրցակցություն չկա:
– Իսկ Ա. Շաբոյանի հանձնաժողովը չի՞ կարող բենզինի գնի թանկացումը կամ դրանից ստացվող գերշահույթը վերահսկել կամ դա թույլ չտալ:
– Կհիշեք, որոշ ժամանակ առաջ այդ հանձնաժողովը 100 մլն դրամի տուգանք սահմանեց «Կիլիկիա» գարեջրի գործարանի նկատմամբ: Հանձնաժողովը հաշվարկել էր, որ գարեջրի ինքնարժեքը իջել է, բայց ընկերությունն արտադրանքի գինը չի իջեցրել, թեև այստեղ կատարյալ մրցակցային շուկա է: Իհարկե, հետո չեղարկեց այդ տուգանքը: Նույնը եթե կիրառվեր բենզինի շուկայի վրա, մոնոպոլիստին պիտի այնքան տուգաներ, մինչև նա սնանկանա: Բայց Ա. Շաբոյանի հանձնաժողովը որևէ կերպ չի մտնում ո՛չ բենզինի շուկա, ո՛չ շաքարավազի շուկա, ո՛չ էլ բանանի շուկա: Այդ շուկաներում նա գործ չունի: Հավանաբար համարում է, որ դա իր հետաքրքրություններից դուրս է:
– Միգուցե դա նրան թույլ չեն տալիս, և այդ ապրանքները ներկրողներն ավելի ազդեցիկ են, քան հանձնաժողովն ու Ա. Շաբոյանը:
– Դա արդեն ինքը կասի, բայց նա օրենքով իրեն վերապահված իրավունքներով պարտավոր է առաջին հերթին մտնել ոչ մրցակցային շուկաները և ոչ թե կատարյալ, համեմատաբար ուժեղ մրցակցություն ունեցող ապրանքների՝ գարեջրի, կաթնամթերքի և այլ շուկաներ: Կամ ուսումնասիրություն սկսի, թե որևէ ապրանքի պիտակի վրայի տառը մի փոքր էն չի և այլն: Առաջինը պետք է մտնի այնտեղ, որտեղ գործ ունի անելու, բայց Ա. Շաբոյանը այնտեղ չի մտել, չի մտնի և չի էլ մտնելու:
