ԵՊՀ իրանագիտության ամբիոնի վարիչ, դոցենտ Վարդան Ոսկանյանը «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում խոսել է ՀՀ պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանի գլխավորած պատվիրակության՝ Թեհրան կատարած այցի և Իրանի պաշտպանական գերատեսչության հետ հայկական կողմի բանակցությունների մասին:
– Պարոն Ոսկանյան, ի՞նչ արդյունքներ են հայտնի Թեհրանում կայացած հայ-իրանական բանակցություններից:
– Քանի որ բանակցությունները և ընդհանրապես գործակցության հեռանկարները առնչվում են այնպիսի զգայուն ոլորտի, ինչպիսին պաշտպանությունն է և անվտանգությունը, ապա ակնհայտ է, որ սխալ կլիներ ակնկալել մանրամասն տեղեկատվություն ընթացող գործընթացների մասին: Դատելով առկա տեղեկատվությունից, հրապարակումներից՝ պետք է ենթադրել, որ Հայաստանը և Իրանը գնում են պաշտպանական և ռազմական ոլորտում երկկողմ համագործակցության լուրջ խորացման, որը կարող է առնչվել հակաօդային պաշտպանության (ՀՕՊ) արդիական համակարգերին, բարձր տեխնոլոգիական ռազմարդյունաբերությանը, թիկունքի ապահովման խնդիրներին, ռազմաուսումնական հարցերին և այլ ոլորտների: Այս իմաստով այցը չափազանց կարևոր էր, որովհետև Հայաստանը և Իրանը հարաբերությունները զարգացնում են բազմաթիվ ասպարեզներում, և պաշտպանական-ռազմական ոլորտը, կարծես, որոշակիորեն հետ էր մնում գործակցության մյուս տիրույթներից:
Բացի պաշտպանական-ռազմական բաղադրիչից՝ այցը, բնականաբար, ուներ նաև քաղաքական բաղադրիչ, և դատելով նախարարի հանդիպումների օրակարգից, մասնավորապես, Իրանի խորհրդարանի՝ Մեջլիսի նախագահի հետ հանդիպումից՝ ընդհանուր առմամբ քննարկված կլինեն նաև քաղաքական որոշակի խնդիրներ երկու երկրների միջև: Եթե համառոտ բնութագրելու լինենք այցի հնարավոր արդյունքները, դրանք առնչվում են ռազմաքաղաքական ոլորտին ընդհանրապես:
– Հայաստանի և Իրանի պաշտպանական գերատեսչությունների ղեկավարները հանդիպման ընթացքում ընդգծել են, որ Ղարաբաղյան հարցը ռազմական լուծում չունի: Այս հայտարարությունը ի՞նչ տողատակեր կամ ենթատեքստեր ունի:
– Այդ հանգամանքի շեշտադրումը չափազանց կարևոր ազդակ էր՝ հատկապես իրանցի նախարար Հոսեյն Դեհղանի կողմից: Դիվանագիտության լեզվում՝ ընդհանրապես և իրանական դիվանագիտության մեջ՝ մասնավորապես ընդունված չէ ուղղակի զգուշացումներ անելը, եթե խոսքը չի վերաբերում խիստ ծայրահեղ դեպքերի, և իրանցի նախարարի նման գնահատականը ակնհայտորեն ազդակ էր՝ ուղղված Ադրբեջանին առ այն, որ իրանական կողմը ոչ միայն որևէ կերպ չի խրախուսում, այլև դեմ է Ադրբեջանի ռազմական հռետորաբանությանը և Ադրբեջանի կողմից ռազմական գործողությունների հնարավոր սանձազերծմանը: Սա լուրջ և կարևոր ձեռքբերում է, որովհետև նման հայտարարություն մենք լսեցինք Իրանի պաշտպանության ոլորտի ամենաբարձրաստիճան պատասխանատուի շուրթերից, ինչը ուղղակիորեն փաստում է Իրանի կարևորագույն դերակատարությունը տարածաշրջանում և հավասարակշիռ մոտեցումները, մասնավորապես, Արցախյան հիմնախնդրի նկատմամբ: Սա գնահատելի է, և սա նաև հայ-իրանական բարիդրացիական, բարեկամական հարաբերությունների ևս մեկ առհավատչյա է:
– Այսինքն՝ չե՞նք կարող հրապարակայնորեն խոսել, թե կոնկրետ ինչ համագործակցություն կձևավորվի Հայաստանի և Իրանի միջև ռազմական ոլորտում:
– Գիտեք, սովորաբար ընդունված չէ այդ դաշտում համագործակցության մասին մանրամասները հանրայնացնել, բայց դատելով նախարարների՝ մամուլի ասուլիսում հրապարակված տեղեկատվությունից՝ գործընթացի պայմանագրային ձևակերպումը տեղի է ունենալու Իրանի պաշտպանության և զինված ուժերի աջակցության նախարարի՝ Հայաստան փոխադարձ այցի շրջանակներում, այսինքն՝ կարելի է կարծել, որ Իրանում տեղի են ունեցել նախնական պայմանավորվածություններ, համաձայնեցվել են զանազան հարցեր, և դրանց վերջնական պայմանագրային ձևակերպումը կլինի Հայաստանում: Անշուշտ, նույնիսկ Հայաստանում դրանց պայմանագրային ձևակերպումից հետո բոլոր մանրամասները չէ, որ կհանրայնացվեն, և սա, կրկնեմ, բնական է:
– Հայ-իրանական այս բանակցությունները կարո՞ղ են լինել քայլ դեպի Հայաստանի և Իրանի միջև ռազմավարական գործընկերության ձևավորում:
– Առայժմ վաղ է ռազմավարական հարաբերությունների մասին խոսելը, բայց եթե դիտարկելու լինենք նախարարի այցը ընդհանրապես նրա կողմից վերջին շրջանում իրականացված այցերի համատեքստում, մասնավորապես՝ Հունաստան և Վրաստան այցելությունների շրջանակում, դրանց տրամաբանության մեջ, ապա ակնհայտ է, որ Հայաստանը, ի դեմս նոր նախարարի, ունի բավական ակտիվ գործիչ, և այդ ակտիվությունը խրախուսելի է, այսինքն՝ մենք պաշտպանական և ռազմական ոլորտում փորձում ենք հարաբերություններին նոր որակ և թափ հաղորդել մի կողմից՝ Իրանի հետ, մյուս կողմից՝ Վրաստանի և նաև Հունաստանի հետ, երկրներ, որոնցից երկուսը անմիջականորեն սահմանակից են Հայաստանին, և Հայաստան-Վրաստան-Իրան հնարավոր առանցքը դիտարկվում է նաև տնտեսական և քաղաքական համագործակցության ոլորտում, նաև ՆԱՏՕ-ի անդամ չափազանց կարևոր մի երկրի հետ, ինչպիսին Հունաստանն է:
– Ճի՞շտ կլինի հայ-իրանական համագործակցությունը նաև ռազմական ոլորտում դիտել, օրինակ՝ Իսրայել-Ադրբեջան հարաբերությունների հետ հակադրման դաշտում, թե՞ ոչ:
– Կարծում եմ, որ նման հակադրության խնդիր Հայաստանն էլ, Իրանն էլ չունեն: Երկու երկրներն էլ իրացնում են սեփական գործակցության օրակարգը և առկա ներուժը, բայց բնական է, որ տարածաշրջանում ընթացող գործընթացները որոշակի ազդեցություն կարող են թողնել ընդհանուր օրակարգի վրա, սակայն դրանք որոշիչ չեն կարող լինել. Հայաստանը և Իրանը գործում են հանուն սեփական շահերի, այլ ոչ թե այլոց շահերին դեմ:
