Thursday, 02 05 2024
Հայր ու որդի ծեծի են ենթարկել դիտողություն արած քաղաքացուն
Սպանություն Հրազդանի կիրճում գործող ռեստորանում․ 46–ամյա տղամարդ է կալանավորվել
Հիմա պարտքերը տալու համար ընկել եք Տավուշի հետևից. ՔՊ պատգամավորը՝ ընդդիմադիրներին
Երևի պարզ է՝ ումից ենք «միջազգայնորեն» մեկուսացել. միջազգային դերակատարները ողջունում են ՀՀ քայլերը
Մենք մեր ձեռքով ստեղծել ենք ստվերայնության դաշտ. Վարչապետ
Մենք փուլ-փուլ պետք է հրաժարվենք շրջանառության հարկի համակարգից. Վարչապետ
«Ոստիկանությունը պետք է ուժ գործադրելու լեգիտիմ իրավունք ունենա». Փաշինյան
15:15
Չինաստանում մայրուղու փլուզման զոհերի թիվը հասել է 48-ի
Հայաստանի ազգային անվտանգության «մեդալի» երկու երեսը
ՆԳՆ-ն հերքել է Տավուշում «հատուկ գործողություններ» իրականացնելու լուրերը
«Մանրամասներ»․ Դավիթ Ստեփանյանի հետ
Պաղեստինում աղքատության մակարդակը աճել է
14:15
Փարիզում 57 ոստիկան է տուժել մայիսմեկյան ցույցի ընթացքում
14:00
Live. «Առաջին լրատվական» տեղեկատվական-վերլուծական կենտրոն
Լուրերի օրվա թողարկում 14։00
13:45
ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների տակ են հայտնվել ռուսաստանյան 30-ից ավելի ՏՏ ընկերություններ
13:30
Իրանը պատժամիջոցներ է սահմանել Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարի և հրամանատարական կազմի դեմ՝ Իսրայելին աջակցելու համար
Պարբերաբար զանգահարել է՝ ասելով, որ ինքը՝ «գողական կյանքով ապրող» է և պարտքը պետք է տան իրեն
13:15
ԱՄՆ-ի համալսարաններում պաղեստինամետ ցույցերի ընթացքում հարյուրավոր մարդիկ են ձերբակալվել
Ալիևն ընդունել է ՌԴ դաշնային խորհրդի նախագահի տեղակալին
12:45
ԱՄՆ Միջազգային կրոնական ազատության հանձնաժողովը կառավարությանը կոչ է արել ԼՂ-ում մշակութային օբյեկտների պաշտպանության համար ֆինանսավորում հատկացնել
ԱՄՆ կոնգրեսականները հայ խորհրդարանականներից հետաքրքրվել են Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության օրակարգի և տարածաշրջանային զարգացումների մասին
Սևանա լճի մակարդակը ապրիլ ամսին բարձրացել է 11 սմ-ով
Թբիլիսիում «օտարերկրյա գործակալների» մասին օրենքի դեմ հանրահավաքն ուղեկցվել է բախումներով
Նաիրա Հովսեփյանը ազատվել է ԲԴԽ անդամի պաշտոնից
Կիրանցում դանակով խուլիգանության համար քաղաքացուն մեղադրանք է ներկայացվել
12:20
ԱՄՆ 66 կոնգրեսական Կոնգրեսին կոչ են արել 200 մլն դոլար հատկացնել ԼՂ-ի փախստականներին և օգնել Հայաստանին պաշտպանվել Ադրբեջանի ագրեսիայից
ՆԳՆ-ն հերքում է լուրերը, թե Տավուշում բերման ենթարկված անձինք ծեծի են ենթարկվել
ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարն ու Հունաստանի դեսպանը քննարկել են մի շարք հարցեր
Լուրերի օրվա թողարկում 12։00

Քրդերը մորթում էին հայերին ճիշտ այնպես, ինչպես թուրքերը. Եվգենի Սատանովսկի

Առաջիկա շաբաթներին աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում սպասվում են երկու կարևոր քաղաքական իրադարձություններ, որոնք խիստ ուշագրավ են նաև Հայաստանի տեսանկյունից: Իսպանիայում անկախության են ձգտում կատալոնացիները, իսկ Իրաքի հյուսիսային շրջաններում՝ քրդերը: Կատալոնիայի ինքնավար մարզի խորհրդարանը նախատեսում է Իսպանիայի կազմից դուրս գալու մասին հանրաքվեն անկացնել հոկտեմբերի 1-ին, իսկ Իրաքյան Քրդստանի անկախության հանրաքվեն նախատեսված է սեպտեմբերի 25-ին, թեև երկու դեպքում էլ անկախ պետության հռչակման հեռանկարները խիստ անորոշ են:

«Անկախության» խաղաքարտ քաղաքական առևտուր անելու համար

Հատկապես Իրաքյան Քրդստանի պարագայում խոչընդոտները շատ են, և ինչպես գրել ենք նախորդ հոդվածներում՝ տարածաշրջանի մի շարք կարևոր խաղացողներ, առաջին հերթին Բաղդադի կենտրոնական իշխանությունները, Իրանը, Թուրքիան և Սիրիան դեմ են Քրդստանի անկախացմանը: Նույնիսկ քրդերին սատարող Միացյալ Նահանգները կոչ է անում Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարությանը հետաձգել հանրաքվեի օրը: Բացի այդ, լուրջ խնդիրներ կան ներքրդական ճակատում: Օրինակ` եթե Իրաքյան Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարության նախագահ Մասուդ Բարզանիի գլխավորած Քրդստանի Դեմոկրատական կուսակցությունը կողմ է անկախության հանրաքվեի անցկացմանը, ապա Ջալալ Տալաբանիի Քրդստանի Հայրենասիրական միությունը և ազդեցիկ Քրդստանի աշխատավորական կուսակցությունը (PKK) դեմ են: Բարզանիի կառավարությունն ինքն էլ չի թաքցնում հնարավոր գործարքը շահագրգիռ կողմերի հետ, եթե արվեն շահավետ առաջարկներ: Մասնավորապես, Բարզանիի խորհրդականը հայտարարել էր, թե անկախության հանրաքվեն չի չեղարկվի, եթե քրդերին չտրվեն միջազգային երաշխիքներ ապագայում՝ կոնկրետ ժամկետում, անկախության հանրաքվե անցկացնելու մասին: Ըստ նրա՝ այդ գործարքին պիտի մասնակցեն Բաղդադը, Թեհրանը, Անկարան և Վաշինգտոնը:
Եվ բացի այդ, եթե նույնիսկ անցկացվի անկախության հանրաքվեն սեպտեմբերի 25-ին, դա դեռ չի նշանակում անկախության ավտոմատ հռչակում, և սա փաստում են մի շարք փորձագետներ: Արևելագետ Վարդան Ոսկանյանը գրում է, որ «ավելի հավանական է թվում երկարատև և ինչ-որ առումով հյուծիչ բանակցային փուլի մեկնարկը մի կողմից Բաղդադի և այլ խաղացողների, իսկ մյուսից՝ Էրբիլի միջև, որի արդյունքում քրդական կողմը ձգտելու է «անկախության» ավելի ուժեղ խաղաքարտի առկայության պայմաններում ստանալ լրացուցիչ զիջումներ բազմաթիվ այլ ոլորտներում, բայց առայժմ՝ ոչ դե յուրե անկախություն»:

Իսկ մինչ այդ Մասուդ Բարզանին ընգծում է իր հաստատակամությունը՝ անցկացնելու անկախության հանրաքվեն: Նա հայտարարել է, որ եթե Իրաքի իշխանությունները չընդունեն հանրաքվեի արդյունքները, ապա իրենք ինքնուրույն կգծեն անկախ Քրդստանի սահմանները և անհրաժեշտության դեպքում պատրաստ կլինեն պատերազմի: Սահմանների և տարածքների հարցն, ի դեպ, շատ սուր է դրված: Հատկապես լուրջ հակասություններ կան նավթային պաշարներով հարուստ Քիրկուկի շուրջ, որն այժմ վերահսկում են քրդերը: Քրդերի վեճը Քիրկուկի հարցի շուրջ ոչ միայն Բաղդադի իշխանությունների հետ է, այլև Թուրքիայի հետ, որը ևս դեմ է, որպեսզի Քիրկուկը ներառվի Քրդստանի կազմի մեջ:

Ո՞րն է Հայաստանի «սպեցիֆիկ» դիրքորոշումը

Մոսկվայի Մերձավոր Արևելքի ինստիտուտի նախագահ, արևելագետ Եվգենի Սատանովսկին ասում է, որ անկախության հանրաքվեն Իրաքյան Քրդստանում հավանաբար տեղի կունենա, բայց դա դեռ ոչինչ չի նշանակում:

«Ոչ ոք չի ճանաչել այդ հանրաքվեն, և դա արդեն ասել են քրդերին: Ոչ ոք չի ճանաչի այդ հանրաքվեի արդյունքները. ո՛չ Իրանը, ո՛չ Թուրքիան, ո՛չ իրաքյան կառավարությունը, ո՛չ համաշխարհային լրատվամիջոցները, ո՛չ ՄԱԿ-ը, ո՛չ էլ Միացյալ Նահանգները և Անվտանգության խորհրդի անդամ պետությունները»,- «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում նշեց արևելագետը:

Սատանովսկու կարծիքով՝ հանրաքվեն տվյալ պարագայում որոշակի փաստարկ է Բաղդադի հետ առևտրի շրջանակներում. «Այդ առևտուրը կապված է նավթի վաճառքից ստացվող եկամուտները կիսելու և ապագա արտոնությունների հետ այս կամ այն հարցում, որոնք Մասուդ Բարզանիի կլանը կառաջադրի Իրաքի ներկայիս կամ ապագա դաշնային կառավարությանը: Հանրաքվեից մինչև պետության ստեղծում, որպես կանոն, երկար ժամանակ է պահանջվում, և շատ հաճախ հանրաքվեի արդյունքները հակասական են լինում: Օրինակ` 1991-ին անցկացվեց հանրաքվե Խորհրդային միությունը պահպանելու մասին, և բոլորը կողմ արտահայտվեցին: Կարճ ժամանակ անց Խորհրդային միությունը փլուզվեց, քանի որ խորհրդային հանրապետությունների, այդ թվում` Հայաստանի ղեկավարներն իրենց տեսակետն ունեին այն հարցի մասին, թե պե՞տք է արդյոք պահպանել ԽՍՀՄ-ը, թե՞ ոչ: Նույնն էլ քրդերի պարագայում է, միայն թե հակառակ նշանով: Պարզ է, որ Քրդստանը կողմ կքվեարկի անկախությանը: Հետո՞ ինչ»:

Եվգենի Սատանովսկին կոռեկտ չի համարում Հայաստանի ղեկավարության փոխարեն խոսել այն հարցի մասին, թե ի՞նչ դիրք կգրավի պաշտոնական Երևանը քրդական խնդրի առնչությամբ: Միևնույն ժամանակ ավելացնում է. «Մեզնից ոչ ոք այժմ չգիտի, թե ի՞նչ կորոշի Հայաստանի ղեկավարությունը: Կորոշի այն, ինչ ինքն է ուզում: Հավանաբար հաշվի կառնի իր հարաբերությունները Թուրքիայի, Իրանի, Իրաքի հետ: Վերջիվերջո, երբ տեղի էր ունենում Հայոց ցեղասպանությունը, քրդերը մորթում էին հայերին ճիշտ այնպես, ինչպես թուրքերը: Այստեղ նույնիսկ չնչին տարբերություն չկա: Այս իմաստով այնքան էլ պարզ չէ, թե ո՞րն է Հայաստանի սպեցիֆիկ դիրքորոշումը, մի պետության, որը, Աստված վկա, ոչ մի բանով պարտական չէ Քրդստանին: Այո, Հայաստանում կան որոշ թվով քրդեր, բայց եթե նայենք արևելյան Անատոլիային և այն բնակավայրերին, որտեղ հայերը ժամանակին կազմում էին բնակչության զգալի մասը, իսկ երբեմն՝ մեծամասնությունը, ապա կտեսնենք, որ բնակչության այդ փոփոխությունը տեղի է ունեցել անմիջապես հայերի ցեղասպանությունից հետո: Ուստի Հայաստանի ղեկավարությունը ելնելու է ընթացիկ շահերից և մի շարք այլ հանգամանքներից, բայց հաստատ ոչ այն վոլյունտարիստական պատկերացումներից, թե հարկավոր է ամեն ինչ ճանաչել: Երբեք էլ պետք չի ամեն ինչ ճանաչել: Հարկավոր է նախ մտածել»:

Արևելագետ Սատանովսկին զարմանալի չի համարում այն, որ Բարզանին այսօր «ռեվերանսներ» է անում Հայաստանին՝ փորձելով շահել հայկական կողմի համակրանքը: Խոսքը մասնավորապես այն հայտարարության մասին է, որ հայերենը լինելու է անկախ Քրդստանի պաշտոնական լեզուներից մեկը:

«Այո, անում է, և ի՞նչ: Այսօր անում է: Կրկնում եմ՝ Հայաստանն ըստ երևույթին իր պատկերացումն ունի այն ամենի մասին, ինչ տեղի է ունենում կամ տեղի է ունենալու: Հավանաբար իրավիճակը կգնահատվի այդ պատկերացման և տեղի ունեցող իրադարձությունների շրջանակներում՝ քաղաքական տեսանկյունից: Բայց կրկնում եմ՝ տարածաշրջանի կամ համաշխարհային քաղաքականության առաջատար ուժերից որևէ մեկը չի ճանաչելու Քրդստանի անկախությունը, և դա արդեն ասվել է: Ես չգիտեմ՝ որքանո՞վ դա կազդի Հայաստանի ղեկավարության վրա»,- ավելացրեց արևելագետը:

Ամենախոհեմ մոտեցումը

Ժնևի համալսարանի դասախոս, միջազգային հարաբերությունների փորձագետ Վիգեն Չետերյանի կարծիքով՝ Հայաստանը քրդական հարցի առնչությամբ պետք է հաշվի առնի մի քանի հանգամանք՝ Հայաստանի հարաբերությունները քրդերի և Էրբիլի հետ, հարաբերությունները Բաղդադի հետ և մեծ տերությունների վերաբերմունքը Իրաքյան Քրդստանի անկախության հանրաքվեին:

«Մի բան է, որ քրդերն իրենց անկախությունը հռչակեն և երկրորդ՝ ավելի կարևոր հարցն այն է, թե ո՞վ պիտի ընդունի այդ անկախությունը: Կոսովոյի պարագայում մեծ պետությունների մի մասն ընդունեց Կոսովոյի անկախությունը, իսկ մյուս մասը շատ խիստ քննադատեց: Արդյոք նման երևույթ լինելո՞ւ է Իրաքի Քրդստանի հարցով: Կասկածում եմ: Մինչ օրս ամերիկացիներն ասում են, որ ժամանակը չէ, հարմար չէ, քանի որ չեն ուզում վշտացնել Բաղդադի իրենց գործընկերներին: Բացի այդ, այնտեղ կա ոչ միայն Թուրքիա, այլև Իրան, որը կտրականապես դեմ է Իրաքյան Քրդստանի անկախացմանը: Միևնույն ժամանակ կան Հայաստանի ստրատեգիական հաշվարկումները՝ կապված Թուրքիայի հետ, այնպես որ այս բոլոր շատ բարդ երևույթ են: Դժվարանում եմ ասել՝ Հայաստանը, իբրև պետականություն, պե՞տք է ընդունի այդ անկախությունը, թե՞ ոչ: Թերևս ամենախոհեմ մոտեցումը կլինի սպասել-տեսնել մեծ պետությունների դիրքորոշումները»:

Ինչ վերաբերում է հարցին, թե կարո՞ղ է արդյոք պաշտոնական Երևանը ինչ-որ երկխոսություն ձևավորել Անկարայի հետ քրդական հարցի և Իրաքյան Քրդստանի անկախության ճանաչման կամ չճանաչման հարցի շուրջ, Վիգեն Չետերյանը պատասխանեց, թե Հայաստանն այնտեղ որևէ լծակ չունի «առևտուր անելու» համար:

«Թուրքիան գործոններից մեկն է: Այնտեղ կան մի շարք այլ հարցեր. Իրաքի իշխանությունների վերաբերմունքը մի հարց է, Իրանի դիրքորոշումը մեկ այլ հարց է: Հայաստանը կարո՞ղ է ճանաչել Իրաքի Քրդստանը, երբ Իրանը շատ ուժեղ կերպով դատապարտում է այդ քաղաքական քայլը»,- ավելացրեց Վիգեն Չետերյանը:

Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում