Օհան Դուրյանն այլևս չկա, մենք կորցրել ենք ոչ միայն մտավորականի, հանճարեղ, աշխարհահռչակ դիրիժորի, այլև իսկական քաղաքացու, որը թեև Հայաստանում չէր ծնվել, երկար տարիներ չէր ապրել այստեղ, 2001-ին վիրավորված լքել էր հայրենիքը, բայց հետո վերադարձել էր, այսօրվա Հայաստանի բարօրության համար մղվել իսկական պայքարի: Օհան Դուրյանն այն արվեստագետն էր, որի համար արժանապատվությունը, երկրի քաղաքացի լինելն ավելին էին, քան իշխանությունների պարգևները, ի դեպ, որոնք մաեստրոն 2010-ի սեպտեմբերի առաջին օրերին հանձնեց իշխանություններին` որպես բողոքի նշան երկրում տիրող բարքերի և անառակության: Այսօր չկա մաեստրոն, չկա նաև նրա փափագած Հայաստանը, ժողովրդավար Հայաստանը, առանց խաբեբաների, առանց կաշառակերների, առանց մարդասպանների Հայաստանը: Նրա համար այդպես էլ անհասկանալի մնաց մեր մտավորականության որդեգրած` «ես մտավորական եմ, քաղաքականությամբ չեմ զբաղվում» կեցվածքը, ինչը մաեստրոն համարում էր հանցագործությանը հավասար մի բան, տկարության նշան, քանի որ, ըստ նրա, երբ Հայաստանը կործանվում է, լռելու իրավունք չունի ոչ ոք:
1922 թվականին Երուսաղեմում ծնված, կոմպոզիցիա և խմբավարություն ուսանած, Եվրոպայում համերգային շրջագայությունների մեկնած երաժիշտը 19 համերգով հանդես է գալիս Լայպցիգի Գևանդհաուսի նվագախմբի հետ, 1966-1968-ին Լայպցիգի օպերային թատրոնում նրա ղեկավարությամբ «Դոն Կառլոսն» է ներկայացվում։ Դուրյանն աշխատել է աշխարհի 110 նվագախմբերի հետ։ Նա աշխատել է որպես Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր խմբավար, սակայն 2001թ. մշակույթի նախարար Ռոլանդ Շառոյանի որոշմամբ, մաեստրոն հեռացվեց գլխավոր դիրիժորի պաշտոնից, որից հետո լքեց Հայաստանը և ստանձնեց Մոսկվայի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորի պարտականությունը: «Ես վիրավորված եմ: Քաղաքակիրթ որևէ երկրում մարդու հետ այնպես չեն վարվում, ինչպես վարվեցին ինձ հետ Հայաստանի այսօրվա իշխանությունները: Սա վայրագություն է: Ֆրանսիայի նման երկիրը թողել-եկել եմ, որ կյանքիս վերջին տարիներն անցկացնեմ Հայրենիքում, սակայն ստիպված եմ ամենավերջին տարիներս անցկացնել պանդխտության մեջ. սա ոչ այլ ինչ էր իշխանությունների կողմից, քան ոճրագործություն, ապուշություն», – 2002թ. «Ա1+»-ին ասել էր Օհան Դուրյանը: «Ես Ֆրանսիայի քաղաքացի եմ: Ես հանձնել եմ ՀՀ իմ անձնագիրը: Հայաստանը ոչինչ է ինձ համար, այլևս ոչինչ», – ասել էր Դուրյանը:
Ավելի ուշ մաեստրոն վերադարձավ հայրենիք` մղվելով ակտիվ քաղաքական պայքարի, 2007-ից սկսված շարժման հետ էր մինչև կյանքի վերջին պահը: 2008-ի հուլիսի 11-ին վատառողջ մաեստրոն Հյուսիսային պողոտայում էր, ժողովրդի կողքին, հպարտանում էր ազատության համար պայքարող քաղաքացիներով, քաղբանտարկյալներով։ «Համբուրում եմ բոլորիդ մեկ առ մեկ, հպարտ եմ ձեզանով, դուք մեր ազատության ամրոցի սյուներն եք։ Իմացեք, ձեզ պահելուց սարսափում են, ազատելուց ավելի են սարսափում։ Աղոթում եմ ձեզ համար, այս տարիքիս խոնարհվում եմ ձեր առջև` ձեր համբերության, կամքի ու հզորության համար։ Նույնիսկ ինձ մեղավոր եմ համարում, որ ոմանց անձամբ չեմ ճանաչում։ Աղոթում եմ մեր մոտալուտ հաղթանակի, ձեր և մեր` բոլորիս ազատության համար», – ասում էր Օհան Դուրյանը։
Մաեստրոն մահացավ` համոզված լինելով, որ պայքարը հասնելու է հաղթանակի, որ ժողովուրդը չի կարող պարտվել: Նրա վերջին խոսքերն իր հանգուցյալ մորն էին ուղղված, մտքերը հայրենիքի հետ էին: Նրա այրու` Ալիս Դուրյան-Շամիրյանի ասելով, մաեստրոն հեռացավ խաղաղ՝ հանգելով Մոցարտի երաժշտության հնչյունների ներքո, որ խնդրեց միացնել իր համար, և որոնց հոգեվարքի պահին անգամ չափ տվեց… մի վերջին անգամ: Նրա մահճի մոտ էին հարազատներն ու ամենամերձավոր բարեկամները:
«Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ողջ հայությանն՝ այն անսահման և անկեղծ սիրո համար, որ ցուցաբերեց մաեստրոյին այս ողջ ընթացքում: Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել բոլոր նրանց` ովքեր մեր կողքին էին այս դժվար ու ծանր օրերին: Աստված Ձեզ պահապան», – ասել է Ալիս Դուրյան-Շամիրյանը` կոչ անելով միասնաբար աղոթել մաեստրոյի հոգու հանգստության համար:
Նա գնաց` այդպես էլ չտեսնելով իր իսկ փափագած նոր իշխանությունը, նոր Հայաստանը, բայց համոզված, որ պայքարը հասնելու է հաղթանակի: Միայն թե, մաեստրոյի խոսքերով, այսօր բոլորս պետք է զբաղվենք մեր ճակատագրով, մեզանից ոչ ոք իրավունք չունի լռելու և համակերպվելու:
Հավիտենական փառք քեզ, ՄԱԵՍՏՐՈ…
«Ժամանակ» օրաթերթ
