«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է գերմանացի քաղաքագետ Ալեքսանդր Ռաարը:
– Պարոն Ռաար, Հունգարիան Ադրբեջանին արտահանձնեց Ռամիլ Սաֆարովին: Այս օրերին խնդրի վերաբերյալ տարբեր տեսակետներ են հնչում: Ձեր կարծիքով՝ մարդասպանի արտահանձնումն ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացի վրա:
– Դժվար է ասել, թե որքանով հանցագործի արտահանձնումը կարող է փոխել իրավիճակը Լեռնային Ղարաբաղում, ավելի շուտ՝ թե ինչ փոփոխություն կարող է մտցնել Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների միջև: Կարծում եմ՝ ագրեսիվ հռետորաբանությունը ոչ միայն կշարունակվի, այլ նաև կուժեղանա: Բայց այս դեպքը հաստատ չի հանգեցնի հիմնախնդրի սրացմանը:
– Կան կարծիքներ, որ սա Հայաստանի համար լավ հնարավորություն է՝ առավելություն ունենալու հակառակորդի նկատմամբ: Ի՞նչ եք կարծում, դա այդպե՞ս է և եթե այդպես է, ինչպե՞ս կարող ենք օգտագործել այս հնարավորությունը:
– Եթե Հայաստանն ուզում է հասնել արդարության, թեկուզ բարոյական, պետք է ձգտի և հասնի նրան, որ հարցը քննարկվի եվրոպական կառույցներում, բայց եվրոպական իրավական մեխանիզմներով: Ի վերջո, Հայաստանն ու Ադրբեջանը համարվում են Եվրախորհրդի անդամ: Պետք է օգտագործել բոլոր հասանելի մեխանիզմները: Իհարկե, իրավիճակը փոխելը դժվար է, քանի որ հանցագործը գտնվում է Ադրբեջանում, իսկ Ադրբեջանը նրան էլ ոչ ոքի չի տա: Բայց որպեսզի Հայաստանը գոնե բարոյական աջակցություն ստանա, պետք է աշխատանքներ տանի եվրոպական կառույցներում: Կարելի է այս հարցում հասնել եվրոպական արդարադատության քննադատությանը: Կարծում եմ՝ դա կլինի հայկական կողմի բարոյական բավարարվածությունը: Բայց պետք է գործել այն թույլատրելի շրջանակներում, որոնք Եվրոպան նման դեպքերում ներկայացնում է:
– ԱՄՆ-ն շատ արագ արձագանքեց այս դեպքին և քննադատական հայտարարությամբ հանդես եկավ, այնինչ Հայաստանի ռազմավարական գործընկեր Ռուսաստանի հայտարարությունը բավականին ուշացած էր: Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ է սա նշանակում:
– ԱՄՆ-ում ընտրություններ են, և Օբամային, իհարկե, շատ է պետք ընտրողների աջակցությունը: Իսկ, ինչպես մենք գիտենք, ԱՄՆ-ում աշխարհում ամենամեծ հայկական սփյուռքն է գտնվում: Եվ այս դեպքում հանցագործին արտահանձնելու վերաբերյալ և Հունգարիայի հասցեին ԱՄՆ նախագահի արած քննադատությունները դրական կդիտվեն հայ համայնքի կողմից: Ես կարծում եմ, որ սրանով է բացատրվում ԱՄՆ նախագահի կտրուկ հայտարարությունը: Պետք է Ռուսաստանին հարցնել, թե ինչո՞ւ ուշացավ նրանց պատասխանը: Այնպես չէ, որ նրանք ընդհանրապես չեն արտահայտվել: Ասել են իրենց խոսքը, գուցե դա այնքան կտրուկ չէ, ինչքան ամերիկացիների հայտարարությունը, բայց ասել են: Պետք չէ առանձնացնել, թե ով ավելի շուտ հայտարարություն արեց, ով ավելի ուշ: Ռուսաստանի կողմից նույնպես եղել է արձագանք: Ես չեմ կարծում, որ Ռուսաստանը դեմ է դուրս եկել Հայաստանին: Չպետք է մոռանալ, որ Ռուսաստանը Կովկասում ունի իր հետաքրքրությունները:
– Ձեր կարծիքով` ի՞նչ դիրքորոշում կունենան Մինսկի խմբի համանախագահող երկրներն այս հարցում, նրանց դիրքորոշումները միմյանց կհամապատասխանե՞ն, թե՞ տարբեր դիրքորոշումներ կարող են լինել:
– Ի՞նչ դիրքորոշում նրանք պետք է ընդունեն, նրանք կհայտարարեն, որ ամեն ինչ պետք է լուծի դատական համակարգը: Դրա համար կան օրենքներ, կան նորմեր, կան պլատֆորմներ՝ լուծելու նման հիմնախնդիրները Եվրոպայի ներսում: Կա իրավական համակարգ, և այս հարցը պետք այդ հարթության վրա լուծվի: Ես չեմ կարծում, որ Մինսկի խմբի համար, ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծման համար այս արտահանձնման հարցն այսօր այդքան կարևոր է: Մինսկի խումբը չի պաշտպանի կողմերից որևէ մեկին: Միջազգային հանրությունը չի ուզում այս հիմնախնդրի հարցում կողմերից որևէ մեկի կողմը բռնել, այլ կարծում է, որ հիմնախնդիրը պետք է լուծվի կոնսենսուսի պայմաններում և միջազգային նորմերով: Իսկ կողմերից մեկին սատարելը, մեկին քննադատելը դա Մինսկի խմբի գործը չէ, քանի որ դա ոչնչի չի բերի: Հակառակը, իրավիճակն այդ դեպքում կբարդանա: Դիվանագիտական բանակցություններն են այս հարցում գործում:
– Պարոն Ռաար, կա նաև նման տեսակետ, որ Ադրբեջանի և Հունգարիայի այս գործարքի արդյունքում կուժեղանա լարվածությունը տարածաշրջանում, անգամ պատերազմի վերսկսման սցենար է կանխատեսվում: Ձեր կարծիքով՝ որքանո՞վ է դա հավանական:
– Այս դեպքից զատ, լարվածություն առկա է, կան կրակոցներ շփման գծում, սահմանում լարված իրավիճակ է: Ասել, որ լարվածություն չկա և այն կարող է աճել, դա միամիտ է, քանի որ տեսանելի լարվածություն արդեն իսկ կար: Մարդիկ շատ անհանգստացած են այդ կապակցությամբ, քանի որ այսօր ոչ ոքի պետք չէ լուրջ կոնֆլիկտ Կովկասի տարածքում:
– Իսկ ի՞նչ եք կարծում, Սաֆարովի արտահանձնումը կարո՞ղ է հանգեցնել նրան, որ քննարկվի ԼՂՀ-ի՝ բանակցային գործընթացին մասնակցելու հարցը:
– Դա բարդ հարց է: Ես կարծում եմ, եթե կա կոնսենսուս, կարելի է հարցը բարձրացնել Մինսկի խմբում: Եթե դա կբերի լարվածության թուլացման կամ ինչ-որ նոր հնարավոր փոխհամաձայնության, կարծում եմ, միգուցե այս հարցում առաջընթաց կլինի:
– Հայաստանն այս փուլում կարո՞ղ է իր նախապայմանները թելադրել հիմնախնդրի լուծման հարցում:
– Ես կարծում եմ, որ բոլոր կողմերն էլ նախապայմաններ դնում են և կարող են դնել, բայց հարցն այն է, թե ինչի դա կհանգեցնի: Եթե այդ նախապայմանները ուլտիմատում կամ սպառնալիք լինեն, դա ոչնչի չի հանգեցնի, քանի որ ոչ ոք չի ուզենա զիջել: Այնպես որ, ես չեմ կարծում, որ «դաժան լեզուն» այս հարցում կբերի արդյունքի, հանգիստ դիվանագիտություն պետք է վարել:
