«Առաջին լրատվական»-ի Real politik հաղորդաշարի հյուրն է հրապարակախոս Արա Նեդոլյանը:
– Մենք բոլորել ենք ընտրարշավի հիմնական հատվածը և կարող ենք հանրագումարի բերել այն, ինչ կունենանք մայիսի 6-ից հետո: Անդրադարձեք այն մարդկանց, ովքեր այս ընթացքում քաղաքական գործընթացի հետևանքով ընտրության առաջ են կանգնել, մարդիկ, ովքեր ակտիվ ընտրողներ են. ավանդաբար ընտրություններին մասնակցող հատվածի մասին է խոսքը, իսկ այդ մարդիկ իրենց շահերը սպասարկող քաղաքական ուժի բացակայության հետևանքով գուցեև չմասնակցեն այս ընտրություններին: Գնահատեք այդ իրավիճակը այդ մարդկանց տեսանկյունից:
– Այսօր մի քիչ այլ է վիճակը, այսօր դեռ պետք է ստեղծել խաղի կանոններ, որ հետո ընտրես քո թիմը, քո խաղացողին: Ընտրողի համար դեռ կա միասնականության դաշտ: Բոլորս` ազնիվ, արդար մարդիկ, ուզում ենք, որ ստեղծվեն խաղի կանոններ: Ի՞նչ է նշանակում ապրել բարբարոսական երկրում: Նշանակում է ապրել մի երկրում, որտեղ խաղի կանոն չկա, չկա արդարություն՝ իր ամենապարզագույն դրսևորումներով: Քաղաքական կյանքը հիմա քաղաքական կյանք չի, հիմա հեղափոխական պայքար է:
– Որտե՞ղ եք տեսնում այդ պայքարի տարրերը:
– Հայ ազգային կոնգրեսի 4 տարվա պայքարը կանոնների հաստատման համար է, այսինքն՝ երբ ասում ենք սահմանադրական կարգի վերականգնում, դա նշանակում է տարրական կանոնների հաստատում: Այս պրոցեսը մասամբ է քաղաքականություն, մասամբ է առնչվում ծրագրերի տեսլականների հեռանկարային զարգացման հետ, և հիմնականում տարրական խաղի կանոններ հաստատելով են երկրում լինում խորհրդարան կոչվածը, ընտրություններ կոչվածը, դատարան կոչվածը, և այն բաները, որոնք ստեղծում են քաղաքականություն, քաղաքական դաշտ:
– Հայ ազգային կոնգրեսը որպես հիմնական թիրախ ընտրել է ՀՀԿ-ին և առանց խորշելու ընտրողներին կոչ է անում քվեարկել բոլորին՝ բացի ՀՀԿ-ից: Սեփական ուժին քվեարկելու կոչին զուգահեռ՝ այդպիսի կոչերը չե՞ք կարծում, որ տարրալուծում են մարդկանց սպասումները և որևէ ձևով չեն նպաստում Կոնգրեսին:
– Հիմնական մեսիջը, իհարկե, քվեարկելն է ՀԱԿ-ի համար, բայց քանդել այդ բարբարոսական իշխանության միասնականությունը շատ հասկանալի մարտավարություն է: Ստեղծել մրցակցություն, թեկուզ ոչ գիտակցական ձևով: Թեկուզ ոչ այն ուժը, որը ցանկանում է ստեղծել սահմանադրական կարգ, այնուամենայնիվ դառնալով առանձին ուժ՝ ակամայից ստեղծում է սահմանադրական կարգ:
– Այդպիսի կանոններ հնարավո՞ր է ապահովել և ստեղծել ԲՀԿ-ի հետ:
– ԲՀԿ-ն եթե դառնում է քաղաքական ուժ, իսկ իրենց Կոնգրեսը կարծես կարգեց անկախ քաղաքական ուժ, ապա ստեղծվում է խաղ, շատ վայրենի և շատ անկանոն, բայց երբ կա խաղ, կա խաղացող, ի վերջո պահանջվում են կանոններ:
– Այսինքն՝ մի մարդ, ով ոչ պակաս դերակատարություն է ունեցել այս անկանոն իրավիճակի ստեղծման գործում, ավելին՝ գործուն մասնակցություն է ունեցել ավազակապետության հաստատման գործում՝ ի դեմս կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի (նրա մասնակցությունը ոչ ոք չի կարող վիճարկել Մարտի 1-ի իրադարձություններին. նրա թիկնազորի մասնակցությունը ուղղակի հաստատվել է ՀԱԿ փաստահավաք խմբի ներկայացուցիչների կողմից), և այդ մարդկանց հետ, ում երկրորդ համարի տակ է ներկայանում Վարդան Օսկանյանը, որը ուղղակի դերակատարություն ունի Մարտի 1-ի սպանդի պարտակման գործում, հնարավո՞ր է քաղաքական խաղի կանոններ հաստատել:
– Գագիկ Ծառուկյանը տարբերվում է նրանով, որ ի տարբերություն Սերժ Սարգսյանի կամ Վլադիմիր Պուտինի՝ նա նշանակովի կոնյունկտուրա չի: Նա, ինչպես ասում են, ինքն իրեն սարքած մարդ է, այսինքն՝ վայրի քաղաքական տեսակ է, որը չգիտի կանոններ, արժեքներ և այլն, պարզապես օգտվել է նրանից, որ Հայաստանը անկախացել է 20 տարի առաջ և ունի ինչ-որ սահմանադրական հնարավորություն: Այսպիսով՝ մենք ունենք գոնե երկու իրավունք զավթածներ: Հիմա Գագիկ Ծառուկյանը կարծես ինչ-որ չափով անկախացել է որպես քաղաքական ուժ: Նրա վրա իշխելու հնարավորությունները, իհարկե, շատ մեծ են, բայց հանդիպել ենք մի քանի դեպքի, երբ օլիգարխը թքում է իր կապիտալի վրա հանուն քաղաքական ամբիցիայի:
– Հայաստանում տեսե՞լ եք նման օլիգարխի:
– Այո, Սուքիասյանները:
– Բայց նրանք չեն կորցրել իրենց կապիտալը:
– Մնացորդային կապիտալը: Փող է մնացել, կապիտալ չի մնացել:
Այնուամենայնիվ, սա քաղաքական նպատակահարմարության հարց է: Խաղը պետք է լինի, և պետք է լինի բազմապիսի խաղ: Դա կողքից նպաստող ֆակտոր է: Դա ամենևին էլ Կոնգրեսի քարոզչության հիմնական ուղղությունը չէ:
– Ավազակապետության այն բուրգը, որի մասին ավանդաբար խոսում էին Լևոն Տեր-Պետրոսյանը և Կոնգրեսի բանախոսները, մենաշնորհային հատվածի այն օլիգարխներից է, որի կարկառուն դեմքերից է Գագիկ Ծառուկյանը: Հարկերից խուսափելու, տարատեսակ ապօրինի և ոչ օրինական միջոցներով հարստանալու ճանապարհով մարդը այսօր քաղաքականությամբ զբաղվելու հայտ է ներկայացրել` ստվերում պահելով այն հիմնական դերակատարին, ով ստեղծել է ԲՀԿ-ն և եղել է հիմնական ուղղորդողը՝ Ռոբերտ Քոչարյանին:
– Ինչի՞ն է պետք Ռոբերտ Քոչարյանը Գագիկ Ծառուկյանին, և ընդհանրապես՝ ո՞ւմ է պետք:
– Ընդհանրապես այսօր ԲՀԿ-ն սպասարկում է ռուսական շահերը Հայաստանում, և հասկանալով իշխանության նկրտումները արևմտյան ուղղությամբ՝ այստեղ Գագիկ Ծառուկյանը և Ռոբերտ Քոչարյանը կարողանում են լուրջ զսպաշապիկի դեր կատարել: Այս գործում Կոնգրեսը ևս նպաստող և օգնող դերակատարություն ունի` սպասարկելով ռուսական շահը: Վերջին շրջանում Կոնգրեսը նույնիսկ չի էլ թաքցնում, որ հենց այդ տիրույթում է գործում:
– Դա քաղաքագիտական հնարավոր մեկնաբանություններից մեկն է: Ես առհասարակ չեմ զբաղվում այդ գաղտնագիտությամբ՝ շահեր սպասարկել, ստվերում կանգնել, որովհետև շատ ավելի կարևոր է հիմա ուշադրություն դարձնել նոմինալի վրա, իսկ նոմինալով Կոնգրեսը ստեղծում է այն ազատականության արժեքը և խաղի կանոնները, որոնք ամենևին ռուսական չեն: Դա եվրոպական զտարյուն, կարելի է ասել՝ Հունաստանից եկող ժողովրդավարական արժեք է: Դա ավելի կարևոր և էական:
– Հասկանալով, որ, այնուամենայնիվ, ԲՀԿ քաղաքական բաղադրիչը ապահովելու է Վարդան Օսկանյանը, այդ մասին ի՞նչ կասեք: Նորմա՞լ է, որ մենք Վարդան Օսկանյանին ինտուլգենցիայի հնարավորություն ենք տվել:
– Ինտուլգենցիայի հնարավորություն ոչ ոքի տրված չէ:
– Բայց այսօր այդ մարդու հետ նստած են սեղանի շուրջ: Ընտրությունները վերահսկող շտաբ է ստեղծվել, և ստորագրություն են դնում այդ մարդու հետ նույն փաստաթղթի տակ:
– Քաղաքականության մեջ կա քաղաքական դերակատար: Ինձ համար 1988 թվականին ունեինք Լևոն Տեր-Պետրոսյան նախագահ, 2008-ին ունեինք ընդդիմադիր Լևոն Տեր-Պետրոսյան: Դրանք լրիվ տարբեր իրավիճակներ են: Քաղաքականության մեջ չկա մարդ ռեալ պոլիտիկի տեսակետից, կա քաղաքական ուժ և այդ ուժի ուղղվածություն: Այստեղ երբ խաղի կանոնները հաստատվում են, կա քրեական կոդեքս, որը պատժում է կատարած հանցագործությունները, բայց չկա քաղաքական դեպերնինիզմ, այսինքն՝ եթե դու մի քանի տարի առաջ արել ես ինչ-որ բան, ուրեմն այսինչ բանը անել չես կարող:
– Ի՞նչ կասեք այն մասին, որ ԲՀԿ ղեկավարը չի բացառում առաջիկայում ՀՀԿ-ի հետ հնարավոր կոալիցիայի մաս կազմելու հնարավորությունը: Ընդամենը օրեր առաջ նա այդ մասին նշել էր լրատվամիջոցներից մեկին:
– Նման մենթալիտետ նա ունի: Այսինքն՝ ունենալ ինչ-որ քաղաքական նվաճում, հետո պարզապես վաճառել այդ նվաճումը, ինչը հայկական քաղաքական դաշտում բավականին ընդունված է: Հարց է՝ հնարավոր կլինի՞ դա վաճառել, թե՞ ոչ: Ես կարծում եմ, որ ամեն մեկը ստիպված է լինելու պայքարել հանուն ամբողջ ռեսուրսի և մտնել իրական պայքարի մեջ:
– Այսինքն՝ 50+1-ի խնդիր է. եթե ՀՀԿ-ին հաջողվում է 50+1-ը ապահովել, ապա Գագիկ Ծառուկյանին կարելի է վերցնել որպես գործավոր, և այդ բաժնետիրական ընկերության մեջ նա կունենա իր գծագրված սահմաններում իրավունքներն ու կապիտալը պահելու հնարավորություն: Եթե ՀՀԿ-ին չի հաջողվում ապահովել 50+1-ը, ապա նրա հետ ինչ-որ առումով նաև պատասխանատվությամբ կկիսվի բաժնետիրական ամբողջ կարկանդակը, և, բնականաբար, այդտեղ Սերժ Սարգսյանը լուրջ խնդիր կունենա: Իսկ որտե՞ղ է ընդդիմությունը, որովհետև խոսում ենք ՀՀԿ-ի, ԲՀԿ-ի մասին, բայց այնտեղ չկա ժողովուրդը: Այնտեղ կա իրական ակտիվ հասարակություն, որի մասին մենք խոսում ենք, իսկ պայքարը ամենևին չի եղել նրա համար, թե այդ ընտրություններում ԲՀԿ-ն ինչ տոկոսաչափ կունենա:
– Մենք ասացինք, որ դա երկրորդական խնդիր էր Կոնգրեսի համար՝ ստեղծել Բարգավաճի քաղաքականացման հնարավորություն, միգուցե ապագայում ստեղծվի ՀՀԿ-ի քաղաքականացման հնարավորություն: Իսկ առաջնային խնդիր է երկրի հեղափոխումը` անկանոն և անարդար երկրից դարձնել քաղաքակիրթ երկիր: Այդ նպատակը, այդ միսիան իր վրա վերցնում է միայն Հայ ազգային կոնգրեսը, և իրական քաղաքական գործընթացը կարող է իրականացվել միայն ՀԱԿ-ի կողմից՝ և խորհրդարանում, և առհասարակ քաղաքական դաշտում, և պատմության ընթացքում: Կա երկընտրանք՝ կամ թողնել այն, ինչ որ կա` Գագիկ Ծառուկյան-Սերժ Սարգսյան, կամ փոխել վիճակը և ստեղծել քաղաքակիրթ երկիր, որը նպատակադրել է միայն ՀԱԿ-ը:
– Գագիկ Ծառուկյանի հետ կա՞ պայմանավորվածություն: Ծառուկյանը և՞ս ցանկանում է, որ այդ հեղափոխությունը տեղի ունենա, թե՞ մենք որոշել ենք ինքնանպատակ ջանքեր գործադրել՝ Ծառուկյանին մասնակից դարձնելու: Ծառուկյանը զենքով գնում է իր ընտրողների հետ հանդիպման: Այդ մարդու հետ հեղափոխություն անելու հույսերը որքանո՞վ են իրատեսական:
– Հեղափոխությունը չի արվում այդ մարդու հետ: Այս մարդը ուղղակի դիտվում է որպես հակառակորդի ճամբար, որպես բարբարոսական, ասիական տիպի պետականության գործիչ, և պարզապես նա ակտիվանում է հանուն այդ ճամբարի թուլացման:
– Բայց նրա էլեկտորատը հեղափոխական չէ:
– Ասում եմ՝ դա մեր էլեկտորատը չէ, դա մեր կողմի խաղացողները չեն:
– Այդ դեպքում ի՞նչ ենք անում այդ մարդու և իր էլեկտորատի համար: Այդ մարդն ինչո՞վ է նպաստում, եթե ոչ՝ հակառակը:
– Ընդամենը նրանով, որ նա խանգարում է Սերժ Սարգսյանին և Հանրապետականին, քանի դեռ խանգարում է…
– Ինչո՞վ է մեզ օգնում:
– Նրանով, որ խանգարում է:
– Մեր անելիքները գործնական, հանրային կյանքում ինչպե՞ս են դրսևորվելու: ՀԱԿ-ը դո՞ւրս է գալու նորից հրապարակ, շարունակելո՞ւ է պայքարել, այդ պայքարը ի՞նչ տեսք է ունենալու՝ հաշվի առնելով նաև հասարակական ապատիայի, հիասթափության վիճակը, որը չենք կարող հերքել:
– Պարզապես չկա ոգևորություն, բայց դա նշանակում է, որ կա հիասթափության վիճակ, այսինքն՝ ամեն բան ժամանակի ընթացքում դառնալու է գործնական և գործիքավոր, լինելու է խորհրդարանական ֆրակցիա, և կամաց-կամաց ամեն ինչ պետք է նորից վերստեղծվի:
– Այսինքն՝ Դուք կարծում եք, որ այն 10-12 հոգիները, որոնք ԱԺ են անցնելու ՀԱԿ-ի կողմից, կարողանալո՞ւ են հեղափոխական վիճակ ստեղծել:
– Իհարկե, փոխելու են իրավիճակ. լինելու է խորհրդարան, որն ունի տարբեր ֆրակցիաներ և ընդդիմություն : Եթե ընդդիմությունը կազմի մեծամասնություն, ուրեմն լինելու է նաև բազային անցում, որին միանալու է նաև խորհրդարանը: Հիմա մենք ունենք միայն հրապարակ, ինչ-որ պահի նույնիսկ հրապարակը չունեինք: Հիմա կունենանք նաև խորհրդարան՝ իր ֆրակցիայով:
– Կարծում եք՝ խորհրդարանում լինելով հանդերձ՝ ՀԱԿ-ը շարունակելո՞ւ է զբաղեցնել հրապարակը, և հրապարակում շարունակվելո՞ւ են հանրային գործողությունները: Այդ դեպքում ինչո՞ւ գնալ խորհրդարան: Եթե դու ունես խորհրդարանի ամբիոնը, հրապարակի կարիքն այլևս չկա, այդ ամբիոնը պետք է օգտագործես որպես գործիք:
– Քանի որ դու չունես բաց լրատվական դաշտ, տեղը պետք է լրացնես և հրապարակային խողովակով, որը շատ կարևոր է, և հիմնականում խորհրդարանական խողովակով: Դա ինֆորմացիոն խողովակ է լինելու, քանի դեռ չկա բաց լրատվական դաշտ:
– 2013 թվականի Ձեր կանխատեսումները: Ի՞նչ անել 2013-ին:
– Կատարել շատ կարևոր մի բան` ցույց տալ միանգամայն նոր քաղաքակիրթ երկրի ուրվագիծը: Մենք տեսնում ենք, որ այսօրվա Հայաստանի և Վրաստանի միջև առաջացավ հսկայական քաղաքակրթական անջրպետ: Եթե այդ երկիրը մոտենում է 21-րդ դարին, 20-րդ դարի լավ մակարդակի վրա է, ապա Հայաստանի դեպքում խոսում ենք, լավագույն դեպքում, 19-րդ դարի մասին, դասական ֆեոդալական կարգերի մասին: Մենք, այնուամենայնիվ, ասիական պետություն չենք, մենք միշտ էլ պայքարում ենք: Հանուն արդարության պայքարը շարունակվում էր: Ռուսաստանի նման չէ, Հայաստանում ժողովուրդը միշտ դուրս էր գալիս փողոց, որը վստահություն է ներշնչում, որ այս ժողովուրդը կարող է և ուզում է լինել քաղաքակիրթ երկրի տեր ժողովուրդ:
– Կարծում եք, որ այդ ցանկությունը կարդյունավորվի՞ 2013 թվականի ընտրություններով:
– Քաղաքական ուժերը այնքանով են քաղաքական ուժ, ինչքանով ներկայացնում են այդ ձգտումը, այդ ցանկությունը, այդ անհնազանդության ոգին և, որ կարևորագույնն է, այդ երազանքը, տեսլականը: Դա պետք է պատկերվի հստակ:
