Կարեն Կարապետյանի գլխավորած կառավարությունը մայիսի 18-ի նիստում առանց առանձնակի ուշադրության արժանացնելու հավանություն տվեց «ՀՀ հողային օրենսգրքում լրացումներ և հարակից մի շարք օրենքներում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթին, որը հետագայում բազում անցանկալի հետևանքների տեղիք է տալու:
Կառավարության հաստատած փոփոխությունները վերաբերում են սեփականության իրավունքով գյուղատնտեսական նշանակության հողեր ունեցող ՀՀ այն քաղաքացիներին, ովքեր կորցրել են կամ առաջիկայում կկորցնեն ՀՀ քաղաքացիությունը: Համաձայն նախագծերի՝ այդ քաղաքացիները պարտավոր են 1 տարվա ընթացքում օտարել իրենց սեփականաշնորհած գյուղատնտեսական նշանակության հողերը, այլապես դատարանը վճիռ է կայացնում, և կատարվում է հողի հարկադիր վաճառք, ստացված գումարն էլ հանձնում է նախկին սեփականատիրոջը:
Փաստենք, որ նախագծում օտարման մեխանիզմների հետ կապված բազում բացեր կան, որոնց անդրադարձել են նաև պետական գերատեսչությունների մասնագետները: Կան նաև ավելի լուրջ «բացթողումներ», որոնցից մեկի առնչությամբ առողջապահության նախարարությունը զգուշացրել է. «Կարծում ենք, որ վերոնշյալ փոփոխությունը կարող է հակասել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին կոնվենցիայի` փոփոխված 11-րդ արձանագրությամբ» 1-ին հոդվածի 1-ին մասով, Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 60-րդ հոդվածի 1-ին, 4-րդ մասերով, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքի 163-րդ հոդվածով նախատեսված հիմնարար սկզբունքներին»:
Համաձայն վերջին Սահմանադրության՝ ՀՀ քաղաքացիություն չունեցող անձինք չեն օգտվում հողի սեփականության իրավունքից, և վերոնշյալ փոփոխությունը առաջին հերթին միտված է գործող օրենքը Սահմանադրությանը համապատասխանեցնելուն: Թերևս սա է փոփոխությունների հիմնական նպատակը: Բայց հանրապետության վարչապետը բազմիցս է անդրադարձել չմշակվող գյուղատնտեսական նշանակության հողերը շրջանառության մեջ բերելուն, և այս քայլով փորձ է արվում, թեկուզև մասնակի, միանգամից երկու հարց լուծել:
Մեծ առումով օրենսդրական այս փոփոխությունը վերաբերում է մեր այն հայրենակիցներին, որոնք ժամանակին սեփականության իրավունքով հող ստանալով՝ տարիներ հետո հեռացել են հայրենիքից: Սրանց մի մասը արդեն իսկ օտարել է իրենց հողը, մի զգալի մասն էլ իրենց ու իրենց զավակների ապագան տեսնելով միայն հայրենիքում՝ չեն օտարել ունեցած անշարժ գույքը: Այդուհանդերձ, բոլոր հնարավորություն ունեցողները ստացել են առավելապես ՌԴ քաղաքացիություն (հասկանալի է, որ շատերն էլ այլ երկրների) այնտեղ կյանքի պայմանները ավելի հեշտ կարգավորելու նկատառումով, այդ թվում և բարձր կենսաթոշակ ստանալու ակնկալիքով: Եթե հայրենի կառավարությունը չի կարողանում ապահովել իր քաղաքացու կյանքի տարրական պայմանները, քաղաքացին ստիպված է լինում դա անել ինքնուրույն, նույնիսկ զարտուղի ճանապարհներով:
Նշենք, որ Հայաստանում էլ քիչ չեն մարդիկ, որոնք ունեն ՌԴ քաղաքացիություն՝ դարձյալ բարձր կենսաթոշակ ստանալու նպատակով: Կառավարության հաստատած օրենքի նախագծով այդ մարդիկ իրենց իսկ հայրենիքում զրկվելու են կամ 25-30 տարվա սեփականությունից, կամ էլ օր ծերության մի քանի դրամ ավելի կենսաթոշակ ստանալու հնարավորությունից:
Սա ընդունված նախագծի մեկ, բայց շատ կարևոր կողմն է: Մյուս՝ ավելի վտանգավոր պահն այն է, որ հազարավոր դրսի մեր հայրենակիցներն արդեն վաճառել են իրենց հողերը, բայց առայժմ առանց վավերացման: Կադաստրի և նոտարական գրասենյակների օրենքով և օրենքից դուրս սահմանած ահռելի գներից խուսափելով (երբ ցանկացած առքուվաճառքի գործարքի ձևակերպումը գերազանցում է 200-300 դոլարը)՝ նրանք գործարքն իրականացնում են ավելի «մատչելի մեխանիզմով». հողատիրոջը վճարվում է հողի գինը, իսկ գնորդը 10 տարի շարունակ իր անունով հողի հարկերը վճարելուց հետո դատարանով սեփականատիրոջ անվանափոխություն է կատարում:
Ընդունված նախագիծը այս նուրբ, բայց մեծ տարածում ունեցող իրավիճակի համար ոչ մի դրույթ չի սահմանում: Բացարձակապես նույն իրավիճակում գտնվող երկու ընտանիքներից մեկը, որն ունի այլ երկրի քաղաքացիություն, զրկվում է հողից, մյուսը՝ ոչ: Պետությունը օրենքի ուժով անհավասար պայմաններ է ստեղծում իր քաղաքացիների համար: Մինչդեռ շատերը հեռացել են ոչ թե ավելի լավ ապրելու, այլ ընդամենը ապրելու համար: Նման նախագիծ մշակելուց առաջ թերևս մշակողները պետք է հաշվարկներով հիմնավորեին, որ Հայաստանում կես կամ 1 հա հողով հնարավոր է 3-4 անձից բաղկացած ընտանիքի գոյության նվազագույն պայմանները ապահովել, որից հետո միայն վերջիններին մեղադրելով այլ երկրի անձնագիր ստանալու համար՝ զրկեին սեփականությունից:
Եվ, որ ամենակարևորն է, դրսում գտնվողներից շատերը դեռ վերջնականապես չեն կողմնորոշվել՝ վերադառնա՞լ հայրենիք, թե՞ ոչ: Կառավարությունն այս նախագծով շատերի առաջ փակում է վերադարձի ճանապարհը: Այդքանով հանդերձ՝ անհասկանալի է կառավարության նման մոտեցման իմաստը. եթե օրենքը նոր Սահմանադրությանը համապատասխանեցնելն է, ապա դրա համար կա հարցի լուծման պարզագույն տարբերակ՝ օրենքը չտարածել նախկինների վրա: Եթե այլ է, ապա դա մի ուղղվածություն ունի՝ մարդկանց հեռացնել հայրենիքից: Այլապես մի կողմից՝ հայտարարվում է ապագայի 4 մլն-անոց Հայաստանի մասին, ու մյուս կողմից՝ օրենքի ուժով փակվում է հայրենիքից հեռացածների հետդարձի ճանապարհը:
