«Էխո» հասարակական կազմակերպությունը պատրաստել է ծրագիր «Հաշմանդամություն ունեցող անձանց բուհական ոլորտի բարելավումը որպես մասնագիտության խթանման միջոց» (Motivation) թեմայով: Այն իրականացվել է «Հույսի կամուրջ», «Սկարպ» և «Առաքելություն Արևելք» կազմակերպությունների շնորհիվ՝ Դանիայի արտաքին գործերի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ:
Ծրագրի պատրաստման համար մոնիթորինգ է անցկացվել երևանյան 3 պետական բուհերում՝ Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան լեզվահասարակագիտական համալսարան, Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան, Հայաստանի Ազգային Ագրարային համալսարան, և 2 ոչ պետական և միջպետական բուհերում՝ Եվրոպական կրթական տարածաշրջանային ակադեմիա, «Հայբուսակ» Երևանի համալսարան:
Կազմակերպությունը շեշտում է, որ կրթություն ստացող հաշմանդամություն ունեցող անձանց հանդեպ ցանկացած պայմաններում խտրականության բացառումը պետք է ճանաչել որպես մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների կիրառման կարևորագույն նախապայման:
Սակայն ըստ զեկույցի՝ ինչպես հասարակական կյանքի բազմաթիվ բնագավառներում, այնպես էլ կրթության ոլորտում հաշմանդամություն ունեցող անձանց նկատմամբ նկատվում է քամահրական, խտրական վերաբերմունք:
Տեսողության խնդիր ունեցող մի տղա պատմում է, որ իր համար շատ դժվար է բուհում սովորել, որովհետև չկա մատչելիություն, բացի այդ՝ չկա էթիկա. «Շատ եմ լսել, թե դասախոսներն ինչպես են իմ մասին խոսում, անգամ ասելու կարիք էլ չկա»:
Ֆիզիկական խնդիր ունեցող մի աղջիկ էլ պատմում է, որ ուսման մեջ շատ խնդիրների է հանդիպել, բայց ամեն ինչ հաղթահարելի է՝ բացի նրանից, որ ինքն ամեն երեկո ժամը 6-ից հետո էր ջուր խմում, քանի որ բուհի սանհանգույցը հարմարավետ չէր:
Հարցվողների գրակշիռ մասը չի հերքում, որ հաշմանդամություն ունեցող մեր համաքաղաքացիները բուհական ոլորտում ունենալով խոչընդոտներ՝ չեն դրսևորում անհրաժեշտ վճռականություն կրթության ոլորտում խոչընդոտները վերացնելու համար:
Այդ խոչընդոտների շարքում կարելի է դասել կրթական հաստատության ֆիզիկական և զգայական անմատչելիությունը, հաշմանդամություն ունեցող քաղաքացու անիրազեկվածությունը սեփական իրավունքների մասին, նրա ընկճվածությունն ու կաշկանդվածությունը հաշմանդամություն ունենալու պատճառով, բարձրագույն կրթություն ստանալու համար մատչելի տրանսպորտի բացակայությունը, սոցիալ-տնտեսական վիճակը, շրջապատի վերաբերմունքը։
Հայաստանում բնակվող հաշմանդամություն ունեցող անձանց մատչելի և որակյալ կրթություն տալու նպատակով պետք է լուրջ և հետևողական աշխատանքներ տարվեն, որպեսզի Հայաստանի պետական և ոչ պետական բուհերի դասախոսները ինչպես հարկն է պատրաստված լինեն այդպիսի ուսանողների հետ նորմալ և բնականոն հարաբերություններ ստեղծելուն:
Զեկույցի հեղինակները կոչ են անում բուհական հաստատություններում ստեղծել մատչելի գործունեության միջավայր, որպեսզի անարգել տեղաշարժվելու և սովորելու հնարավորություն ունենա հաշմանդամություն ունեցող ցանկացած ուսանող:
Կրթության ազգային ինստիտուտի փոխտնօրեն Անահիտ Բախշյանը, ով այսօր ներկա էր զեկույցի ներկայացմանը, ընդգծեց, որ նկատելի է դրական տեղաշարժ՝ կապված այս խնդրի հետ, բայց, իհարկե, հարցն ամբողջովին լուծված չէ: Նա հավելեց, որ առավել բարվոք է վիճակը դպրոցներում, որտեղ այժմ ներմուծված է ներառական ուսուցում՝ աուտիզմով երեխան, օրինակ, մյուս երեխաների հետ շփման արդյունքում դադարել է պարփակվել իր մեջ, չխոսող երեխան սկսել է որոշ բառեր արտաբերել: Ըստ Բախշյանի, սակայն, բուհերում հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար բավարար պայմաններ այսօր ստեղծված չեն:
ՀՀ հաշմանդամություն ունեցող անձինք գրեթե ամեն օր հանդիպում են խոչընդոտների, որոնք առկա են նաև բուհական հաստատություններում: Հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ բուհական հաստատությունները հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար մատչելի չեն, հետևաբար անհրաժեշտ է ձեռնարկել համապատասխան միջոցառումներ.
1․ Բուհական հաստատություններում ստեղծել մատչելի գործունեության միջավայր, որպեսզի առանց արգելքների տեղաշարժվելու և սովորելու հնարավորություն ունենա հաշմանդամ ուսանողը:
2. Բուհական հաստատություններում մշակել համապատասխան ուսումնամեթոդական ձեռնարկներ՝ հաշմանդամություն ունեցող ուսանողների կրթությունը որակյալ դարձնելու համար:
3. Բարձրացնել բուհական հաստատություններում դասախոսների իրազեկվածությունը հաշմանդամություն ունեցող ուսանողների հետ շփվելու և սպասարկելու էթիկայի վերաբերյալ ընդհանուր գիտելիքներով:
4. Ունենալ սուրդոթարգմանիչներ՝ անհրաժեշտության դեպքում խուլ կամ լսողության հետ խնդիր ունեցող ուսանողների ուսման պրոցեսը արդյունավետ կազմակերպելու համար:
5. ՀՀ-ում հաշմանդամություն ունեցող ուսանողների համար հարկավոր է ապահովել անհրաժեշտ կրթական մատչելիություն և իրավունքների պաշտպանություն:
