«Ամերիկայի ձայն» ռադիոկայանը որոշ մանրամասներ է հայտնել ամերիկյան «Քարնեգի» կենտրոնի վերլուծաբանների հետ Սերժ Սարգսյանի հանդիպումից: Այդ հանդիպումը եղել է փակ ռեժիմով, այսինքն՝ մասնակիցների միջև պայմանավորվածությամբ, որ ոչինչ չի ձայնագրվում և հրապարակվում: Այդուհանդերձ, «Ամերիկայի ձայնի» փոխանցմամբ՝ Սերժ Սարգսյանը հայտարարել է այդ հանդիպմանը, որ Հայաստանը պատրաստ է առանց նախապայմանի հարաբերության Թուրքիայի հետ, եթե Անկարան վավերացնի հայ-թուրքական արձանագրությունները:
Հիշենք, որ խոսքն այն արձանագրությունների մասին է, որոնց կապակցությամբ Սերժ Սարգսյանը Թուրքիային ՄԱԿ-ի ամբիոնից մեկ տարի առաջ ասում էր՝ «գրողի ծոցը» վավերացնեք: Փաստորեն, այդքանից հետո Հայաստանը դեռ պատրաստ է այդ արձանագրությունների շուրջ կառուցել հայ-թուրքական հարաբերությունը: Իսկապես, նախանձելի հետևողականություն, բայց նաև մի փոքր տարօրինակ:
Խնդիրն այն է, որ այդօրինակ հետևողականությունը վկայում է, որ հայ-թուրքական հարաբերությունը Հայաստանի համար ինքնանպատակ հարաբերություն է, և դրա համար Երևանը մեկ կարող է «գրողի ծոցն» ուղարկել Թուրքիային, մեկ սպասել, որ թուրքերը վավերացնեն այդ արձանագրությունները: Չի բացառվում իհարկե, որ Սերժ Սարգսյանը գուցե այժմ հարմար պահ է համարում հարաբերության պատրաստակամության վերաբերյալ մեսիջ հղել Թուրքիային, որը գտնվում է բավական բարդ վիճակում, քրդական լուրջ թնջուկի առաջ, աշխարհաքաղաքական մարտահրավերների պարագայում և կարող է մտածել Հայաստանի հետ հարաբերության միջոցով թուլացնել միջազգային բեռն իր ուսերին:
Համենայնդեպս, Երևանն, ըստ երևույթին, ունի նմանօրինակ ակնկալիք կամ հաշվարկ, որի շարունակությամբ էլ գուցե պատկերացնում է, որ այդպիսով ինքն էլ կթեթևացնի լարվածությունը ղարաբաղյան խնդրի ուղղությամբ՝ Թուրքիային բերելով որոշակի դրական հարաբերությունների դաշտ և թուլացնելով կամ բացելով Ադրբեջանի թիկունքի գոնե մի «փեղկը»:
Իհարկե, չի բացառվում, որ դա ամենևին էլ Երևանի հաշվարկը չէ, այլ հուշել են, ասենք, ամերիկյան այցի ընթացքում, օրինակ՝ երբ Սերժ Սարգսյանը կարճատև առանձնազրույց է ունեցել Օբամայի հետ և ըստ պաշտոնական հաղորդագրության՝ քննարկել «համահայկական նշանակության հարցեր»: Բացառված չէ, որ Նահանգները փորձելով ինչ-որ հայ-թուրքական պրոցես թեկուզ սաղմնավորել, ակնկալում է «սեպ» խրել Ռուսաստան-Թուրքիա-Ադրբեջան եռանկյունու մեջ, որը փորձում է ռազմավարական համաձայնությունների գալ Կովկասում Արևմուտքի ներկայության աճ թույլ չտալու, միաժամանակ Իրան-Արևմուտք հարաբերության կարգավորման տարածաշրջանային էֆեկտը՝ նաև Իրանի ռեգիոնալ դերի աճը կանխարգելելու համար:
Մյուս կողմից՝ հենց նույն Ադրբեջան-Թուրքիա-Ռուսաստան եռանկյունու ռազմավարական համաձայնության ձգտումների ու ջանքերի շրջանակում, դրա տրամաբանության մեջ հավանական է, որ Սարգսյանին Թուրքիայի հանդեպ կոշտ վերաբերմունքը մեղմելու որոշակի մեսիջներ է հորդորում Պուտինը՝ այդ գործընթացը դիտարկելով Թուրքիայի հետ պայմանավորվածության փաթեթի մաս, օգտագործելով Հայաստանի վրա իր ազդեցությունը: Ի վերջո, «ֆուտբոլային դիվանագիտությունն» էլ սկսվեց Մոսկվայից, որտեղ այցելած Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց Գյուլին ֆուտբոլի հրավիրելու մտադրության մասին: Այժմ ԱՄՆ-ից հայտարարվում է պատրաստակամության մասին, եթե Թուրքիան վավերացնի արձանագրությունները:
Սակայն հավանական է, որ այդ ամենում չկա որևէ աշխարհաքաղաքական հետք, այլ ընդամենը դրսևորվում է հայ-թուրքական խնդրի կապակցությամբ Հայաստանի սցենարային և գաղափարական զինանոցի դատարկությունը: Այսինքն՝ ըստ էության ասելու ոչինչ չկա, քան՝ կա՛մ ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի առիթով ուժգնացնել պահանջատիրական շեշտադրումներն ու տոնայնությունը, բայց իհարկե՝ ամենևին մինչև վերջ այդպես էլ չհստակեցնելով պահանջի առարկան և շրջանակը, կա՛մ այդ տարելիցի անցումից հետո վերադառնալ արձանագրությունների վերաբերյալ ստանդարտ ձևակերպումներին՝ մենք պատրաստ ենք, եթե իրենք վավերացնեն:
Մինչդեռ այդ երկու ստանդարտներից դուրս, որոնցից մեկը մի քանի տասնյակ տարիների, իսկ մյուսն էլ կես տասնյակ տարվա կենսագրություն ունի, Հայաստանն ունի՞ արդյոք որևէ այլ գաղափար, պատկերացում հայ-թուրքական ուղղությամբ քաղաքական որևէ նախաձեռնության, որևէ գործընթացի, հեռանկարի վերաբերյալ: Միգուցե Հայաստանը համարում է, որ դա իրեն պետք չէ: Այդ դեպքում պետք է այլևս պետք չլինի նաև արձանագրությունների վավերացումը: Առավել ևս, որ շատ մեծ հարց է, մեղմ ասած, թե ընդհանրապես երբևէ այդ արձանագրություններն իրենց բովանդակությամբ պետք եղել են Երևանին, թե ոչ:
«Ֆուտբոլային դիվանագիտությունը» սկսելիս Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, թե Թուրքիայի մերժման և արձանագրությունների տապալման դեպքում Հայաստանը գիտե, թե ինչ է պետք անել: Բայց, ինչպես երևում է, Հայաստանը չգիտե ինչ անել, կամ իմացածը եղել է այն, որ Հայաստանը, մեծ հաշվով, ոչինչ չպետք է անի: Համենայնդեպս, հիմա հենց այդ վիճակն է, և Հայաստանը հայ-թուրքական հարաբերության մասով չի անում ոչինչ: Մի՞թե դա այդքան անկարևոր ուղղություն է՝ հատկապես, երբ ներկայումս նկատելի է, թե որքան ջանադրաբար են փորձում միմյանց հետ ինչ-որ պայմանավորվածությունների գալ Թուրքիան ու Ռուսաստանը, իհարկե՝ Ադրբեջանի մասնակցությամբ: Թե՞ Հայաստանին Մոսկվայից հենց հանձնարարված է ավելորդ քայլերով չվտանգել ռուս-թուրքական հարաբերությունը:
Ի վերջո, կասկածից վեր է, որ Թուրքիան Ռուսաստանի հետ հարաբերության մոտիվների շարքում առաջիններից մեկը դիտարկում է հենց Հայաստանին զսպելը՝ օգտագործելով Երևանի վրա Մոսկվայի ահռելի ազդեցությունը: Եվ երբ մենք դիտարկում ենք տարածաշրջանում վտանգավոր գործընթացները, որոնք բերել են լարվածության աճի ղարաբաղյան ճակատում, ակնհայտ է դառնում, որ հայ-թուրքական հարաբերությունը Հայաստանի համար կարող է լինել այն ուղղություններից մեկը, որով Երևանը կարող է փորձել ապահովել տարածաշրջանում իր համար անհրաժեշտ քաղաքական հավասարակշռությունները՝ թույլ չտալով ՌԴ-Թուրքիա-Ադրբեջան միակողմանի գործընթաց:
Բայց ակնհայտ է նաև, որ դրա համար Երևանից պահանջվում են հայ-թուրքական հարաբերության վերաբերյալ ծանրակշիռ, նոր մոտեցումներ, որոնք կպարունակեն ռեգիոնալ հեռանկարներ և այդպիսով կունենան շահագրգիռ արձագանքողների լայն շրջանակ: Հատկապես, որ աշխարհաքաղաքական զարգացումները և միջավայրը ներկայումս Հայաստանին ընձեռում են նմանօրինակ ստեղծագործական մոտեցման հարմար միջավայր: Այստեղ բուն խնդիրը նույնիսկ հայ-թուրքական հարաբերությունը չէ, այլ դրանով տարածաշրջանային օրակարգի այլընտրանքային բովանդակություն ձևավորելու փորձը, որը շատ կարևոր է Հայաստանի անվտանգության համար:
