Կարնեգիի հիմնադրամի վերլուծաբան Թոմաս դե Վաալը «National Interest» ամսագրում մայիսի 31-ին հրապարակած իր «Մեկ այլ ձախողված խաղաղության գործընթաց» խորագրով հոդվածում անդրադարձել է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը.
«Ներկայումս արտասահմանյան մամուլը հեղեղված է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ մայիսի 26-ին Մեդվեդևի, Օբամայի և Սարկոզիի հնչեցրած դովիլյան հայտարարության մասին լուրերով։ Դա Ղարաբաղին առնչվող ամենակարևոր միջազգային հայտարարությունն է վերջին տարիների ընթացքում։
Մեկուկես տասնամյակ շարունակ աշխարհը փորձեր է ձեռնարկում խաղաղ ճանապարհով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ։ Բանակցային գործընթացը չափազանց փակ է, իսկ խնդիրը՝ չափազանց բարդ ու խորհրդավոր։
Հունիսի վերջին Կազանում Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ մյուս երկրների՝ ԱՄՆ-ի ու Ֆրանսիայի աջակցությամբ, մեծ ճնշում է գործադրելու Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների վրա՝ հինգ տարի շարունակ քննարկվող «Հիմնարար սկզբունքների» մասին փաստաթղթի ընդունման համար:
Կոսովոյի համեմատ՝ Ղարաբաղն ավելի քիչ ուշադրության է արժանանում, սակայն այն գտնվում է ռազմավարական տեսանկյունից առավել զգայուն տարածաշրջանում։ Եթե 1991-1994 թվականների ղարաբաղյան պատերազմում պարտված կողմ հանդիսացող Ադրբեջանը որոշի վերսկսել պատերազմը, դա աղետալի հետևանքներ կունենա։ Հայաստանն իր հերթին հայտարարում է, որ ոչ միայն երբեք չի հրաժարվի Լեռնային Ղարաբաղից, այլև՝ նրա շուրջ ձևավորված «բուֆերային գոտուց»։
Չնայած փակ դռների հետևում տարվող ինտենսիվ բանակցություններին՝ երկու երկրների ղեկավարները ցայժմ մաքսիմալիստական դիրք են զբաղեցրել և հակառակորդ կողմին կոչ արել հանձնվել։ Հատկապես կոշտ է Ադրբեջանի հռետորությունը։ Դովիլյան հայտարարության հենց հաջորդ օրն Ադրբեջանի փոխվարչապետ Ալի Հասանովը Հայաստանն անվանեց «հանցագործ», իսկ նրա կառավարությանը՝ «ֆաշիստական ռեժիմ», որը պետք է «գահընկեց արվի»։
Ես ողջունում եմ Դովիլյան հայտարարության այն հատվածը, որում ասվում է, որ խնդրի հետագա ձգձգումը միայն հարցականի տակ կդնի համաձայնության հասնելու կողմերի նվիրվածությունը։ Այլ կերպ ասած՝ այժմ մենք ունենք իրագործելի փաստաթուղթ, որի ստորագրությամբ կապացուցվի կողմերի լուրջ վերաբերմունքը։
Սա նաև միջազգային խնդիր է, և օտար ուժերը նույնպես պետք է լուրջ մոտեցում ցուցաբերեն հարցին։ Եթե խաղաղության հասնելուն ուղղված ջանքերի նկատմամբ հակամարտող երկրների ներսում բացակայում է ներքին աջակցությունը, ապա միջազգային հանրությունը պետք է սատարի նախագահների վճռականությանը փոխզիջման հասնելու հարցում։
Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը և ԵՄ-ը հաջողությամբ համագործակցում են խաղաղության գործընթացի շուրջ, սակայն, հաշվի առնելով Կովկասում նրանց տարատեսակ շահերն ու հակամարտող կողմերի հետ երկկողմանի հարաբերությունները, ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը հասնելը շատ բարդ գործընթաց է։ Դա հատկապես կարևոր կլինի, եթե պլանի կմախքը համաձայնեցվի և ի հայտ գա անխուսափելի ճեղքվածք նախնական համաձայնության դրույթների և տեղում իրականացվող գործողությունների միջև, ինչից կշտապեն օգտվել խափանարար ուժերը՝ այդ ծրագիրը տապալելու համար: Հիշեք Օսլոն կամ Մերձավոր Արևելքը։
Այսպիսով, Կազանյան հանդիպումից առաջ էլ ավելի են բարձրացել Կովկասում թե՛ խաղաղության հաստատման, թե՛ պատերազմի վերսկսման խաղադրույքները»։
