Հոկտեմբերի 7-ին տեղի է ունեցել Հայաստանի և Թուրքիայի արտգործնախարարներ Արարատ Միրզոյանի և Հաքան Ֆիդանի հեռախոսազրույցը: Դրա վերաբերյալ հաղորդագրությունը համառոտ է՝ քննարկվել են ընթացիկ ռեգիոնալ զարգացումներ և օրակարգային հարցեր: Մասնավորապես ի՞նչ օրակարգային հարցերի մասին է խոսքը, մնում է միայն կռահել: Մինչ այդ սակայն, հարկ է արձանագրել երկու բան: Հայաստան-Թուրքիա ուղիղ հաղորդակցության հանգամանքը անշուշտ կարևոր է, հատկապես հաշվի առնելով ռեգիոնալ նոր իրողությունները, դրանցում Անկարայի դերի աճը, դրան նպաստող աշխարհաքաղաքական հանգամանքները և իրողությունները, ըստ այդմ՝ ուղիղ հաղորդակցության կայուն մեխանիզմի ձևավորման կարևորությունը: Դա անվտանգության ռիսկերի կառավարման հավելյալ հնարավորություն է, որի արդյունավետությունն իհարկե կախված է դրա ուղղությամբ աշխատանքի հմտությունից:
Մյուս հանգամանքը այն է, որ հեռախոսազրույցը տեղի է ունենում սեպտեմբերի 27-ին՝ 44-օրյա պատերազմի երրորդ տարելիցի օրը: Իսկ դա պատերազմ էր, որը փաստացի Թուրքիան էր նաև վարում Հայաստանի դեմ՝ Ադրբեջանի կողմից, թեև անմիջական ներգրավվածությամբ: Իսկ հայտնի է, որ սիմվոլիզմին իր քաղաքականության մեջ շատ մեծ դեր է տալիս թուրքական կողմը, և 44-օրյա պատերազմի հանգամանքն ու դրա ավարտից հետո մի շարք քայլեր թուրք-ադրբեջանական տանդդեմը պլանավորել և պլանավորում է հենց սիմվոլիզմի մղումով, ընդհուպ այն ագրեսիան, որ Բաքուն ծրագրեց և իրականացրեց Արցախի դեմ՝ սեպտեմբերի 21-ի, Հայաստանի հանրապետության Անկախության տարեդարձի շեմին: Որքանով է Միրզոյան-Ֆիդան հեռախոսազրույցի բովանդակության վրա ազդեցություն թողել այդ սիմվոլիզմը, դժվար է ասել և դա հնարավոր է գնահատել միայն խոսակցության բովանդակությանն ու նաև մթնոլորտին, տոնայնությանը ծանոթ լինելու պարագայում: Արտգործնախարարների հեռախոսազրույցից երկու շաբաթ առաջ՝ սեպտեմբերի 11-ին տեղի է ունեցել Հայաստանի վարչապետի և Թուրքիայի նախագահի հեռախոսազրույցը, իսկ դրանից հետո՝ Էրդողանի այցը Նախիջևան և դրա հընթացքում հնչած որոշակի իրարամերժ հայտարարություններ: Մասնավորապես, Էրդողանը հայտարարել էր, որ, եթե Հայաստանը չտա ճանապարհ իր տարածքով, ապա Թուրքիա-Ադրբեջան հաղորդակցությունը կիրականացնեն Իրանի տարածքով, որը տվել է իր համաձայնությունը, ըստ Էրդողանի:
Այն, որ Իրանն ունի համաձայնություն լինել ճանապարհ, ամենևին նորություն չէ և այդ մասին Բաքուն ու Թեհրանը նույնիսկ ստորագրել են համաձայնագիր՝ ամիսներ առաջ: Այդուհանդերձ Էրդողանի հայտարարությունը Հայաստանում ընկալվեց իբրև հրաժարում «զանգեզուրյան միջանցք» կոչվածի իմպերատիվ ակնկալիքից: Սակայն, նույն Էրդողանը հայտարարել է նաև, որ կա խաղաղության պատեհ հնարավորություն և Հայաստանը չպետք է ձգձգի այն և սպասում են, որ «կամք ցուցաբերի»: Ի՞նչ կամքի մասին է խոսում Էրդողանը, ի՞նչ «կամք» է ակնկալում Էրդողանը Հայաստանից: Սա հարց է, և թերևս բավականին լուրջ մտորումներ պահանջող հարց: Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի և Թուրքիայի արտգործնախարարների հեռախոսազրույցից առաջ տեղի էր ունեցել ԱՄՆ պետքարտուղարի և Ֆիդանի զրույցը, ու նրանք խոսել են նաև ճանապարհների օրակարգի մասին: Միով բանիվ, անկասկած է, որ Հայաստան-Թուրքիա արտգործնախարարների հառախոսազրույցը թերևս էական նշանակություն է ունենալուը Գրանադայում սպասվող հնգակողմ հանդիպման առումով, որտեղ Թուրքիան ներկա չի լինի ուղիղ իմաստով, սակայն կլինի թերևս անուղղակի առումով: Դրա մասին վկայում են հանդիպմանը նախորդող զարգացումները, ընդհուպ Միրզոյան-Ֆիդան հեռախոսազրույցը 44-օրյա պատերազմի տարելիցի օրը: Ի դեպ, հնգակողմ հանդիպումը Գրանադայում սպասվում է հոկտեմբերի 5-ին: Այդ օրը Հայաստանում նշում են Ուսուցչի օրը:
