«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Սոլիդարնոստ» միացյալ
ժողովրդավարական շարժման դաշնային քաղխորհրդի բյուրոյի անդամ Իլյա Յաշինը
– Տարեվերջին Ռուսաստանում սպասվում են Պետական դումայի ընտրություններ, իսկ անմիջապես հաջորդ տարի` 2012-ին, կայանալու են նախագահական ընտրությունները: Ընտրությունների հետ փոփոխությունների ակնկալիքներ կա՞ն, ինչպիսի՞ն են Ռուսաստանի ժողովրդավարացման հեռանկարները և մե՞ծ է արդյոք «արաբական» սցենարների հավանականությունը Ռուսաստանում:
– Եկեք անկեղծ խոսենք` Ռուսաստանում վաղուց արդեն ընտրություններ չկան: Իշխանությունը ընտրությունները վերածել է վարչական-ոստիկանական գործընթացի, որի նպատակն է Կրեմլում իշխող խմբավորման պահպանումը: Դատեք ինքներդ` խորհրդարանական ընտրություններին չեն կարող մասնակցել ութ ընդդիմադիր կուսակցություններ` նրանց բոլորի գրանցումը մերժել են անհասկանալի պատրվակներով: Իսկ այն կուսակցությունները, որոնց հնարավորություն է տրվել ներկայացնել իրենց ընտրացուցակները, գտնվում են Կրեմլի խիստ հսկողության տակ և ըստ էության արդեն իսկ դարձել են «Եդինայա Ռոսիայի» արբանյակները:
Նման իրավիճակ կլինի նաև 2012-ին` նախագահ կնշանակեն նրան, ում կասեն Կրեմլում: Վերջնական որոշումը ընդունելու է Պուտինը, իսկ Ռուսաստանի քաղաքացիներին այս պատմության մեջ վիճակագրագետի և դիտորդի դեր է վերապահված: Քանի դեռ մեր երկրում իշխանության գլխին կանգնած է ներկայիս խմբավորումը, ժողովրդավարության մասին խոսք անգամ լինել չի կարող: Իշխող խմբավորման գլխավոր նպատակը գործող կոռումպացված համակարգի պահպանումն է, որը թույլ է տալիս Պուտինի մերձավոր շրջանակին երկիրը բառացիորեն մաս-մաս անել: Պուտինի բոլոր ընկերները` համադասարանցիները, ծառայակիցները, ձյուդոյի մարզիչները, բոլորը միլիարդատեր են դարձել: Ժողովրդավարությունը նրանց համար վտանգավոր է, քանզի ստիպված կլինեն պատասխան տալ ամեն ինչի համար: Ցավոք, հեղափոխական սցենարները Ռուսաստանի համար դառնում են է՛լ ավելի իրատեսական: Իշխանությունները ստեղծում են բոլոր պայմանները մասշտաբային սոցիալական ցնցումների համար, և եթե երկրում չկատարվեն քաղաքական լուրջ բարեփոխումներ, ապա իրավիճակը անխուսափելիորեն կպայթի:
– Իսկ նման իրավիճակում ինչպե՞ս կգնահատեք Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև ստեղծված հարաբերությունները:
– Պուտինյան իշխանության տարիների ընթացքում Արևմուտքում Ռուսաստանի հանդեպ սպառողական վերաբերմունք է ստեղծվել` մեզ դիտում են որպես հումքային կցորդ, որը համաշխարհային շուկա է մատակարարում նավթ, գազ և այլ ռեսուրսներ: Եթե Կրեմլը գազի համար լավ զեղչ է անում, ապա ամերիկացի և եվրոպացի չինովնիկները երբեմն աչք են փակում Ռուսաստանում առկա չինովնիկական և ոստիկանական կամայականությունների հանդեպ: Մի կողմից` բոլոր քաղաքական գործիչները պրագմատիկ են, և ես չեմ պատրաստվում քննադատել որևէ մեկին, քանզի, վերջիվերջո, Ռուսաստանում ժողովրդավարության հաստատումը հենց Ռուսաստանի քաղաքացիների գործն է, սակայն մյուս կողմից` նման սպառողական վերաբերմունքը չի համապատասխանում այն լուսավորչական դերին, որին հավակնում է աշխարհում ունենալ Եվրոպան: Երբ բռնապետները հասկանում են, որ կարող են Արևմուտքից լոյալություն գնել, դա հանգեցնում է կամայականությունների աճի, հետագայում էլ` անպատժելիության: Սակայն վերջին շրջանում արևմտյան քաղաքական գործիչների շրջանում մենք նկատում ենք Պուտինի նկատմամբ թերահավատության աճ: Որպես օրենք, դա կատարվում է հասարակության ճնշման ներքո, կարելի է, օրինակ, հիշել, թե ինչպես Ռուսաստանի վարչապետին զրկեցին գերմանական «Կվադրիգա» մրցանակից:
– Հետխորհրդային երկրները ևս հեռու չեն այն ներքաղաքական արատներից, որոնք կան Ռուսաստանում, և վերջինիս ազդեցությունն այդ ամենում զգացվում է: Ձեր գնահատմամբ` Ռուսաստանի ներքաղաքական զարգացումները ինչպե՞ս կարող են ազդել հետխորհրդային տարածքի երկրների, մասնավորապես Հայաստանի վրա:
– Իհարկե, Ռուսաստանը մեծ ազդեցություն է թողնում հետխորհրդային տարածքի երկրների վրա: Կրեմլի փորձերը` հարևան երկրների նախագահական աթոռներին նստեցնել իրեն լոյալ քաղաքական գործիչների` անճոռնի և անհեթեթ են, բայց արհամարհել դա անհնար է: Հայաստանը տնտեսապես ռուսական մեծ կողմնորոշում ունի, և հենց դա է պատճառը, որ Հայաստանում առավել հետաքրքրված պետք է լինեն, որ Ռուսաստանը շատ հստակ կանգնի ժողովրդավարական բարեփոխումների ճանապարհին: Եթե ժողովրդի իշխանությունը և քաղաքացիական ազատությունը դառնան մեր քաղաքական մշակույթի անբաժանելի մասերը, ապա Հայաստանը ևս շատ հեշտ կսկսի զարգանալ քաղաքակիրթ ուղիով:
– Իսկ բավարա՞ր է, ըստ Ձեզ, հայ-ռուսական հարաբերությունների ներկայիս մակարդակը` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Հայաստանում են գտնվում ռուսական ռազմաբազաները, և Ռուսաստանը համարվում է նաև Հայաստանի անվտանգության երաշխավորը:
– Պուտինի իշխանության օրոք Ռուսաստանը հասցրել է փչացնել հարաբերությունները շատ գործընկերների հետ: Դեռևս պահպանվում է լարվածությունը Ուկրաինայի հետ, չնայած այդ երկրում իշխանությունը փոխվել է: Դեռ վերջերս Լուկաշենկոյի հետ Կրեմլում համարյա թե շուրթ շրթի էին համբուրվում, իսկ այժմ նա Կրեմլի գլխավոր թշնամիների ցանկում է: Իսկ Վրաստանի հետ հարաբերություններն ընդհանրապես պատերազմական հակամարտության վերածվեցին: Ուրախացնում է, որ գոնե Հայաստանի հետ դեռևս շատ թե քիչ հավասարակշիռ են հարաբերությունները, սակայն այս պարագայում այդ հավասարակշռության պահպանման համար որևէ երաշխիք չկա: Կրեմլում պահպանվում է կայսերապաշտական մտածելակերպը, և եթե Հայաստանը կասկածվի ոչ լոյալության մեջ, ապա Մոսկվայում ապրող ձեր գործարարները խնդիրներ կունենան, հայկական ապրանքները սահմանին կարգելափակեն: Հարցրեք վրացիներին, թե ինչպես է այդ ամենը սկսվում: Սակայն ամեն դեպքում ես լավատես եմ և հավատում եմ, որ մեր երկրների միջև կպահպանվեն փոխշահավետ և ջերմ հարաբերությունները, մենք միասին պետք է գնանք Եվրոպա և այդ ճանապարհին պետք է օգնենք միմյանց:
