Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության չափանիշների համաձայն` այն երկիրը, որտեղ անպտղությունը գերազանցում է 15 տոկոսը, լրջագույն աղետի առաջ է կանգնած: Այնինչ Հայաստանում անպտղությունը անցնելով 15 տոկոսը` հասել է նույնիսկ 31.9 տոկոսի:
Արդյունքում անպտղության խնդիրը Հայաստանում վերածվել է ոչ թե բժշկական, այլ բժշկասոցիալական և համազգային խնդրի: Այսինքն` անպտղությունը գործոն է դարձել, որն ազդում է վերարտադրողական առողջության ցուցանիշների և ամենակարևորը` ժողովրդագրության վրա: Այս մասին մեզ հետ զրույցում նշեց ՀՀ առողջապահության նախարարության աշխատակազմի բժշկական օգնության կազմակերպման վարչության մոր և մանկան առողջության պահպանման բաժնի գլխավոր մասնագետ բ.գ.դ. դոցենտ Գայանե Ավագյանը և ավելացրեց, որ կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունքում Հայաստանում անպտղությունը ներկա դրությամբ կիսով չափ նվազել է: Նա տեղեկացրեց, որ անպտղության վերաբերյալ առաջին ուսումնասիրությունը Հայաստանում կատարվել է 1989թ.-ին, սակայն անպտղությունը տղամարդկանց շրջանում չի ուսումնասիրվել:
Կանանց շրջանում կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ անպտղությունը կազմում է 24.6 տոկոս, որից առաջնային անպտղություն ունեցողները կազմել են 3.2 տոկոս: Հարկ է նկատել, որ առաջնային է կոչվում այն անպտղությունը, երբ ամուսնական զույգը ապրում է կանոնավոր սեռական կյանքով, բայց ամուսնական կյանքի երկու տարվա ընթացքում հղիություն չի գրանցվում: Առաջնային անպտղության պատճառ կարող է լինել և՛ կինը, և՛ տղամարդը:
Պարզվել է, որ 60 տոկոս դեպքերում ամուսնական զույգում և՛ կինը, և՛ տղամարդը ունենում են նույն խնդիրը: Դա կոչվում է զուգակցված անպտղություն: Երկրորդային է կոչվում այն անպտղությունը, երբ երբևիցե հղիություն արձանագրվել է` անկախ ելքից: Հնարավոր է` եղել է վիժում կամ արտարգանդային հղիություն, բայց հղիության փաստ, այնուամենայնիվ, արձանագրվել է: Երկրորդային անպտղության դեպքում հղիանալու շանսերը ավելի մեծ են: Այսինքն` առաջնային անպտղությունը բնածին է, իսկ երկրորդայինը` ձեռքբերովի: Անպտղության պատճառները 5 են, որոնցից թեկուզ մեկի առկայության դեպքում տվյալ զույգը կարող է անպտղության փաստի առաջ կանգնել: Տղամարդկանց մոտ պատճառները շատ ավելի բարդ են: Բայց ի տարբերություն կնոջ, տղամարդու հետազոտությունը մեկ ժամ է տևում:
Ինչևէ, անպտղության վերաբերյալ երկրորդ հետազոտությունը կատարվել է 1999թ.-ին: Ուսումնասիրության արդյունքներով կանանց շրջանում առաջնային անպտղությունը դարձել էր 3.4, իսկ երկրորդայինը` 28.5 տոկոս: Ընդհանուր անպտղությունը կազմում էր 31.9 տոկոս: Տղամարդկանց մոտ էլ առաջնային անպտղությունը 3.3 տոկոս էր, երկրորդայինը` 15.2: Ընդհանուր` 18.5 տոկոս:
Լրջագույն աղետը կանխելու համար առողջապահության նախարարությունը մի շարք քայլեր է ձեռնարկում, որոնց արդյունքում անպտղության նվազում է գրանցվում, բայց 15 տոկոսին հասնելու համար դեռևս մեծ աշխատանքներ պետք է կատարվեն:
Իսկ 2008-2009թթ. կատարված հետազոտությունների արդյունքներով էլ առաջնային անպտղությունը կազմել է 5.3 տոկոս, երկրորդային անպտղությունը` 11.5 տոկոս: Ընդհանուր` 18.6 տոկոս: Տղամարդկանց մոտ առաջնային անպտղությունը կազմել է 2.7, երկրորդայինը` 5.2 տոկոս: 2.6 տոկոս էլ կազմել են այն տղաները, որոնք չնայած անպտուղ են եղել, բայց հավատացրել են, թե արտամուսնական ճանապարհով երեխաներ ունեցել են: Այնինչ հետազոտություններով պարզվել է, որ նրանք չէին կարող երեխա ունենալ: Մասնագետը ևս վկայում է, որ տղաները գիտակցելով հաներձ, որ իրենք անպտուղ են` չեն ցանկանում այդ մասին խոստովանել:
Այնուամենայնիվ, Հայաստանում մոտ 12 տոկոս էլ տղամարդկանց անպտղությունն է կազմում: Չնայած 10 տարում անպտղությունը կրկնակի նվազել է, սակայն ընդհանուր ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ մեր երիտասարդները վերարտադրողական վատ առողջությամբ են մտնում կյանք:
Հարցին, թե անպտղության առաջ կանգնած զույգերի քանի՞ տոկոսի մոտ է հետագայում հղիություն գրանցվել` Գայանե Ավագյանը մանրամասնեց. «Եթե 32-ից դարձել է 16.8 տոկոս, նշանակում է, որ մենք ունենք վերարտադրողական տեխնոլոգիաներ, ինչի արդյունքում չհղիացողները դիմել են մեզ և հղիացել են:
Հիմա եթե կինը մի տարվա ընթացքում չի հղիանում, մենք նրան շատ լավ կարողանում ենք հետազոտել: Այսօր արդեն ունենք վերարտադրողական օժանդակ տեխնոլոգիա: Ի՞նչ է դա նշանակում: Այսինքն` արդեն անցկացնում ենք արհեստական բեղմնավորում, որի միջոցով օգնում ենք զույգերին հղիանալ: Հայաստանը արդեն թույլ է տալիս նաև սուրոգատ մոր գաղափարը, ինչը ևս օգնում է այս գործում: Բոլոր միջոցները օգտագործվում են, որպեսզի անպտղության պրոբլեմը հաղթահարվի: Բացի այդ, շատ լավ դեղամիջոցներ ունենք, որոք թույլ են տալիս կնոջը հղիանալ և պահպանել հղիությունը»: Նա նաև տեղեկացրեց, որ այս գործում մեծ դեր ունեցավ մեր երկրում ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի երիտասարդների վերարտադրողական ծառայությունների ստեղծումը: Իսկ այն հարցին, թե կա՞ն միջոցներ, որոնց կիրառման դեպքում հնարավոր կլինի զերծ մնալ անպտղությունից` պատասխանեց. «Հանրային առողջության պահպանման տեսակետից շատ լավ հարցեր եք բարձրացնում:
Յուրաքանչյուրը պետք է մտածի իր մանկածնման ֆունկցիայի մասին: Ինչո՞ւ են դեռահասներին անընդհատ սովորեցնում և արիենտացիա անում, որ ինքը իրեն պահպանի: Սեռավարակը կործանարար է ազդում երիտասարդ տարիքում, որը կարող է բերել բորբոքային պրոցեսի, փողերը փակվեն, ավելին` կարող է հանգեցնել նաև արգանդի վզիկի քաղցկեղի: Միաժամանակ, դժվար է ասել սեռավարակի պատճառը տղամարդի՞կ են, թե՞ կանայք…: Հետևաբար, անպտղության առաջ չկանգնելու համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է ամեն գնով զերծ մնալ սեռավարակից»:
