23 տարի առաջ Հայաստանում տեղի ունեցավ ավերիչ երկրաշարժ, լրիվ կամ մասնակի տուժեցին հանրապետության երկրորդ և երրորդ քաղաքները` Գյումրին ու Վանաձորը, հիմնահատակ ավերվեց Սպիտակը, եղան հազարավոր զոհեր: Խորհրդային պրոպագանդայի նպատակային քաղաքականության «շնորհիվ»` այն օրերին հնարավոր չեղավ մինչև վերջ պարզել երկրաշարժի պատճառներն ու հետևանքները, զոհերի իրական թիվը: Մի շարք հարցականների պատասխաններ այդպես էլ չեն տրվել անցած քսան երկարուձիգ տարիների ընթացքում:
Ռոբերտ Քոչարյանը դեռ 2003թ.-ին պարծենում էր, թե մեզանում «աղետի գոտի» հասկացությունը վերացված է: Իրականում ստում էր, որովհետև հենց այսօր մեզանից յուրաքանչյուրը կարող է լինել Գյումրիում կամ Սպիտակում ու տեսնել ճիշտ հակառակ պատկերը: Մասնավորապես` Գյումրիի ոչ համաչափ, անկանոն զարգացումը սպառնում է սպանել կոլորիտային, ավանդականության ռեսուրս, հոգևոր-մշակութային արժեքներ կրող, սեփական ձեռագիր ունեցող այդ քաղաքի դիմագիծը: Սակայն շենքերը կկառուցվեն, քաղաքները կվերագտնեն իրենց ինֆրաստրուկտուրան, ողջերն էլ կապրեն ու մի կերպ յոլա կգնան: Անմեղ մարդկանց կյանքն է, որ որևէ կերպ վերադարձնել հնարավոր չէ. այսօր մենք կաղոթենք նրանց հոգիների համար:
Մի միտք էլ կա, որ տանջում է ինձ, իմ նման մտածող բազմաթիվ մարդկանց: Բնական աղետը «աղետի գոտի» սահմանումը տվեց աշխարհագրական կոնկրետ միջավայրի` Հայաստանի հյուսիսին: Սակայն այսօր արդեն ակնհայտ է, որ «աղետի գոտի» հասկացությունը զուտ աշխարհագրական չէ, եթե կուզեք` հոգեվիճակային, հոգեբանական է: Ահա այս` հոգեվիճակային, հոգեբանական «աղետի գոտու» մասշտաբները շատ ավելի մեծ են, խորքային պատճառները` ավելի լուրջ, այդ «վիրուսը» թափանցել է յուրաքանչյուրիս մեջ: «Աղետի գոտին» մեր հոգիներում է, ԱԺ շենքում, որտեղ սպանվեցին Շինարարն ու Ոգին, Երևանի կենտրոնական փողոցներում` տասը անմեղի չչորացող արյան հետքերով, նրանց ընտանիքներում` սպանված գարունը նորով չփոխարինելու անկարողությամբ: «Աղետի գոտին» ողջ Հայաստանն է, որտեղ մարդը արժեք չունի` անօգնական սպասելով որևէ զոռբայի կամ ֆեոդալի դատավճռին:
