Շաբաթներ առաջ, երբ Սերժ Սարգսյանը կոշտ գնահատականներ հնչեցրեց գյուղատնտեսության ոլորտի պատասխանատուների հասցեին, ամբողջ պետական ապարատը ուղղություն վերցրեց դեպի գյուղերի օտարացած ու ամայի ճանապարհներ` գյուղացու 100 տարվա դարդերին դարման անելու:
Մենք այցելեցինք գյուղեր` հասկանալու, թե վարչապետի և մյուս պաշտոնյաների հանդիպումները որքանով դարման եղան գյուղացիների ցավին: Մեր ուսումնասիրություններն սկսեցինք Կոտայքի մարզի գյուղերի գործող կրպակներից: Այն հարցին, թե գյուղում «նիսյա» առևտրի ձևը դեռ պահպանվո՞ւմ է, խանութի տերերը պատասխանում էին` հարցրեք` «նաղդով» առևտուր կա՞, որ «նիսյայով» էլ լինի: Իրավիճակը նույնն էր Նոր գյուղում, Կոտայքում, Արամուսում, Արտամիջում, Զառում: Բնականաբար, լավ օրից չի, որ մարդիկ պարտքի տակ են ընկնում, և ցավալի է, որ խանութներում պարտք կուտակած բնակիչները տարեցտարի ոչ թե նվազում, այլ ավելանում են:
Գյուղաբնակներ կան, որոնք 6 տարվա պարտք ունեն, իսկ պարտքի չափը սկսում է 3.5 միլիոնից և հասնում 7 միլիոնի: Իսկ գյուղացիների մեծ մասի պարտքը հիմնականում տատանվում է 100-200 դոլարի սահմաններում: Ավելին` գյուղի յուրաքանչյուր բնակիչ գյուղի յուրաքանչյուր խանութին այդքան պարտք ունի, քանի որ, երբ հերթական կրպակի դռները փակվում են, բացվում են մյուսինը: Հետևաբար, գյուղերի բնակիչները մեր պաշտոնյաներին առաջարկել և առաջարկում են գյուղացու իրական վիճակին ու իր բերքից ստացած եկամուտի արդյունքներին ծանոթանալուց առաջ ծանոթանալ գյուղի խանութների պարտքացուցակներին:
Զառ գյուղը, որը ժամանակին հարստություն է նշանակել, գյուղացիների խոսքերով, այսօր «քյասիբության է» մատնված. գյուղի բոլոր կանանց ամուսնական մատանիները բանկերում են գրավադրված, չհաշված` 24 տոկոսով վերցված վարկերը, որի տակից չեն կարողանում դուրս գալ: Նրանք ղեկավարությանն առաջարկում են տոկոսադրույքները 8 տոկոս դարձնել, որ հետագայում գյուղացին չհայտնվի դատ ու դատաստանի առաջ: «Էն, որ ասում են` գյուղացուն տվին հողին, դա 100 տոկոս է: Մեր գյուղի անունին հակառակ ու համապատասխան արդեն գլորվում ենք: Գոնե 10 տարի պետք է թողնեին, որ շունչ քաշենք, նոր հարկ դնեին»,- դժգոհեց Զառ գյուղի բնակիչներից մեկը, սակայն չցանկացավ ներկայանալ` նշելով, որ «մեծ ազգուտակ ունի», հետևաբար չի ցանկանա ավելորդ գլխացավանքի տակ ընկնել: Գյուղնախարարության ոլորտի վերջին բարեփոխումների «ագիտացիան» գյուղացիների մոտ տպավորություն է ստեղծել, որ վարչապետն ու Սերժ Սարգսյանը նարդի են խաղում, իսկ իրենց զառի տեղ դրած գլորում են:
Արամուսում էլ դժգոհեցին, որ գյուղերում այսօր պարարտանյութի, թունաքիմիկատի, գյուղտեխնիկայի խնդիրներ կան և վարչապետին փոխանցեցին, որ խորհուրդներով Արամուսում գազարի բերքատվությունը չի բարձրանա, բայց եթե իրենց առաջարկներն ընդունեն` գյուղացին իր հողը կմշակի և աղայի պես կապրի: Թե չէ, օրինակ, Կոտայքի մարզի գյուղի բնակիչների խոսքերով, կով կթելու դասեր տալով պարտքի ցուցակները չեն նվազելու: Գյուղի բնակիչների տպավորությամբ, ղեկավարությունը էշը թողած` ընկել են պոչի հետևից: Նոր գյուղի բնակիչներն էլ նշեցին` եթե կովին լավ կերակրես, լավ կաթ կտա, և դա ղեկավարի հետ ոչ մի կապ չունի: Բայց վարչապետի համար ևս մեկ անգամ կրկնեցին, որ եթե եղանակը ցուրտ է` անասունին սառը ջրով լվանաս, կաթին վնաս է: Սակայն ամռանը սառը ջրով էլ է հնարավոր լվանալ, քանի որ ամառվա սառը ջրից կովի կրծքի մկանները չեն ձգվում:
80-ամյա մի տատիկ նշեց, որ իրենք ինչ ծնվել են` կով են կթում, իսկ այդ կովից ստացած կաթը առաջին հեթին իրենք են օգտագործում, և հետո են մտածում այն իրացնելու մասին, հետևաբար կով կթելու հիգիենիկ կանոնների մասին խորհուրդներն ավելորդ են: Այլ հարց է, որ ձմեռվա խոտը վերջացել է, գարնան կանաչն էլ դեռ չի բուսնել, որ անասունին հանեն արոտի ու կաթ ստանան: Զառ գյուղի տարեց բնակիչներից մեկն էլ արձագանքեց, թե վարչապետը կով տեսել է, որ մարդկանց կով կթել է սովորեցնում. «…Նա չգիտի էլ, թե կովն ու ցուլն ինչ բան են, որ հիմա կով կթել է սովորեցնում ժողովրդին: Վարչապետը կով կթել սովորեցնելուց առաջ, նախ պետք է ծրագիր մշակի, …որ գյուղացին իր կթած կաթը կարողանա իրացնի»:
Ինչևէ, մեր այցելության ժամանակ Զառ գյուղի տիկիններից մեկը հաց էր թխում վառարանում և սիրով հյուրընկալեց մեզ: Երբ նրանից հետաքրքրվեցինք, թե ինչու հացը թոնրի մեջ չի թխում, պատասխանեց` այդ ժամանակներն արդեն անցյալում են: Հիմա գյուղերում հացը հիմնականում վառարաններում են թխում, քանի որ լավաշ թխելու համար շատ ալյուր է պետք, որը մարդիկ նախկինի պես կուտակած չունեն: Այժմ մի քանի կիլոգրամով են գնում և վառարաններում թխում, որից գյուղում ոչ լավաշի հոտ է ընկնում, ոչ էլ հարևաններին համախմբելու առիթ է ստեղծվում: Կոտայքի մարզի Նոր գյուղի բնակիչները մեզ հետ զրույցում նշեցին, որ ինչ հիշում են` իրենք «ինքնաբուժությամբ» են զբաղվում, բայց դա օգուտ չի տալիս: Հիմա էլ ղեկավարներն են փորձում առանց կոնկրետ ծրագրի իրենց ցավին դարման անել, բայց այս տարիների ընթացքում, նրանց խոսքերով, չի եղել մի դեպք, որ առանց կոնկրետ դեղատոմսի հիվանդը ոտքի կանգնի:
Մյուս կողմից էլ` պաշտոնյաներին էլ չեն մեղադրում, որ առանց ծրագրի, ուղղակի Սերժ Սարգսյանի դժգոհություններից հետո իրենց գցեցին գյուղերը` գյուղացու ցավերը կիսելու: «Եթե այդ ծրագիրը չի եղել, չկա, ի՞նչ պետք է բերեին գյուղացու աչքը մտցնելու: Այստեղ շատ ավելի կարևոր է ոչ թե ձեռքին կոնկրետ ծրագիր ունենալու հարցը, այլ այն, որ Սերժ Սարգսյանի հորդորները գետնով չտան: Ինչևէ, ինչպես ցույց տվեցին հեռուստացույցները` վարչապետը և մյուս պաշտոնյաներն իրենց փափուկ աթոռներից վեր կացան գնացին գյուղ, նստեցին գյուղացու չարքաշ ու չոր իշաոտնուկին, լսեցին ցավը, հուզիչ կոլորիտային մթնոլորտ ստեղծեցին: Հետո վարչապետը հողի տարբերությունը բնութագրող հայտնի պատմության օրինակով, երբ իշաոտնուկից նստեց իր փափուկ աթոռին, սկսեց գյուղացու բուն վերքի դեղատոմսը թողած` հիգիենիկ խորհուրդներ տալ»,- նշեց Նոր գյուղի բնակիչներից մեկը:
