«Առաջին լրատվական»-ի Real Politik հաղորդաշարի հյուրն է «Ժողովրդավարական հայրենիք» կուսակցության առաջնորդ Պետրոս Մակեյանը:
– Մենք գտնվում ենք նախընտրական շրջանում, զարգացումներ կան, և գնալով ավելի կթեժանա պայքարը ընդդիմադիր և իշխանական ճամբարների միջև: Ինչպե՞ս եք գնահատում այդ մեկնարկային վիճակը, մենք ի՞նչ հնարավորությունների դաշտում ենք, գնահատելով իրավիճակը՝ ի՞նչ եք կարծում, ինչպիսի՞ն կլինի ամբողջ ժամանակահատվածը, որ սահմանված է մինչև մայիսի 6-ը:
– Հունվարի 17-ին մեր կուսակցությունը քաղաքական խորհրդի նիստ է հրավիրել, և բնականաբար քննարկել ենք կուսակցության անելիքը և դիրքորոշումը Կոնգրեսում: Երբ վերլուծում ես, վերջին 4 տարվա գործընթացները բավականին ծանր էին ժողովրդի, ընդդիմության համար, բայց նաև մեր քննարկման արդյունքում կա լուրջ վստահություն, որ եթե Կոնգրեսը ճշգրիտ քայլեր կատարի փետրվար-մարտ ամիսներին, մենք կարող ենք իրավիճակը փոխել և ընտրության գնալ ոչ թե քվեարկության դասական առումով, որը Հայաստանում սովորաբար կատարվում է, այլ գնալ փոխված իրավիճակի հաղթանակն արձանագրելու համար: Այս համոզմունքը և՛ կուսակցության մեջ կա, և՛ անձամբ իմ մեջ:
– Դուք կարծում եք, որ եթե ՀԱԿ-ը բավարար գործողությունների ծրագրով, քայլերով կարողանա ներկայանալ հանրությանը` իրավիճա՞կ կփոխվի:
– Հայ ազգային կոնգրեսը պետք է հասարակությանը ներկայանա միայն մի ձևով. որ մտնում է այս գործընթացի մեջ՝ հաղթելու, իրավիճակը փոխելու, վարչախմբին փոխելու ծրագրով, որ ցուցակի խնդիր, մանդատի խնդիր և հրապարակային այսպիսի քննարկումների խնդիր չպետք է լինի: Եթե Կոնգրեսի ներսում այդ իրավիճակը ստեղծվեց, ապա դա լուրջ ազդակ կլինի հասարակությանը, որ Կոնգրեսի լրջագույն խնդիրը իրոք այդ ծրագիրն իրականացնելն է, որովհետև 2012 թվականը շատ ավելի վճռական է, քան 2013-ը: Համոզված ենք, որ այն, ինչ պետք է արվի՝ 2012-ին պետք է արվի, ոչ թե 2013-ին: Այս առումով ցանկալի է, որ Կոնգրեսի մյուս առաջին դեմքերն էլ մասնակցեն քաղխորհրդի քննարկումներին, որպեսզի այս գործընթացը այս փուլում կարողանանք առաջ տանել:
– Պարոն Մակեյան, Կոնգրեսի առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ՀԱԿ-ի վերջին հանրահավաքում քաղաքագիտական վերլուծություն ներկայացրեց հանրությանը, և հիշելով, որ այդ խնդրի շուրջ չկա քաղաքական համաձայնություն` կոնսեսուս, համագործակցության առաջարկ արեց ԲՀԿ-ին, որ հնարավոր լինի իրերի դրությունը, քաղաքական ուժերի ներկա դասավորությունը միասնաբար փոխել. ինքը այդ հնարավորությունն էր տեսնում: ԲՀԿ-ից կարծես արձագանք չեղավ, ընդամենը ի գիտություն ընդունվեց այդ առաջարկը, և կարծես մարեց հնարավոր համագործակցության մասին որևէ հնարավորություն: Դուք փակվա՞ծ եք համարում այդ էջը, կարծում եք, որ այլևս այդպիսի հույսեր պետք չէ՞ կապել և սի՞ն էին հույսերը, որ ԲՀԿ-ն կարող է ինքնուրույն, առանց արտաքին և նաև ներսում այդ կուսակցության վրա ազդեցություն ունեցող մարդկանց որոշում կայացնել:
– Մեր կուսակցությունը ի սկզբանե հստակ դիրքորոշում արտահայտել է: Մենք, հաշվի առնելով գործող ռեժիմի քրեաօլիգարխիկ տեսակը, վստահ էինք, որ նրա հենասյուներից մեկը չեր կարող ինքնուրույն ազատ քայլեր կատարել: Այս պարագայում մտածել, որ ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանը կարող էր ինքնուրույն որոշում ընդունել, քայլ կատարել` տրամաբանությունից դուրս էր: Իսկ եթե այդ գործոնին դրսից են ուղղորդում, ապա ես և իմ կուսակցությունը մշտական մի ձևակերպում ունենք` որ դրսի վեկտորները առավել ևս սպասարկում են դրսի շահերը: Այդ դեպքում մենք պետք է մեր հիմնական խնդիրը տեսնենք ներսում, մեր ժողովրդի ներուժի մեջ, և ես վստահ եմ, որ վերջին 4 տարիների Կոնգրեսի անցած ճանապարհը, ինչու չէ` նաև դրանից առաջ, 10 տարի մեր անցած ուղին, ցույց է տալիս, որ պիտի հասարակությանը գործոն դարձնես, այսօր ընդդիմության միակ լծակը մնացել է ժողովուրդը:
– Այդ լծակը մշտապես եղել է, 2007 թվականից ի վեր Համաժողովրդական շարժումը, այնուհետև ՀԱԿ-ը իր հիմնական ներուժը հենց ժողովրդին է համարել և որևէ արտաքին թելադրանքով չի պայմանավորել:
– Համաձայն եմ, բայց այդ լծակը պարբերաբար բոլոր ընտրություններից հետո գործել է` և՛ 99 թվականին, և՛ 2003-ին, և՛ բոլոր ընտրություններից հետո այդ լծակը փորձում է գործոն դառնալ, բայց ցավոք սրտի մենք` ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը, չենք կարողացել արդյունավետ օգտագործել և երկրում վերականգնել ժողովրդի իշխանությունը: Հիմա նույնը այս փուլում է, և մեր խնդիրն է, ունենալով ամբողջ այս մեր պատմությունը, 14 տարվա վարչախմբի գոյության գործոնը, գարնանը կարողանանք օգտագործել այդ լուրջ լծակը և վերականգնենք ժողովրդավարությունը և իշխանությունը հանձնենք ժողովրդին:
– Դուք նշեցիք, որ մանդատների խնդիր չի կարող ձեզ համար լինել և, բնականաբար, ձեր թիվ մեկ խնդիրը վարչախմբի համակարգային փոփոխություններն են և ազատումը այս վարչախմբից: Այսօր արդեն շրջանառության մեջ են դրվել ՀԱԿ ցուցակի առաջին երեք անունների մի քանի տարբերակներ, որոնք կարող են տարատեսակ խնդիրների, վերլուծությունների առիթ դառնալ: «Ժողովրդավարական հայրենիք» կուսակցության համար ո՞րն է առաջին երեք գործիչների այն ընդունելի տարբերակը, որը ձեզ հիմք կտա ավելի ամուր, ավելի ընդգծված մտնել պայքարի մեջ` հասկանալով, որ այդ եռյակը հաստատապես հաղթանակ է ապահովելու:
– Հարցի ենթատեքստում կա նաև այն մտավախությունը, որ մենք չենք կարողանա գարնանը իրավիճակ փոխել, և դա կախված է այն հանգամանքից, թե ովքեր են ցուցակի առաջին երեքը… Մենք պետք է կարողանանք իրավիճակ փոխել և այն փոխելու պարագայում համար մեկ գործոնն այն է, որ ցուցակի խնդիր չպետք է առաջանա, և եթե տարբերակներ են քննարկում, այդ տարբերակները միշտ ինչ-որ խմբի շահերից չբխեն, և դա չբերի ՀԱԿ-ի ներքին լարվածության, որը կխոչընդոտի այն խնդրին, որը մենք տեսնում ենք, և որը պետք է լուծենք:
– Կոնգրեսի մաս կազմող որոշ կուսակցություններ կոնկրետ հայտ են ներկայացրել Կոնգրեսին, և նաև մամուլում է նշվել, թե այսինչ կուսակցությունը անցողիկ երեք տեղ է պահանջում: Ձեր կուսակցությունը անցողիկ տեղեր պահանջո՞ւմ է Կոնգրեսից և այդպիսի հարցեր քննարկվո՞ւմ են: Քաղխորհդի նիստեր են հրավիրվում, որտեղ հիմնականում ընտրական թեման է գերիշխում:
– Կոնգրեսի ներսում քննարկվում է միասնական դաշինքով գնալու խնդիրը, ցուցակների խնդիրը առայժմ չի քննարկվում: Գիտեմ, որ կան նման տեսակետներ, բայց բոլոր կուսակցությունները՝ և Կոնգրեսի ներսում, և ընդհանրապես իշխանության մեջ, առավել ևս ընդդիմադիր կուսակցությունները, աշխատող օրգանիզմ են: 4 տարվա Կոնգրեսի կենսագրության ընթացքում այն կուսակցությունները, որոնք եղել են Կոնգրեսի ներսում, ունեցել են տարբեր էտապներ. մի մասը` տարանջատում, փոշիացում: Բարեբախտաբար, մեր կուսակցության ներսում մուտքը հատկապես երիտասարդությանն է: Այսօր մեր կուսակցության 60 տոկոսը երիտասարդությունն է, 40 տոկոսը հնաբնակներն են, որոնք 98 թվականից գալիս են: Այս առումով մեզ մոտ քննարկումների ժամանակ հիմնական գերխնդիրն այն է, որ Կոնգրեսում ցուցակների խնդիր չպետք է լինի: Եթե Կոնգրեսում սկսվի ցուցակների քննարկումը և որոշակի կուսակցություններ նման ամբիցիաներ քննարկման ընթացքում ներկայացնեն, ապա պետք է հստակ գործի ցուցակների կազմման մեխանիզմը և չափորոշիչները: Լևոն Տեր-Պետրոսյանը իր ելույթներից մեկում հստակ ձևակերպել էր, որ յուրաքանչյուր քաղաքական ուժ, քաղաքական գործիչ պետք է գնահատվի իր կատարած ներդրումով և աշխատանքով: Այս առումով լավագույն չափորոշիչը սա է: Բոլորն էլ` և Կոնգրեսից դուրս, և ներս, գիտեն՝ որ ուժը, որ գործիչը ինչ ներդրում է ունեցել: Այս հարթության մեջ լրջագույն ամբիցիաներ չեն կարող լինել:
– Ակնհայտ է, որ Հայաստանի ներկա հանգրվանին քաղաքական գործընթացներում արտաքին ուժերի ազդեցությունը բավական մեծացել է: Քաղաքական մեծ կենսագրություն ունենալով` կարո՞ղ եք համեմատել ընտրական որևէ շրջան, որ միջազգային ուշադրության նման սևեռուն հայացք լիներ Հայաստանի և Հայաստանի ընտրական գործընթացների նկատմամբ, և ինչպե՞ս եք գնահատում այս գործընթացների վրա միջազգային ուժերի ներկայությունն ու ազդեցությունը:
– Իրոք, մեր նորագույն պատմության ընթացքում դրսի ազդեցությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում, հատկապես ընտրական գործընթացներում տարբեր է եղել: 2008 թվականից գերտերությունների որոշակի գործոնները տարբեր ուղղություններով ավելի էր արտացոլված և երևում էր նրանց ազդեցությունը:
– Բնականաբար, իշխանությունը որքան թուլացել, որքան լեգիտիմությունը նվազել է, արտաքին ազդեցությունը մեծացել է:
– Արտաքին ազդեցությունը ավելի առերևույթ է դարձել նույնիսկ սովորական քաղաքացու համար: Հիմնական գործոնը գալիս է նրան, որ մենք մեր հիմնական ներուժը` հասարակությանը, ժողովրդին, չենք օգտագործում: Այդ գործոնը հիմնականում նորմալ է դասական պետություններում. երբ հասարակության դերը փոքրանում է, հակադարձ կերպով մեծանում է դրսի գործոնի ազդեցությունը: Կարծում եմ` մենք ամեն ինչ պետք է անենք, որ մեզ գործընկեր դարձնենք հասարակությանը: Երբ հասարակությունը դարձավ գործոն, դրսի ազդեցությունները այլևս ոչ թե իրենք կփորձեն ուղղորդել, այլ իրենք կփորձեն լեզու գտնել այլ ուժերի հետ: Հասարակությանը տանող հիմնական ուժը պետք է արտահայտի Հայաստանի շահը: Ինչքան էլ այսօր գործող իշխանությունները փորձեն արդարանալ, որ իրենք հայամետ են և հայաստանյան շահերն են ներկայացնում, ցավոք սրտի, իրենք խոցելի են: Ոչ լեգիտիմությունը տալիս է օգտագործելու գործոն. մենք տեսանք 4 տարվա պատմությունը` Սերժ Սարգսյանի նախագահությամբ, 10 տարի Քոչարյանի,- որակի առումով տարբերություն չկա,- և մենք տեսնում ենք, որ դրսի ազդեցությունը գնալով ավելի է մեծանում: Ցավոք սրտի, և՛ ֆինանսական ռեսուրսի հոսքերով, և՛ իրենց շրջապատի խոցելիությամբ տարբեր գործոններ կան:
– Բնականաբար, այդ ազդեցությունից զերծ չի մնում նաև ընդդիմությունը, ակամա դու հայտնվում ես այդ հարթությունների ծիրում:
– Ցավոք սրտի, մենք էլ սկսեցինք վերջին տարիներին,- և՛ ընդդիմությունը, և՛ մասնավորապես Կոնգրեսը,- լուրջ հաշվի նստել դրսի գործոնի հետ: Պետք է հաշվի նստես այդ գործոնի հետ, բայց այն դարձնել հիմնական գործոն` սխալ է:
– Լևոն Տեր-Պետրոսյանը իր ելույթներից մեկում նշում էր, որ հանրահավաքների բազմամարդությունը հնարավոր չի լինում, թերևս, ապահովել նաև արտագաղթի պատճառով` այն հատվածի, որ մեկնում է Հայաստանից, չի դիմանում իշխանությունների քաղաքական, սոցիալական ճնշումներին: Մյուս կողմից` անցյալ տարի գարնանը մենք ունեցանք պայքարի փայլուն ալիք, որը թերևս «արաբական գարնան» ալիքի հետևանք էր, և ցույց տվեց, որ ներուժ, պայքարելու պատրաստ երիտասարդություն կա, որը անկախ քաղաքական նախապատվություններից՝ մասնակցում էր հանրահավաքներին, միայն թե Հայաստանում հնարավոր լինեին համակարգային փոփոխություններ: Կարծում եք` ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը միասնաբար կկարողանա՞ն հասնել նրան, որ խորհրդարանական ընտրությունները ծառայեցնեն համակարգային փոփոխություններ իրականացնելուն:
– Կոնգրեսի ներսում, բնականաբար, քննարկումներ գնում են` գործունեության էֆեկտիվության և ժամանակի առումով: Անձամբ ես գտնում եմ, որ գարնանը կարելի էր լուրջ զարգացում տանել և հասնել որոշակի հաջողության, բայց Կոնգրեսը, մեծ հաշվով, ընտրեց այլ ճանապարհ` երկխոսությունը: Մենք մեր վերապահումներն ունեինք նաև այն ժամանակ, բայց քանի որ մեծամասնությունը ընդունում էր այդ գործելաոճը, չենք փորձել երբեք պրոբլեմներ ստեղծել Կոնգրեսի ներսում: Քննարկումների ժամանակ բերում էի այն փաստարկը, որ ժողովրդի դիմադրողականության, պայքարի ձևերից մեկն էլ` երկիրը թողնել հեռանալն է, իսկ երկրից հեռանում են հիմնականում ռեսուրսային պայքարող և ինտելեկտուալ մարդիկ, և դրանով թուլանում է այն պոտենցիալը, որ խնդիր ենք դրել վերականգնել: Կոնգրեսում որոշ մասը այդպես չի մտածում, և բնականաբար հաղթում է այդ մասը: Անցյալ տարի վարչապետը ենթագիտակցաբար արտահայտվեց, թե թողնենք մնան, որ պայքարեն և հեղափոխությո՞ւն իրականացնեն, այսինքն` նրանք ամեն ինչ անում են, որ արտագաղթը կայանա: Դրանով մենք վտանգում ենք մեր երկիրը, մենք գտնվում ենք պոտենցիալ պատերազմական իրավիճակի մեջ: Երբ մենք վստահ ասում ենք, որ գարնանը հնարավոր է տանել այս զարգացումները, ունենք հետևյալ արգումենտները: Հայաստանը իր հնարավորություններով թույլ երկիր է, միջին աշխատավարձը, կենսաթոշակը և այլն եթե համեմատում ես աշխարհի երկրների հետ, վերջին մասում է գտնվում, բայց թանկացման տեսակետով գտնվում է առաջիններում: Այս տարբերությունը չի կարող բերել մի զարգացման, որը մենք փորձում ենք տանել: Անարդարության զգացումը, սանձարձակության զգացումը որևէ ձևով չի նվազում: Ես` որպես քաղաքացի և քաղաքական գործիչ, տեսնում եմ, որ մարդը պաշտպանված չէ, մարդը վտանգված է օլիգարխների, սանձարձակների առջև, հիմնական գործոնը փողն է և հիմնականում կրիմինալն է, որոնց տալիս են մեծ իրավունքներ, որպեսզի ընտրություններին նրանք ունենան իրենց դերակատարումը:
