«Առաջին լրատվական»-ի հարցերին պատասխանել է ՄԱՀՀԻ ասոցացված փորձագետ, ժողովրդագրագետ Արտակ Մարկոսյանը:
Պարոն Մարկոսյան, ռուս-ուկրաինական պատերազմով պայմանավորված չի բացառվում մեր հայրենակիցների վերադարձը Հայաստան: Օրինակ, «Աշխատանք Հայաստանում» էջը մեկ օրում մեծ թվով համակիրների բանակ է հավաքել և Հայաստանի հանդեպ կա մեծ հետաքրքրություն: Հայաստանն ի՞նչ քայլեր պետք է ձեռնարկի, որպեսզի նաև կարողանա լուծել ժողովրդագրական խնդիրներ:
Մենք բավականին մեծ համայնք ունենք Ուկրաինայում: Ցավոք սրտի, Ուկրաինայի վիճակագրական կոմիտեն ցույց չի տալիս ըստ ազգային պատկանելիության: Այդ երկրում վերջին մարդահամարն անցկացվել է 2005 թվականին, բայց մոտավոր տվյալներով Ուկրաինայում 400-500 հազար հայ է ապրում: Այնտեղ կա նաև, այսպես ասած, հին համայնք, բայց մեծամասնությունը 1991 թվականից հետո տեղափոխվածներն են: Հայերի մեծ մասը բնակվում է հենց այն հատվածներում, որտեղ հիմա ակտիվ մարտական գործողություններ են ընթանում՝ Խերսոն, Խարկով, Կիև և այլն: Բնականաբար, հասկանալի է, որ պատերազմը լուրջ հարված է հասցնելու նաև տեղի հայ համայնքին, բիզնեսին է հարվածելու, բազմաթիվ այլ խնդիրներ են առաջանալու: Հասկանալի է, որ հայերն Ուկրաինային ուղիղ չեն կարող գալ Հայաստան, պետք է գնան Ռումինիա, Լեհաստան, Սլովակիա, այնտեղից նոր միայն կարողանան գալ Հայաստան: Մեծ է Ուկրաինայի հայ համայնքը և խնդիրներ, իհարկե, առաջանալու են, նայած թե ինչքան կտևի այս համակարտությունը:
Հայտնի է, որ Պուտինը փաստաթուղթ է ստորագրել ՌԴ ֆինանսական կայունությունն ապահովելու համար լրացուցիչ ժամանակավոր տնտեսական միջոցների մասին, որով, փաստորեն, ավելի քան 10 հազար դոլարի օտարերկրյա արժույթի կանխիկ արտահանում ՌԴ-ից չի թույլատրվում: Այս իրավիճակը հնարավո՞ր է, որ Հայաստանի շուկան ավելի գրավիչ դարձնի, շատերը գան ւ այստեղ ներդրումներ անեն:
Դրա համար ժամանակ է պետք, նաև կախված է նրանից, թե Հայաստանն ինչ կառաջարկի, նաև նրանից, թե որքան կտևի պատերազմը, ինչ հանգուցալուծում կունենա: Եթե ամեն լավ սցենարով գնա, հանգեն լուծման, որը բոլոր կողմերին բավարարի, սանկցիաները դուրս գան, ապա կարող է տեղափոխություններ չլինեն: Այս պահին շատ բան անորոշ է, բայց ակնհայտ է, որ այս իրավիճակն առաջին հերթին ազդելու է աշխատանքային միգրանտների վրա, որովհետև ռուսական ռուբլու լուրջ արժեզրկում է տեղի ունեցել և այն գումարը, որ մարդիկ վաստակում էին ու իրենց բավարարում էր, հիմա կարող է չբավարարել: Պետք է սպասել նաև տրանսֆերտների նվազման: Վերջին տարիներին Ռուսաստանից տրանսֆերտների տեսակարար կշիռն ընդհանուրի մեջ իջել է մինչև 40 տոկոսի, մտավորապես 10 տարի առաջ մենք ավելի կախված էինք ռուսական տրանսֆերտներից, այն 80 տոկոսի էր հասնում: Համենայդեպս, եթե աշխատանքային միգրանտները չկարողանան մեկնել և տրանսֆերտների ծավալը նվազի, կարող են խնդիրներ առաջանալ:
Ուկրաինայում ստեղծված իրավիճակը հնարավո՞ր է Հայաստանում ինչ-որ առումով ժողովրդագրական խնդիր լուծի, այսինքն այդ տարածաշրջանից հայերը վերադառնան Հայաստան:
Դա կախված է նրանից, թե ինչ հանգուցալուծում կստանա հակամարտությունը: Որովհետև մարդիկ տասնյակ տարիներով այնտեղ ապրում են, ունեն աշխատանք, բիզնես, տուն, գույք, դրամական միջոցներ, հիմա շատ դժվար է այդ ամեն ինչը թողնել, իրենց միջավայրը թողնել ու գալ Հայաստան: Ամեն ինչ կախված է վերջնական հանգուցալուծումից, եթե երկարի այս վիճակը, Հայաստանի կառավարությունն էլ պետք է միջոցներ ձեռնարկի մեր հայրենակիցներին Հայաստան բերելու ուղղությամբ: Այսդ պահին տեղեկություն էլ չկա, որ մեր հայրենակիցները պատրաստվում են գալ Հայաստան, բայց եթե երկարեց հակամարտությունը, սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը բարդացավ, տարբեր այսպիսի գործընթացներից կախված, հնարավոր է, որ մենք արտահոսք ունենանք Ուկրաինայից:
Չպե՞տք է Հայաստանն րդեն հիմա որոշակի ծրագրեր մշակի Ուկրաինայի հայերին ընդունելու համար:
Դե պետք է նաև այնտեղից ցանկություն հայտնեն վերադառնալու: Կրկնեմ, որ շատ դժվար է տարիներով իրենց կուտակած գույքը, միջոցները, բիզնեսները թողնել ու գալ: Կարծում եմ, այս պահին բոլորը սպասում են հակամարտության ավարտին, թե ինչպիսի հանգուցալուծում կստանա իրավիճակը: Եթե շարունակվեց, հնարավոր է, որ մարդիկ որոշեն, որ պետք է գան Հայաստան, իսկ եթե շուտ ավարտվեց, հնարավոր է մնան:
Իսկ դեպի Ռուսաստան աշխատանքային միգրանտների հոսքը նվազե՞լ է, թե ոչ:
Հիմա հենց աշխտանքային միգրնտների ՌԴ գնալու շրջանն է: Հիշենք, որ Ռուսստանի միգրացիոն քաղաքականության մեջ բավականին խստացումներ են տեղի ունեցել, պետք է բուժզննություն անցնեն, մատնահետք հանձնեն, օրինական դաշտում պետք է աշխատեն: Դրան ավելանում է նաև այն, որ ռուսական տնտեսությունը պատժամիջոցների պատճառով անկում է ապրում, և պետք է տեսնել, թե սանկցիաներն ինչ ազդեցություն կունենան տնտեսության վրա: Մյուս կողմից հարց է, թե արժեզրկված ռուբլու պայմաններում որքանով է շահավետ գնալ ու աշխատել ՌԴ-ում:
