Հայաստանի անդամակցումը Մաքսային միությանը ճիշտ որոշում է. սա տարրական այբուբեն է, անգամ անհասկանալի է՝ ինչ կարող էր լինել ԵՄ-ի հետ դաշինքի հիմքում: «Ինտեգրացիոն գործընթացները հետխորհրդային տարածքում: Հայաստանի ընտրությունը» թեմայով սեպտեմբերի 12-ին կայացած Երևան-Մոսկվա տեսակամուրջին նման տեսակետ հայտնեց Վրաստանում և Հայաստանում ՌԴ արտակարգ և լիազոր դեսպան (2009-2013), Կասպյան համագործակցության ինստիտուտի տարածաշրջանային ծրագրերի տնօրեն Վյաչեսլավ Կովալենկոն:
«Ես կասկած անգամ չունեի, որ ի վերջո Հայաստանը կընտրի այն ուղին, որի մասին Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպմանը հայտարարել է Հայաստանի նախագահը: Մաքսային միությանն անդամակցելու որոշման հայտարարությունը ճիշտ ուղի է։ Այն, կարծում եմ, ազգային հետաքրքրությունների շրջանակում է, երկրի զարգացման, բարելավման, տարածաշրջանում Հայաստանի դիրքի ամրապնդման առումով կարևոր նշանակություն ունի: Այս համագործակցության հանդեպ շատերի մոտ վատատեսություն եմ նկատում: Ինքս այն մարդկանց թվին եմ պատկանում, ով լավատեսորեն է տրամադրված»,- ասաց նա:
Կովալենկոն նշեց, որ ԵՄ-ն չունի «ճանապարհային քարտեզ», այն չկա նաև ՄՄ-ում, սակայն կա քաղաքական կամք, քաղաքական որոշում, ուստի նման «քարտեզի» կազմումը դժվար չէ: Նա հավելեց, որ Հայաստանի՝ ԵՄ-ի հետ համագործակցության արդյունքում ունեցած ձեռքբերումները ողջունելի են. դա առաջընթաց է: «Քսան տարի Ռուսաստանի օգնությամբ Հայաստանը տարածաշրջանում խաղաղություն է պահպանում: Ինչո՞ւ ենք մենք միայն այսօրվա տեսանկյունից նայում, ոչ թե առաջ՝ դեպի հեռանկար, չէ՞ որ սա միայն սկիզբն է: Տեսեք՝ ինչեր են կատարվում Վրաստանում, դժվար գործընթացներ են, սակայն նրանք ասում են, որ դեմ չեն ճանապարհի բացմանը: Սա Վրաստանի առողջացման գործընթաց է»,- ասաց Կովալենկոն:
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի Կենտրոնական Ասիայի, Կովկասի և Ուրալ-Պովոլժիեի հետազոտման կենտրոնի աշխատանքային խմբի համակարգող Ալեքսանդր Սկակովը նշեց, որ թե՛ ԵՄ, թե՛ նախկին ԽՍՀՄ երկրների հետ ինտեգրացիոն ծրագրերն ընդամենը գաղափարներ են, որոնք ամեն տեսակի «ճանապարհային քարտեզներից» հեռու են: «Ես կարող եմ միայն հույս հայտնել, որ նման «քարտեզ» կհայտնվի, այն կշոշափի կողմերի շահերը, իսկ Մաքսային միությունը կունենա առավելապես տնտեսական, քան քաղաքական ուղղվածություն»,- ասաց նա:
Տեսակամուրջի մասնակից, Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանը նշեց, որ Հայաստանն ու Ռուսաստանը կապված են բազում թելերով, դրանք կտրելու կամ կորցնելու հնարավորություն և ցանկություն չկա, այդ թելերը նաև անվտանգության ոլորտում են, որում Ռուսաստանը Հայաստանի համար կարևոր դեր ունի: Ըստ Իսկանդարյանի՝ այս համագործակցությունը ստրատեգիական առումով ևս կարևոր է, Ռուսաստանը Հայաստանին պետք է իբրև տարածաշրջանում կարևոր ուժ, ՄՄ-ի հետ, սակայն, ամեն ինչ միանշանակ չէ:
«Մոսկվայում ընդունված որոշումները քաղաքական են, դեռ անհեռանկար, սակայն որպեսզի դրանք կոնկրետ փոխհարաբերությունների վերածվեն, պետք է համաձայնեցում լինի: Մաքսային միությունը սոսկ մի փաստաթուղթ չէ: Ռուսաստանն ու Ղազախստանը Հայաստանից բավական տարբեր են, այստեղ համեմատել չի կարելի, մենք ընդհանուր սահման չունենք, սա ևս խնդիր է, չունենք պատրաստի փաստաթղթեր։ Սա որոշակի ուղի է, համաձայնեցումների սխեմա, որը պետք է անցնել»,- ասաց նա:
Իսկանդարյանը հավելեց, որ սա տեխնիկական կամ բյուրոկրատական ուղի է, քանի որ նախագահների մակարդակով որոշումն արդեն ընդունված է, ամեն դեպքում, ժամանակ կպահանջվի: Բանախոսը նշեց, որ ընդունված է քաղաքական որոշում, որն անվտանգության ոլորտում Հայաստանի առաջնահերթություններից է բխում: «Ճանապարհային քարտեզն», ըստ Իսկանդարյանի, պետք է մշակել, սա աշխատանք է, որ պետք է կատարվի ծրագրին կյանք տալու համար: Կովկաս ինստիտուտի տնօրենի խոսքերով՝ Հայաստանում ՄՄ անդամակցության անսպասելի որոշմանը հետևած բուռն, երբեմն ոչ դրական արձագանքների պատճառն այն էր, որ որոշումն ընդունվում էր իբրև ընտրություն՝ «կամ-կամ»: Իսկանդարյանը, սակայն, համոզմունք հայտնեց, որ տարիների ընթացքում ձեռք բերվածը չի կորչի, Հայաստանը կարող է համագործակցությունը շարունակել թե՛ Իրանի, թե՛ ԱՄՆ-ի, թե՛ Եվրոպայի հետ: Համենայնդեպս, Հայաստանի կողմից այդ պատրաստակամությունը կա:
ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղի տնօրեն Ալեքսանդր Մարկարովը նշեց, որ ընդունված որոշումը քաղաքական է, այն իրենից ներկայացնում է առաջնահերթությունների հիերարխիա։ Որոշման հիմքում ոչ միայն տնտեսական տեսանկյունն է ընկած, այլև՝ քաղաքական: «Ի՞նչ կտա ՄՄ անդամակցումը Հայաստանին, ինչպիսի՞ն է «ճանապարհային քարտեզը»՝ հաշվի առնելով որոշակի սահմանափակումները։ Տրանսպորտային միջա՞նցքն ինչպիսին է լինելու փակ սահմանների պարագայում: Տպավորությունները սուբյեկտիվ են, օբյեկտիվ են փաստերը։ Մենք, իբրև վերլուծաբաններ, փորձում ենք լինել իրատես, հասկանալ՝ ինչ է տալիս մեզ ՄՄ անդամակցումը»,- ասաց Մարկարովը՝ նշելով, որ այն միանշանակ ամրապնդում է երկկողմ հարաբերությունները: Ռազմատնտեսական համագործակցությունը, որ միշտ առաջնահերթություն է, այս որոշման մեջ ևս կարևոր գործոն է: Մարկարովի խոսքով՝ միջին և փոքր բիզնեսի համար ևս ՄՄ անդամակցումով բացվում են նոր հնարավորություններ:
