Ճակատագրական ու ողբերգական այս օրերին վերստին քննարկվում է այն, որ Հայաստանի կառավարող քաղաքական ուժը փչացրեց հարաբերությունը Ռուսաստանի հետ, ընտրեց արևմտյան կուրս և դրա հետևանքով մենք ստացանք ողբերգական իրադարձություններ, Ռուսաստանը ոչ միայն չպաշտպանեց մեզ, այլ նաև գործարքի գնաց հակառակորդի հետ: Այս թեմային գուցե չարժեր անդրադառնալ, եթե այն չարտահայտեր ըստ էության մի «ունիվերսալ» մտածողական բանաձև, որն է՝ մեր հանդեպ ձևավորվող վերաբերմունքի արդարացում, ինչպիսին էլ այն լինի: Օրինակ, եթե Արևմուտքը անտարբեր է մեր հետ կատարվողի հանդեպ, դրան անդրադառնում է միայն խոսքով, իսկ իրականում լուռ աջակցությամբ հետևում, թե ինչպես է Ադրբեջանը նախ խեղդում Արցախը շրջափակումով, իսկ հետո հարձակվում ռազմական ուժով, դա այն պատճառով է, որ մենք ռուսների դաշնակից ենք, ՀԱՊԿ ու ԵՏՄ անդամ:
Նույն կերպ մենք արդարացնում ենք դաշնակից համարվող ռուսական կողմի քայլերը: Թե Ռուսաստանը, թե Արևմուտքը գործում են, գործել են, գործելու են ըստ իրենց շահերի, անկախ, թե ինչ կառավարություն կլինի Հայաստանում: Իհարկե, լինում են ասպեկտներ, կապված ղեկավարների միջև անձնական հարաբերությունների հետ, այլ նրբերանգների, սակայն ընդհանուր առմամբ կա պարզ աքսիոմատիկ իրավիճակ՝ բոլորը գործել ու գործելու են ըստ իրենց շահի, և, այն պահանջելու դեպքում աշխատելու են Հայաստանի կառավարության հետ,, հակառակ պարագայում՝ ամեն կերպ փորձելու են ստեղծել իրավիճակ, երբ չաշխատելու պատասխանատվությունը կմնա Հայաստանի կառավարության վրա: Սա իհարկե փոքր ինչ պարզեցված գնահատական և բացատրություն է, բայց դա համարժեք է այն պարզունակությանը, որ ծավալվում է այդօրինակ խոսակցություններով:
Ռուսաստանի քաղաքականության և Հայաստանի պետական շահերի հակոտնյա «փոխհարաբերությունը» ունի շատ ավելի խորը պատմություն, քան 2018-ը: այդ առնչությամբ խնդիրները սկսել են դեռևս 2004-05 թվականներից, դեռևս Ռոբերտ Քոչարյանի հետ: Նաև այդ խնդիրների համատեքստում է, որ Ռուսաստանը 2007-08 թվականների համար աջակցել է ոչ թե Ռոբերտ Քոչարյանի քաղաքական ծրագրին՝ ինչի մասին կարծիքս արտահայտել եմ բազմիցս, այլ Սերժ Սարգսյանի: Նրա նախագահության շրջանում էլ ավելի խորացրին հայ-ռուսական ճգնաժամը: Ռուսական մեդիաներում հրապարակումները սկսել են դեռ այդ շրջանից: Ճգնաժամի խորացման տրամաբանությունն էր նաև, որ Ռուսաստանը փակեց վարչապետի պաշտոնը Կարեն Կարապետյանին թողնելու Սերժ Սարգսյանի ճանապարհը, որովհետև շատ բարդ էր լինելու Կարեն Կարապետյան վարչապետի պայմաններում գործի դնել հայ-ռուսական հարաբերության ճգնաժամ «ալիբին», հասկանալի պատճառով: Ընդհանրապես, հայ-ռուսական հարաբերության ճգնաժամը բխել է առաջին հերթին հենց Ռուսաստանի շահից: Ռուսաստանը իր ներսում հետելցինյան իշխանության հարցը լուծելուց հետո անցավ կովկասյան հստակ մշակված ռազմավարության, որտեղ նպատակային ուղղություն Ադրբեջանն էր: Ռուսաստանն ինքը լավ պատկերացնոում էր, թե իր քաղաքականությունը ինչ իրավիճակների է բերելու Հայաստանի հանդեպ: Կամ, պետք է փոխվեր քաղաքականությունը, կամ պետք է աշխատանք կատարվեր Ռուսաստանի «ալիբիի» ուղղությամբ:
Իսկ դրա համար որպես կարևոր հենք՝ պետք էր հակառուսականության շոշափելի բաղադրիչ, որն էլ քայլ առ քայլ ծավալվեց անցնող գրեթե երկու տասնամյակի ընթացքում: Եվ խնդիրն այն է, որ հայ հանրությունն ու հասարակական-քաղաքական օրգանիզմը այդ ընթացքում որևէ կերպ չփորձեց խորամուխ լինել տեղի ունեցողի մեջ և հասկանալ, թե ինչ է պետք անել սիմետրիկ վարքագծի ծուղակում չհայտնվելու համար: 2018-ից հետո բնականաբար գնաց ճգնաժամի խորացման նոր, արդեն վճռորոշ ալիքը: Հայաստանը ցավոք սրտի չի գտել և չի գտնում այդ «բանաձևի» դեմ արդյունավետ պայքարի մեթոդաբանությունը, մնալով սիմետրիկության «ծիրում»: Իսկ դա ինքնին արդեն ավելի լայն խնդրի դրսևորում է: Խնդրի, որ վերաբերում է արտաքին քաղաքական իրողությունների և աշխարհաքաղաքական գնահատման հայկական կարողություններին և հմտություններին, հայկական նշաձողերին: Ինչ՝ հակա կամ մետ նշաձողերով մենք հարաբերվում ենք արտաքին միջավայրի հետ, կառուցում մեր հարաբերությունը, նույն այդ նշաձողերով էլ մեզ հետ հարաբերվում են արտաքին դերակատարները, ընդ որում սիրահոժար, որովհետև հարաբերության այդ ելակետերը Հայաստանը զրկում են գործուն, տարողունակ ու բովանդակային սուբյեկտայնության ներուժից: Իսկ մնացյալն արդեն որոշում են նրանք՝ ըստ իրենց շահերի ու ռազմավարության, որում Հայաստանը դիտվում է լոկ միջոց:
