«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Արցախի ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախկին նախագահ, քաղաքագետ Վահրամ Աթանեսյանը։
-Հայաստանի ԱԳ նախարարը հայտարարում է, որ Ադրբեջանի ապակառուցողական դիրքորոշումը ցայտուն է՝ խափանել նաև խաղաղության գործընթացը։ Ինչու՞ պետք է նման ագրեսիա տեղի ունենար Բրյուսելից հետո, ինչու՞ խաղաղության պայմանագրի կարևորության մասին պարբերաբար խոսող Բաքուն պետք է ցանկանա տապալել գործընթացը։
–Իսկ ինչու՞ Ադրբեջանը չպետք է տապալի գործընթացը։ Արդեն մոտ երկու տարի է՝ հայ իրականության մեջ տիրապետող նարատիվ է, որ նոյեմբերի 9-ին մենք կապիտուլացվել ենք։ Բաքուն էլ պնդում է, որ պայմանագիրը պետք է լինի կապիտուլյացիոն՝ միայն իր պայմաններով։ Ագրեսիան կազմակերպվել է, որպեսզի Հայաստանի հետ ստորագրվի զինադադարի նոր փաստաթուղթ, որտեղ հիշատակում չի լինի Լեռնային Ղարաբաղի, Լաչինի միջանցքի, ԼՂ-ում շփման գծի, գուցե թե՝ նաեւ ՌԴ խաղաղապահ զորախմբի մասին։ Ես այսպես եմ հասկանում։
-Արդյոք տեղի ունեցածը չի չեղարկում նաև Բրյուսելը, այնտեղ ձեռք բերված բոլոր պայմանավորվածությունները։ Տեղի ունեցածից հետո ինչքանո՞վ է հնարավոր նախապատրաստվել խաղաղության պայմանագրին։
–Բրյուսելում որևէ պայմանավորվածություն ձեռք չի բերվել։ Կողմերը պայմանավորվել են, որ ԱԳ նախարարները մեկամսյա ժամկետում կհանդիպեն և կսկսեն քննարկել պայմանագրի տեքստի մշակման հետ կապված հարցեր։ Ագրեսիան միջոց է, որպեսզի պայմանագրի սկզբունքները ներառնեն միայն Ադրբեջանի ներկայացրած հինգ կետերը։
– Տեղի ունեցողը հնարավորություն չէ՞ Ստեփանակերտի համար՝ դիմել միջազգային հանրությանը՝ պնդումով, որ այսուհետ Բաքվի հետ ինքն է խոսելու՝ պաշտոնական Երևանի փոխարեն, որը պատասխանատու է բացառապես հայ-ադրբեջանական խնդիրների համար։
–Ստեփանակերտը շուրջ երկու տարի քաղաքական ջուրծեծոցի խաղալու փոխարեն պարտավոր էր «ատամներով կառչել» նոյեմբերի 9-ի հայտարարության «Լեռնային Ղարաբաղ» և «Լաչինի միջանցք» ու «Լեռնային Ղարաբաղում շփման գիծ» ձևակերպումներից և պաշտպաներ սուբյեկտությունը։ Ցավոք, գործ ունենք դիլետանտիզմի և պոպուլիզմի աննախադեպ սիմբիոզի հետ, որը ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլև Հայաստանի դիվանագիտական ռեսուրսներն է մաշել։ Սա աններելի է։ Ունենք իրավիճակ, երբ Ստեփանակերտը կարող է դառնալ Հայաստանի ինքնիշխանության գերեզմանափորը։ Այդ անպատասխանատու, բոլոր առումներով ձախավեր, չեմ խուսափի ավելի կոշտ ձևակերպումից՝ ինչ-որ տեղ կոլաբորանտության սահմանակցող ընթացքը պետք է կասեցվի։ Այլապես ստանալու ենք Հայաստանի դեմ ավելի խոշորածավալ ագրեսիա և Ալեքսանդրապոլ-2 արդեն իրոք կապիտուլյացիա։ Պետք է հուսալ, որ այդ կեցվածքը պայմանավորված է Նիկոլ Փաշինյանի հանդեպ անվստահությամբ և նոր իրավիճակում Ստեփանակերտը պատասխանատու կեցվածք կունենա։
-Տեղի է ունեցել Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի նիստ, որին մասնակցել է Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը: Քննարկումներից հետո, Հարությունյանն իր ֆեյսբուքյան էջում նշել է, որ այս փուլում Արցախի կարգավիճակի հետ կապված որևէ փաստաթուղթ չի քննարկվում։ Հնարավո՞ր է խաղաղության պայմանագիր՝ առանց Արցախի կարգավիճակի հստակեցման։
–Ես չեմ կարող իմանալ՝ ինչ և ինչպես է քննարկվել Հայաստանի ԱԽ նիստում։ Բայց ես հարց ունեմ․ ինչու՞ Ստեփանակերտը իր սուբյեկտությունը չի հայտարարել և չի պաշտպանել 2020թ․ սեպտեմբերի 27-ի ժամը 11-ին իրավունքի ուժով գումարված՝ ԱԽ նիստում։ Իրավա-քաղաքական սուբյեկտությունը բխում է ռազմականից։ Ստեփանակերտը թույլ է տվել, որ 44-օրյա պատերազմը միջազգայնորեն ընկալվի և ձևակերպվի որպես հայ-ադրբեջանական։ Գնացքն այդ պահին մեկնել է։ Կարգավորումները լինելու են Հայաստան-Ադրբեջան հնարավոր պայմանագրի շրջանակներում, եթե Ստեփանակերտը շարունակի անկախության հասնելու պատասխանատվությունը բարձել Երևանի վրա։
