«Առաջին լրատվականի» զրուցակիցն է Երևանի պատվավոր քաղաքացի, ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Հակոբ Հակոբյանը
– Վարպետ, անկախության օրվանից կանգնած եք այս երկրի ակունքներում: Անկախության 20 տարիների հեռվից ինչպե՞ս եք տեսնում, գնահատում երկրի այսօրը: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում այսօրվա վիճակին:
– Ամեն մարդ տեսնում է՝ ինչ է կատարվում: Մարդիկ չե՞ն տեսնում՝ ի՞նչ է կատարվում երկրի մեջ: Ապրում են չէ՞ այստեղ, տեսնում են: Գաղտնի բան չկա, ամեն ինչ երևում է: Ո՞ւմ է պետք իմ գնահատանքը: Ես անհատ եմ, ապրում եմ իմ կյանքը, որ բոլորովին ներկայացուցչական չէ: Ես արվեստագետ եմ, տանս մեջ եմ ապրում: Իմ ապրումները, փորձառությունը, վիճակը մեծ մասամբ կապ չունեն ուրիշ մարդկանց հետ: Գիտեմ, որ երկրի մեջ 90 տոկոսն անգործ է, մարդիկ աշխատանք չունեն: Փաստն այն է, որ մարդկանց մեծ մասն աշխատանք չունի կամ չափազանց քիչ է վճարվում: Այդ է վիճակը: Ես չեմ կարող ո՛չ անալիզ անել, ո՛չ բացատրել, ո՛չ լուծում գտնել:
Քաղաքականությունը լեցուն է գաղտնիքներով: Այն, ինչ գրվում է՝ դա չէ քաղաքականությունը: Մարդիկ թերթեր են կարդում, հեռուստատեսություն նայում, բայց դա չէ քաղաքականությունը: Կան բաներ, որ չեն գրվում: Քաղաքականության մեջ ոճիրներ կան, սպանություններ: Իբրև հայ մարդ քաղաքականությամբ հետաքրքրվում եմ այնքանով, որ տեսնում եմ գործազրկությունը, մարդկանց՝ հայրենիքից հեռանալու ձգտումը:
Օրինակ՝ օտար լեզուներով դպրոցներ ենք բացում: Հայերը ստիպված են մեկից ավելի լեզուներ սովորել, քանի որ փոքր ժողովուրդ ենք: Անգլիացին ասում է՝ I Love You, ու նրան հասկանում է միլիոն մարդ: Երբ հայն է ասում՝ «Ես քեզ սիրում եմ», նրան հասկանում է 2 միլիոն մարդ: Չեմ հասկանում՝ ինչո՞ւ են դժգոհում օտարալեզու դպրոցների բացումից: Եթե ծնողը որոշել է իր զավակին ուղարկել օտար դպրոց, ինչպե՞ս կարող ենք նրան արգելել: Ամերիկա գնացած հայերը իրենց երեխաներին մեծ մասամբ տանում են ամերիկյան դպրոցներ: Մարդ ինքը պետք է որոշի՝ ո՞ւր է ուզում ապրել: Ուզում են, թող հազար անգլիական դպրոց բացեն: Եթե չես ուզում գնալ անգլիական դպրոց, դու չես գնա: Եթե նույնիսկ դպրոցներ չբացեն, նույն ծնողն անհատական պարապմունքի կտանի իր երեխային: Ամեն մարդու գործն է, ուզում է պահել իր լեզուն՝ կպահի:
– Պարոն Հակոբյան, չորսբոլորը մարդիկ հեռանում, լքում են իրենց տունը, հայրենիքը: Ըստ Ձեզ` սա 21-րդ դարին բնորոշ համաշխարհային երևո՞ւյթ է, ազգային սոսկ հայկական հոգեբանության գի՞ծ, թե՞ մեր երկիրն է ապրելու համար դարձել անտանելի:
– Ես միայն այն գիտեմ, որ հազարավոր, միլիոնավոր մարդիկ թողնում-գնում են երկրից: Ինչի՞ համար, ինչպե՞ս եղավ: Երևի չի ուզում, չի կարողանում այս երկրում ապրել: Մարդը գնում է ուրիշ տեղ: Ամերիկայում այսպիսի լոզունգ կա. «Սիրի՛ր այս երկիրը, եթե չես սիրում, թող գնա, մի՛ մնա»: Ժամանակին խորհրդային ռեժիմը թույլ չէր տալիս հեռանալ երկրից: Ինչո՞ւ էր պահում, ինչո՞ւ թույլ չէր տալիս հեռանալ, գնալ ուրիշ երկրներ այցելության մեկ շաբաթով, տասը օրով կամ թեկուզ մեկ տարով: Այստեղ շատ կարևոր է վերլուծությունը: Ես անալիզ չեմ արել:
– Հարցազրույցներից մեկում մի անգամ ասել եք, որ 1000 տարի անկախություն չենք ունեցել, չենք ունեցել մարդիկ, որ մտածեին վերականգնել մեր անկախությունը:
– Մենք ազգային-ազատագրական պայքարի շարժում անվան տակ ունեցել ենք Իսրայել Օրի, Դավիթ Բեկ և այլն: Բայց նրանք, փաստորեն, ուզում էին ոչ թե անկախություն, այլ ուզում էին տերը փոխել: Ասում էին՝ թուրքը լավ չէ, ռուսը կամ գերմանացին ավելի լավ են: Դա են արել իրենք: Ուզել են տերը փոխել: Նույն Դավիթ Բեկը տարիներ շարունակ սպասում էր ռուսի գալուստին:
Այսօր ի՞նչ է կատարվում՝ ահավասիկ տեր են փոխում: Մենք չնվաճեցինք այդ անկախությունը: Անգամ անկախությունից մեկ օր առաջ չէինք մտածում անկախության մասին, մենք ակամա գտնվեցինք անկախ վիճակի մեջ՝ չիմանալով, թե այն ի՞նչ է: Ապացույց չկա, որ երազում էինք, ծրագրում էինք դառնալ անկախ պետություն: Չէինք մտածել այդ մասին, քայլեր չէինք ձեռնարկել այդ ուղղությամբ: Եվ նորից ստիպված ենք, ուզեք, թե չուզեք, հարաբերությունների մեջ մտնել մեր հարևան երկրների հետ, բայց տեսնում ենք, որ չորս պետություն կա մեզ սահմանակից, որից երկուսի հետ թշնամի ենք, մեկի հետ հայտնի չէ՝ ի՞նչ ենք, հարավն էլ հազար տարի մեզ իշխել է, իսկ այ պետությունը, որը մեզ սահմանակից չէ, մեր սահմաններն ենք տվել պաշտպանելու: Ռուսաստանը եկել է մեր սահմանները պաշտպանելու: Ահավասիկ մեր երկիրը, որն անգամ իր հարևանների հետ նորմալ հարաբերություններ չունի: Հայաստանը գոյություն ունի ոչ թե 20 տարի, այլ մի քանի հազար տարի: 20 տարին կարճ ժամանակահատված է գնահատական տալու համար:
– Քաղաքացիական շարժումները Ձեզ ոգևորո՞ւմ են: Որքանո՞վ եք այն արժևորում երկրի, ժողովրդի համար:
– Սիրիայում այսպիսի օրենք կա: Օրենքի համաձայն՝ եթե կտրես անգամ մեկ ծառ, քեզ ոչ թե կդատեն, այլ անմիջապես կտանեն բանտ, այն էլ՝ երկու տարով: Իսկ այնտեղ կա 60 միլիոն ձիթենի: Մենք կարո՞ղ ենք որևէ կերպ միջամտել, եթե որոշեն անտառները կտրել: Մարդիկ վստահ են, որ իրենց ձեռքը ոչ ոք չի բռնի: Պետք չէ այնպիսի բաներ անել, որ ես էլ գնամ ու ասեմ՝ մի՛ արեք այդպիսի բաներ: Նորմալ մարդը, որն ապրում է այս երկրում, չպետք է վնասի այն:
– Հայաստանն անկախության այս 20 տարիներին ունեցավ երեք նախագահ: Ըստ Ձեզ` պատմությունը նրանցից յուրաքանչյուրին ինչպե՞ս կվերաբերվի:
– 20 տարվա երկիր է, նոր երկիր է, թույլ ու փոքր երկիր է: Եթե պատմության մեջ հանցանք ունեցել ենք, ունեցել ենք, որ փոքր ենք եղել: Մեծերը փոքրերին չեն սիրում, գլխին են տալիս, վիզը կտրում են: Մենք դրանով դատապարտված ենք: Եթե 2000 տարի փոքր ենք եղել, ինչ հույս, որ հաջորդ 2000 տարին պետք է շատանանք: Եթե 20 միլիոն լինեինք, ոչ թե 2 միլիոն, թուրքերը կկոտորեի՞ն մեզ: Եթե գանձանակիդ մեջ կա 100 դոլար, ով էլ գա, նույն վիճակը կլինի: Ուրիշ բան, եթե այնտեղ 100 միլիոն դոլար լինի: Ուրիշ կլինի այդ երկրի ղեկավարն էլ, երկրի վիճակն էլ: Առաջին նախագահը փորձ չուներ բոլորովին: Նա քաղաքական գործիչ չէր, հռետոր էր, գիտնական: Եկավ, 5 տարի նախագահեց, վերջում արդեն իրեն բամբասում էին, հայհոյում, խոսում և բոլոր հանցանքները նրան էին վերագրում՝ չմտածելով, որ որևէ մեկը ոչևէ բան չի արել նրա սխալներն ուղղելու, շտկելու համար: Հետո եկավ հաջորդ նախագահը, 10 տարի իշխեց, հետո`մյուսը: Ուզում են ինչ-որ բան փոխել, բայց գործազրկությունը, որ ամենամեծ աղետն է մեր երկրի համար, չի լուծվում:
– Դուք այսօր Ձեզ կարողացել եք գտնել հոգևոր դաշտում ու այնտեղ էլ հենց ստեղծագործելու ուժ եք ստանում: Կան մարդիկ, ովքեր հրաժարական են պահանջում ոչ միայն աշխարհիկ իշխանություններից, այլև՝ հոգևոր: Օրինակ՝ ստեղծվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հրաժարականը պահանջող հասարակական նախաձեռնություն: Սա վկայում է այն մասին, որ հասարակության բարձր գիտակցությո՞ւնն է բարձրացել, թե՞ հասարակություն է ձևավորվել, որը կարող է ոտնահարել ցանկացած արժեք ու սրբություն:
– Գուցե այդ սրբությունը չկա: Ազատ երկիր է, և եթե կան մարդիկ, ովքեր պահանջում են Կաթողիկոսի հրաժարականը, իրենց գործն է: Թող նա մտածի, որին ուզում են հրաժարեցնել: Որևէ մեկը, ով սխալ է գործել, պետք է պատասխան տա:
Պատմականորեն նորմալ զարգացած երկրներում սովորաբար ընտրություն է կատարվում: Սրանից ավելի բաց գործողություն չկա: Բայց մենք այդ ամբողջ ընտրությունը խարդախում ենք: Մեկ անգամ խաթարվել է գործընթացը, կամ մի խումբ երևի չի ուզում հրաժարվել իշխանությունից ու ուզում է այնպես անել, որ միշտ ղեկավարի:
Խորհրդային տարիներին անհեթեթ բան էր կատարվում, որի հետևանքները առկա են մինչ օրս: Դրվում էր մեկ թեկնածություն ու հետո հայտարարվում, թե 99,9 տոկոսով մարդն ընտրվել է: Խնդրեմ: Եթե տարիներով ժողովուրդը վարժված է այդպիսի հիմար վիճակին, որ գնա ու ընտրի այնպիսի մեկին, ով արդեն ընտրված է, ուրեմն ինչի՞ ենք զարմանում, որ կեղծում են ընտրությունները: Հույս չունեմ, որ արդար ընտրություններ կլինեն: Հիմա դա անհավատալի է, երևի մի օր՝ 50 կամ 100 տարի հետո արդար ընտրություններ լինեն, բայց ոչ հիմա:
