Ուսումնասիրված 31 երկրներից 29-ում քաղաքական գործունեության ֆինանսավորմանը վերաբերող օրենսդրությունը լիարժեքորեն չի գործածվում` անկախ օրենսդրության վատը կամ լավը լինելուց
Ըստ նոր հրապարակված զեկույցի, աշխարհի տարբեր երկրներում քաղաքական գործունեության ֆինանսավորմանը վերաբերող օրենսդրությունը խախտվում է` անկախ նրանից, թերի է օրենսդրությունը, թե մանրակրկիտ կերպով մշակված: Global Integrity Report: 2011 զեկույցը 31 երկրների առնչվող մանրակրկիտ ուսումնասիրություն է, որն այսօր հրապարակվեց Global Integrity շահույթի նպատակ չհետապնդող մրցանակակիր միջազգային կազմակերպության կողմից, որն ուսումնասիրում է կառավարման ոլորտի և կոռուպցիայի համաշխարհային տենդենցները:
Ուսումնասիրման առարկա 31 երկրներից 29-ը ստացել են 60 միավորից պակաս` 100 հնարավորից: Հաշվի է առնվել քաղաքական կուսակցություններին անհատների և ձեռնարկությունների կողմից նվիրատվությունների կատարումը կարգավորող օրենսդրության արդյունավետությունը, ինչպես նաև նվիրատվությունների և քարոզչության նպատակով կատարվող ծախսերի աուդիտի իրականացումը: Համապատասխան օրենքների կատարմանը հետևել պարտավոր պետական մարմինները սովորաբար չունեն խնդիրը քննելու բավարար լիազորություններ, ու հաճախ նաև չունեն պատժամիջոցներ կիրառելու լիազորություն:
Ըստ կուսակցությունների ֆինանսավորմանն առնչվող օրենսդրության արդյունավետության չափանիշի, Հայաստանը ստացել է 100 հնարավորից ընդամենը 8 միավոր, իսկ ըստ անհատ թեկնածուների ստացած ֆինանսավորումն արդյունավետ կերպով կարգավորելու ունակությանը վերաբերող չափանիշի` 100 հնարավորից 10 միավոր: Այս արդյունքները ցայտուն կերպով տարբերվում են երկրի օրենսդրության ստացած գնահատականից, որը կազմում է 50 միավոր` ըստ կուսակցությունների ֆինանսավորման չափանիշի և 100 միավոր` ըստ անհատ թեկնածուներին վերաբերող չափանիշի: Կուսակցությունների և անհատ թեկնածուների ֆինանսավորման վերաբերյալ տեղեկությունները հանրությանը հայտնելու առումով իրավիճակն ավելի բարվոք է. համապատասխանաբար 63 և 31 միավոր` հնարավոր 100-ից:
Արդյո՞ք կուսակցությունների քաղաքական գործունեության ֆինանսավորումը կարգավորող օրենսդրությունն արդյունավետ է
Գերմանիա 83
Կոլումբիա 71
Իրլանդիա, Մեքսիկա 58
Վրաստան 54
Ինդոնեզիա 50
Մակեդոնիա, Սերբիա 33
ԱՄՆ, Թաջիկստան 29
Ադրբեջան, Կոսովո, Բոսնիա-Հերցեգովինա 25
Ուկրաինա 21
Ալժիր, Լիբերիա, Ուգանդա, Վիետնամ 17
Հորդանան, Մոնղոլիա, Վենեսուելա 13
Հայաստան, Գանա 8
Հնդկաստան, Մալավի 4
Բուրկինա Ֆասո, Չինաստան, Քենիա, Նիկարագուա, Սիեռա Լեոնե, Զիմբաբվե 0
«Մենք լրջորեն մտահոգված ենք, քանի որ շատ երկրներում ընտրական գործընթացների մեջ մասնավոր աղբյուրներից մեծ գումարների ներդրումն արդյունավետորեն կարգավորելու առումով լուրջ առաջընթաց չկա», – նշեց Global Integrity-ի գործադիր տնօրեն Նաթանիել Հելլերը: «Ամբողջ աշխարհում քաղաքական գործունեության ֆինանսավորումը մնում է կոռուպցիայի հավանականության առումով ամենառիսկային ոլորտ, և լուրջ բարեփոխումների բացակայությունը կշարունակի խանգարել բաց և թափանցիկ կառավարմանը վերաբերող նախաձեռնությունների իրականացմանը», – նշեց Հելլերը:
Global Integrity Report: 2011 զեկույցի նպատակն է գնահատել ոչ թե պետական մակարդակով առկա կոռուպցիայի վիճակը, այլ կոռուպցիայի դեմ կիրառվող միջոցները. գնահատվել են նաև կառավարման թափանցիկությանը և հանրությանը հաշվետու լինելուն վերաբերվող այլ ոլորտներ, ներառելով շահերի հակասությանը վերաբերող օրենսդրությունը, մամուլի ազատությունը և օրենքների կիրառման առումով հաշվետու լինելը:
Զեկույցում ներառված են զարգացած երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Իրլանդիան և Գերմանիան, ինչպես նաև բազմաթիվ զարգացող երկրներ` Ալժիրից և Ուկրաինայից մինչև Չինաստան: Կոռուպցիայի ընկալումներն ուսումնասիրելու փոխարեն զեկույցը գնահատում է հանրությանը հաշվետու լինելու մեխանիզմների և թափանցիկության ապահովման միջոցների առկայությունը, որոնք հնարավոր են դարձնում կոռուպցիայի կանխումը: Զեկույցում գործածված են 320 «ազնվության ինդիկատորներ», ինչպես նաև կոռուպցիայի վերաբերյալ լրագրողական հրապարակումներ: Երաշխիքների ոչ բավարար լինելու գնահատումը թույլ է տալիս ենթադրել, որ ոլորտներում է կոռուպցիայի ռիսկն ավելի մեծ:
Զեկույցի կարևոր արդյունքները ներառում են նաև հետևյալը.
Հակակոռուպցիոն մարմինները հաճախ չեն համապատասխանում առկա ակնկալիքներին: 2011 թ. ուսումնասիրած հակակոռուպցիոն մարմիններից շատերը ծայրահեղ կերպով քաղաքականացված են և կախման մեջ են կառավարություններից, որոնց նկատմամբ պետք է մոնիտորինգ իրականացնեն: Մարմինների լիազորությունների և անկախության պակասը հաճախակի ուղեկցվում է նրանց ուղղված քաղաքացիների դիմումների սակավությամբ` հիմնականում այն պատճառով, որ շատ երկրներում բացակայում են կամ անբավարար են վկաների պաշտպանության միջոցները:
Ուսումնասիրված 31 երկրներից 29-ում պետական կառավարման համակարգը վերահսկվում է իշխող կուսակցության կողմից կամ հեշտությամբ շահագործվում է նեղ կուսակցական շահերի իրագործման համար: Հասարակական ռեսուրսների և կուսակցությունների գործունեության միջև սահմանազատումը հստակ չէ ուսումնասիրված երկրների մեծ մասի դեպքում. բացառություն են կազմում ԱՄՆ-ը (100 միավոր) և Իրլանդիան (75 միավոր):
2009 թ. կատարված նախորդ ուսումնասիրության արդյունքների համեմատ մի քանի երկրներում առկա է ուշագրավ բարելավում կամ վատթարացում` հակակոռուպցիոն երաշխիքների առումով: Բավական էական առաջընթաց է գրանցվել Լիբերիայում, Հայաստանում և Թաջիկստանում, մինչդեռ Մոնղոլիայում, Ալժիրում և Մեքսիկայում առկա է հետընթաց:
«Զեկույցում ներառված երկրների գնահատականները հանդիսանում են աշխարհում առկա հակակոռուպցիոն մեխանիզմների ամենամանրամասն, ապացույցների վրա հիմնված գնահատականներ: Դրանք տեղեկատվություն են ապահովում որոշում կայացնողների, ակտիվիստների և քաղաքացիների համար` յուրաքանչյուր երկրի կառավարման ոլորտի հետ կապված մարտահրավերները հասկանալու և գործելու համար», – նշել է Հելլերը:
Global Integrity-ի զեկույցը մի քանի ամսվա ընթացքում ուսումնասիրված երկրներում հավաքված տեղեկությունների մշակման արդյունք է, որը պատրաստվել է ավելի քան 100 լրագրողների և հետազոտողների ջանքերի շնորհիվ:
2011 թ. զեկույցը ներառում է հետևյալ երկրները.
Ադրբեջան, Ալժիր,ԱՄՆ, Բոսնիա-Հերցեգովինա, Բուրկինա-Ֆասո, Գանա, Գերմանիա,Զիմբաբվե, Թաջիկստան, Ինդոնեզիա, Իրլանդիա,Լիբերիա,Կոլումբիա,Կոսովո, Հայաստան, Հնդկաստան, Հորդանան, Մալավի, Մակեդոնիա, Մեքսիկա, Մոնղոլիա, Նիկարագուա, Չինաստան, Սերբիա, Սիեռա-Լեոնե, Վենեսուելա, Վիետնամ, Վրաստան,Ուգանդա, Ուկրաինա,Քենիա:
