Ադրբեջանական APA լրատվական գործակալությանը տված հարցազրույցի ժամանակ Բելգիայի Սահմանադրական դատարանի անդամ Ժան Պոլ Մուրմանն անդրադարձ է կատարել Լեռնային Ղարաբաղի փախստականների խնդրին.
«Ես մեծապես կարևորում եմ մարդու իրավունքների ու ազատության խնդիրները: Իմ կարծիքով, անհրաժեշտ է ստեղծել միջազգային հիմնադրամ` ղարաբաղյան հակամարտության արդյունքում հարկադիր վերաբնակներին փոխհատուցում վճարելու համար: Իմ այդ առաջարկը հենված է նրա վրա, որ փախստականներն ու հարկադիր վերաբնակները լիովին իրավունք ունեն վերադառնալու իրենց տները:
Դրա համար էլ նրանց փոխհատուցում վճարելը կլինի ամենաարդարացի և խելամիտ որոշումը: Այսինքն՝ երբ նրանք վերադառնան իրենց տները, նրանք պետք է ստանան այն ամենը, ինչ կորցրել են ղարաբաղյան հակամարտության արդյունքում:
Այս պլանում միջազգային հիմնադրամի ստեղծումը լուծում է միանգամից երկու առաքելություն. նախ այդ հիմնադրամը կարող է յուրաքանչյուր փախստականի ու նրա ունեցվածքի մասին հաշվետվություն կազմել, ապա հետաքննել՝ տեսնելու համար, թե որքանով է դա համապատասխանում իրականությանը:
Իհարկե, ներկայիս փուլում, երբ հակամարտության կարգավորման ուղիները դեռևս ամբողջապես ի հայտ չեն եկել, իմ առաջարկը կարող է ուտոպիստական հնչել, սակայն, իմ կարծիքով, խնդրի լուծումն այնքան էլ հեռու չէ: Հայերն ու ադրբեջանցիները կարող են համատեղ բնակվել միայն այն դեպքում, երբ նրանց միջև տիրեն փոխըմբռնումն ու թափանցիկությունը»:
Հիշեցնենք, որ ՄԱԿ-ի տարբեր զեկույցներում Ադրբեջանում փախստականների թիվը նշված է 571.272-575.609 մարդ:
«Հայաստանում, Ադրբեջանում և Վրաստանում փախստականների և տեղահանված անձանց իրավիճակի» վերաբերյալ ԵԽԽՎ զեկույցում նշված է Լեռնային Ղարաբաղից և հարակից շրջաններից մոտ 570.000 տեղահանվածների մասին:
2004 թվականի փետրվարի 6-ին Ժնևում ՄԱԿ-ի Փախստականների գծով գերագույն հանձնակատարի խոսնակ Ռոն Ռեդմոնդը տեղեկատվություն ներկայացրեց 1988-1993 թվականներին Ադրբեջանից Հայաստան ներգաղթած ավելի քան 360.000 փախստականների վերաբերյալ:
ԵԽԽՎ-ի` 1997 թվականի հունիսի 3-ի «Փախստականներն ու տեղահանվածներն Անդրկովկասում» և 2002 թվականի հունիսի 4-ի «Հայաստանում, Ադրբեջանում և Վրաստանում փախստականների և տեղահանված անձանց իրավիճակ» զեկույցներում նշված է 300.000 – 350.000 հայ փախստականների մասին:
Այս ամենին պետք է հավելել հակամարտության հետևանքով Հայաստանի սահմանամերձ շրջաններից ներքին տեղահանվածներին, որոնց թիվը տարբեր միջազգային փաստաթղթերում տատանվում է 60.000-ից 72.000-ի միջև:
