Մենք այժմ բանակցություններ ենք վարում բոլոր շահագրգիռ կողմերի հետ Պարսից ծոց-Սև ծով տարանցիկ միջանցք ձևավորելու համար՝ Մյունխենի անվտանգության համաժողովում հայտարարել էր Սերժ Սարգսյանը:
Հայաստանը փաստացի առաջին անգամ հայտարարում է այդ նպատակի համար բազմակողմ բանակցություն վարելու մասին, թեև մանրամասներ Սերժ Սարգսյանը չի ներկայացնում: Ո՞ւմ հետ է Հայաստանը բանակցում, եթե խոսքը վերաբերում է «շահագրգիռ կողմերին»:
Հայտնի է, որ մի ակնառու շահագրգիռ կողմ է Իրանը, որը հայտարարել է Հայաստանը Պարսից ծոցը Սև ծովին կապող տարանցիկ ուղի դիտարկելու մասին: Այդ մասին խոսել է Իրանի նախագահը Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպումներում: Պետք է ենթադրել, որ մյուս կողմը Վրաստանն է, որն անկասկած նույնպես ունի այդպիսի հեռանկարով շահագրգռված լինելու մի շարք պատճառներ: Պետք է նկատել, որ կան Հայաստան-Վրաստան և Հայաստան-Իրան ձևաչափով բանակցության նշույլներ: Օրինակ՝ 2017-ի նոյեմբերի 24-ին Հայաստան-ԵՄ համաձայնագրի ստորագրումից օրեր անց Երևան էր ժամանել Իրանի արտաքին գործերի նախարարը, իսկ մեկ ամիս անց Վրաստան մեկնեց Սերժ Սարգսյանը:
Մյուս կողմից՝ երբ խոսքը վերաբերում է Հայաստանը տարանցիկ ուղի դիտարկելուն, ապա այստեղ առանցքային առնվազն երկու հարց սպասում է պատասխանի. ինչպե՞ս է դրան վերաբերվելու Ռուսաստանը՝ մի շարք պատճառներով, և հատկապես ի՞նչ տարանցման մասին է խոսքը: Հերթով: Ռուսաստանը Հայաստանի վրա ունի մեծ ազդեցություն, և այստեղ նույնիսկ մեկնաբանություններն ավելորդ են: Ընդ որում, այդ ազդեցությունը մի կողմից՝ պատճառ է, որ Մոսկվան շահագրգռված չլինի Հայաստանի տարանցիկ կարողության զարգացումով՝ հատկապես Իրանից դեպի Եվրոպա, քանի որ դա Հայաստանի անկախության և ինքնիշխանության գրավական է, մյուս կողմից էլ՝ Ռուսաստանն այդ ազդեցությունը գործադրում է որպես Հայաստանին այլընտրանքների ուղղությամբ լուրջ քայլերից հետ պահելու միջոց: Այդպիսով, Երևանն ինչպե՞ս և ինչո՞վ է հաղթահարելու ռուսական այդ խոչընդոտը:
Մյուսը հանգամանքը, որը նաև ուղղակի կապակցված է առաջինին, այն է, թե ինչ տարանցման մասին է խոսքը: Օրինակ՝ եթե խոսքը տրանսպորտային բեռնափոխադրումների մասին է, ապա այստեղ Մոսկվայի դժգոհությունը զգալի կարող է լինել միայն Հայաստան-Իրան երկաթուղու դեպքում, որն առավել խորքային ռազմավարական հեռանկարներ պարունակող նախագիծ է՝ ի տարբերություն, օրինակ, ավտոբեռնափոխադրումների, որ կարող են իրականացվել Հյուսիս-հարավ ավտոճանապարհով:
Մյուս կողմից, սակայն, այդ ճանապարհի նախագիծն էլ շատ փոքր է, այսպես ասած՝ «շահագրգիռ կողմերի» հետ բանակցության առարկա լինելու համար, ըստ այդմ՝ պետք է ենթադրել, որ Սերժ Սարգսյանի խոսքը առավել մասշտաբային հեռանկար պարունակող նախագծերի մասին է: Դրանցից մեկն էլ գազամուղն է: Դրա վերաբերյալ իրանցիները Սերժ Սարգսյանին հարց էին ուղղել դեռևս նախորդ տարի օգոստոսին, երբ նա պատասխանել էր, թե գաղափարը հետաքրքիր է, և Հայաստանը կողմ է դրան, եթե ապահովվեն բոլոր կողմերի շահերը: Թե հատկապես ինչ կողմերի մասին էր խոսքը՝ դարձյալ չէր մանրամասնվել: Պետք է ենթադրել, որ տվյալ պարագայում խոսքը հենց ռուսական կողմի մասին է, որը Հայաստանի հետ ունի ոչ միայն «Գազպրոմի» պայմանագիրը, այլ նաև շահագրգռված չէ, որ Հայաստանը այդպիսով ստանա ըստ էութան էներգետիկ անկախություն Ռուսաստանից:
Եվ այդպիսով, իրավիճակը երկու գործոններով հանգում է մի կետի՝ Ռուսաստան: Բայց, դրանով հանդերձ, պետք է արձանագրել, որ Մյունխենի համաժողովում Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունը պատասխանատու հայտարարություն է, քանի որ Երևանն առաջին անգամ է խոսում բանակցություն վարելու մասին:
Օգոստոսին Սերժ Սարգսյանը գազամուղի մասով, օրինակ, ասել էր, թե հարցը ընդամենը փորձագիտական քննարկումների մակարդակում է: Այդ տեսանկյունից մոտ կես տարի հետո Սարգսյանի հայտարարությունը պետք է գնահատել առաջընթաց, և եթե դա ընդամենը անվտանգության համաժողովում տպավորություն թողնելու համար արված հայտարարություն էր, այդուհանդերձ՝ այն ենթադրում է պատասխանատվություն «շահագրգիռ կողմերի» առաջ, և եթե արվում է այդ քայլը, ապա դա արդեն էական է:
Միևնույն ժամանակ այդ հանգամանքը հետաքրքիր է առաջին հայացքից ավելի փոքր, սակայն առանցքային մի իրադարձության ֆոնին: Օրեր առաջ Հայաստանում Իրանի դեսպանը Երևանի պետհամալսարանում բավականին թափանցիկ ակնարկներ էր արել հայ-իրանական հարաբերության և այդ ուղղությամբ Երևանի անբավարար քայլերի կապակցությամբ, և Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունն այդպիսով ստացվում է նաև անուղղակի արձագանք այդ իրողությանը:
Այդ ամենով հանդերձ, սակայն, իրավիճակը անկասկած լինելով ուշադրության արժանի, այդուհանդերձ պարունակում է հարցեր, դրանցից առանցքային երկուսին հատկապես սպասող պատասխաններով՝ ո՞ր երկրների հետ է բանակցում Երևանը, կա՞ Ռուսաստանը դրանց մեջ, հատկապես, որ Սերժ Սարգսյանը խոսում է այն մասին, որ հաջողության դեպքում շահող երկրների շրջանակը կլինի ավելի մեծ: Կա՞ Եվրոպան այդ բանակցության մեջ, և արդյոք ե՞րբ է Երևանը պատրաստվում նախաձեռնել միասնական բանակցային ձևաչափ:
