«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ռուս քաղաքագետ Դմիտրի Ռադիշևսկին:
– Պարոն Ռադիշևսկի, իմ առաջին հարցը գլոբալ իրավիճակի, մասնավորապես՝ ռուս-ամերիկյան հարաբերությունների մասին է: Ձեր կարծիքով՝ դա ինչպե՞ս է ազդում կովկասյան տարածաշրջանի անվտանգության վրա:
– Իրավիճակը ողբերգական է, վերադարձ է կատարվում նոր «սառը պատերազմին», Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունների սրումը կործանարար ազդեցություն է ունենում ողջ աշխարհի վրա: Սրանք երկու գերտերություններ են, և այն, որ այս երկու երկրներն իրենց հակամարտության մեջ օգտագործում են ոչ ադեկվատ խաղացողների՝ երրորդ կողմերի, միայն ու միայն վնասում է բիբլիական քաղաքակրթության ընդհանուր գործին: Իրականում և՛ Ռուսաստանը, և՛ Միացյալ Նահանգները մոռանում են, որ իրենք ունեն մեկ ընդհանուր հիմք, որը շատ ավելի ամուր է, քան իրենց կարճաժամկետ աշխարհաքաղաքական շահերը: Այդ ընդհանուր հիմքը բիբլիական քաղաքակրթությունն է: Այնուամենայնիվ, սրանք երկու քրիստոնեական երկրներ են, որոնք ձևավորվել են քրիստոնեական մշակույթի հիման վրա, և սա ողբերգություն է. երբ երկու եղբայր պատերազմում են իրար հետ, դրանից շահում են միայն երրորդ ուժերը, որոնք իրականում ատում են բիբլիական քաղաքակրթությունը, նրանք՝ միջազգային արմատական իսլամականությունը, բիբլիական քաղաքակրթության թշնամիներն են: Ողբերգություն է այն, որ Ռուսաստանն ու Միացյալ Նահանգները չեն կարողանում համաձայնության գալ և լուծել Սիրիայի հակամարտության հարցը, որովհետև չկա աշխարհում մի խնդիր, որը նրանք չկարողանան լուծել միասին:
– Բայց ժամանակակից աշխարհում կրոնական գործոնները վճռական դեր չեն խաղում, առաջնայինը քաղաքական շահերն են: Դուք խոսում եք քաղաքակրթությունների մասին՝ քրիստոնեություն, իսլամ: Արժե՞ արդյոք միմյանց հակադրել կրոնները, թե՞ նկատի ունեք կրոնի արմատական դրսևորումները:
– Այո, իհարկե, ես նկատի ունեմ ռադիկալ իսլամը, բայց մենք արդեն մի քանի տասնամյակ չենք կարողանում հաղթել ռադիկալ իսլամին հենց այն պատճառով, որ Ռուսաստանը և Միացյալ Նահանգները չեն կարողանում ընդհանուր լեզու գտնել: Ընդհանրապես այս խնդիրը սկսվեց Աֆղանստանից, երբ խորհրդային զորքերը մտան այդ երկիր, իսկ ամերիկացիները սկսեցին ֆինանսավորել ծայրահեղական իսլամիստական խմբավորումներին. բեն Լադենին ստեղծել են ամերիկացիները: Դուք խոսում եք քաղաքական շահերի մասին, բայց այսրոպեական շահերն անընդհատ փոխվում են, դրանք փոխվում են ամեն տարի և ամեն օր, բայց կան հիմքեր, որոնք երբեք չեն փոխվում, իսկ Ռուսաստանի ու Ամերիկայի միջև կան եղբայրության հիմքեր. դա ընդհանուր բիբլիական մշակույթն է:
Այսօր նրանց հարաբերությունները շատ վատ են ազդում Կովկասի վրա, որովհետև Ռուսաստանը և Միացյալ Նահանգները տարբեր կերպ են օգտագործում Թուրքիային: Հայաստանը լարված հարաբերություններ ունի Թուրքիայի հետ, և դա չի նպաստում կայունությանը Կովկասում: Հայաստանը այս իրավիճակում կարող է խաղալ միջնորդի դեր, որովհետև սերտ հարաբերություններ ունի և՛ Միացյալ Նահանգների հետ՝ ուժեղ հայկական սփյուռքի միջոցով, և՛ Ռուսաստանի հետ՝ Ռուսաստանում ուժեղ հայկական սփյուռքի և Ռուսաստանի հետ տնտեսական կապերի շնորհիվ:
Կարծում եմ՝ հայ հասարակական, քաղաքական և կրոնական գործիչները պիտի դիմեն Ռուսաստանին և Միացյալ Նահանգներին և ասեն՝ եղբայրնե՛ր, հաշտվե՜ք, հիշե՛ք, որ դուք քրիստոնյաներ եք: Հայաստանն ունի դրա բարոյական հեղինակությունը՝ շնորհիվ իր պատմության, որովհետև սա աշխարհի առաջին քրիստոնյա երկիրն է: Անհրաժեշտ է վերադառնալ այդ արմատներին և օգտագործել այդ հանգամանքը:
– Այնուամենայնիվ, ժամանակակից քաղաքականության չափանիշները, ցավոք, բոլորովին այլ են: Կարծում եք՝ դա իրատեսակա՞ն է, որովհետև Հայաստանն այդքան մեծ աշխարհաքաղաքական դեր չի խաղում:
– Մենք գիտենք շատ օրինակներ, երբ փոքր երկրները, փոքր ժողովուրդները շատ մեծ գործեր են անում, եթե հասկանում են իրենց տեղը պատմության մեջ, և գալիս են քաղաքական առաջնորդներ, որոնք ունեն ծրագիր, թե ինչպես կարելի է ոտքի հանել իրենց ժողովրդին և նրան հաղորդել պատմական առաքելություն իրականացնելու զգացում:
Եվրասիական գործընկերության երևանյան այս համաժողովի ընթացքում հնչեց միտք, որ Հայաստանը պիտի դառնա Եվրասիական միության համակարգող, ֆինանսական, տեխնոլոգիական կենտրոնը: Հայաստանը ունի դրա բոլոր նախադրյալները, ունի տաղանդավոր ժողովուրդ, ստեղծագործ մարդիկ, սփյուռք: Ի՞նչն է խանգարում Հայաստանին. միայն քաղաքական կամքի բացակայությունը: Հայաստան է եկել արևմտյան քաղաքագետների, տնտեսագետների, ներդրողների մեծ պատվիրակություն: Բոլորն ասում են՝ այո՛, Հայաստանում շատ հետաքրքիր նախագծեր կան, մարդիկ շատ տաղանդավոր են, ուզում ենք բիզնես անել Հայաստանում, բայց խանգարում են վարչարարության մեծ ծավալները, կարգավորումները, բարձր հարկերը, սակագները: Պարզապես անհրաժեշտ է քաղաքական կամք՝ այդ խնդիրները լուծելու, հարկերն իջեցնելու, ամեն ինչ պարզեցնելու համար, և այդ դեպքում բիզնեսը դուրս կգա ստվերից, մարդիկ իրենք ավելի շատ հարկ կմուծեն, կենսամակարդակը Հայաստանում կբարձրանա, և ավելի հեշտ կլինի աշխատել ներդրողների համար:
– Բայց չէ՞ որ քաղաքական որոշումն արդեն կայացվել է 2013թ. սեպտեմբերի 3-ին, և որևէ մեկը այդ ժամանակ չհարցրեց ժողովրդի կարծիքը, պարզապես հայտարարվեց, որ Հայաստանը միանում է Մաքսային և Եվրասիական միությանը:
– Մաքսային միությունը Ռուսաստանի հետ Եվրասիական միության մեջ լավ է երկարաժամկետ հեռանկարում: Արևմտյան ներդրողները տեսնում են, որ կա դրական դինամիկա Հայաստանի տնտեսությունում, որ կարելի է այստեղ ներդրումներ անել, բայց ես հիմա խոսում եմ Հայաստանի և արևմտյան ներդրողների միջև կարգավորումների մասին: Երբ արևմտյան ներդրողները գալիս են Հայաստան, տեսնում են բյուրոկրատիայի, հարկերի և սակագների շատ մեծ չափեր, սա քաղաքական որոշում է պահանջում:
– Այսինքն՝ Դուք կարծում եք, որ Հայաստանը կարող է կամրջի դե՞ր խաղալ արևմտյան ու եվրասիական շուկաների միջև:
– Այո, Հայաստանը կարող է միջնորդի դեր խաղալ Միացյալ Նահանգների և Ռուսաստանի միջև, բայց դրա համար պետք է այնպես անել, որ արևմտյան ներդրողները կարողանան հեշտությամբ բիզնեսով զբաղվել Հայաստանում, որ խաղի կանոնները լինեն նույնքան պարզ, որքան Արևմուտքում:
Դուք սկսեցիք աշխարհում ընդհանուր իրավիճակից, անվտանգության հարցերից: Երկրորդ կարևոր հարցն այս համատեքստում իրադրությունն է Ղարաբաղյան հակամարտության գոտում: Ինչպես ասում են՝ փողը հանգստություն, խաղաղություն է սիրում: Բոլորն էլ հասկանում են, որ այս հակամարտությունը շատ խորը պատմական արմատներ ունի, և հնարավոր չէ այն արագ լուծել, բայց իրականում ներդրողներին ձեռնտու է, որ այն մնա սառեցված վիճակում, և եթե հնարավոր չէ այն լուծել խաղաղ ճանապարհով, ապա ռազմական ճանապարհով այն հաստատ հնարավոր չէ լուծել: Այսօր հնարավոր է միայն պահպանել ստատուս քվոն, և Հայաստանի ու Ադրբեջանի ղեկավարները պիտի հասկանան, որ դա բխում է իրենց ժողովուրդների շահերից, որ չսրվի հակամարտությունը: Երբ ապրիլին ռազմական բախումներ եղան, դա ազդեց ֆինանսական շուկաների, ներդրողների վրա. նրանք վախենում են՝ իսկ եթե լինի նոր էսկալացիա, իսկ եթե մեծ պատերազմ լինի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև… Դրանից ոչ ոք չի շահի, Ադրբեջանը դրանով չի լուծի Ղարաբաղի հարցը: Ուստի պիտի լինի քաղաքական երկխոսություն երկու կողմերի միջև: Երբ ներդրողները տեսնում են, որ քաղաքական գործիչները հանդիպում են, շփվում են, նշանակում է՝ կա քաղաքական երկխոսություն, և կարելի է երկարաժամկետ ծրագրեր իրականացնել:
