Եթե Հայաստանը չխորհի այլ բովանդակության մասին և չանի նոր իրողությանը համարժեք քայլեր, ապա դա լինելու է երկարաժամկետ հեռանկարում խորքային և լայն նահանջի նախաբան, որ կպարտադրվի Հայաստանին: Նոր իրավիճակի հիմնարար առանձնահատկությունն այն է, որ 44-օրյա պատերազմի հետևանքով փլուզվել է Հայաստանի Հանրապետության անվտանգային ամբողջ համակարգը: Այդ հանգամանքի չափումը ռազմա-տեխնիկական կարողությունները կամ պաշտպանական կառուցվածքը, բնագծային ինժեներական համալիրը չէ, որպեսզի հերքվի ամբողջական փլուզման հանգամանքը:
Ինչո՞ւ է Հայաստանը դիտարկում ՄԱԿ ԱԽ տարբերակը, ոչ թե ՀԱՊԿ և հայ-ռուսական տարբերակին այսպես ասած զուգահեռ, այլ դրա փոխարեն՝ եթե այն չաշխատի, ապա կդիմենք ՄԱԿ: Իսկ գուցե ՄԱԿ դիմելը ստիպի աշխատել ՀԱՊԿ և հայ-ռուսական փոխօգնության մեխանիզմներին: Թե՞ Հայաստանին այդ հարցում կաշկանդում է Ռուսաստանի դժգոհությունը, որը ՄԱԿ ԱԽ-ում քննարկման համատեքստում արդեն ստիպված է լինելու խնդիր ունենալ կամ Ադրբեջանի, կամ Հայաստանի հետ՝ դեմ գնալով կամ մեկին, կամ մյուսին: Այլ կերպ ասած, ՄԱԿ ԱԽ ձևաչափը Ռուսաստանին ստիպելու է կամ լինել Հայաստանի դաշնակից, կամ հայտարարել, որ Հայաստանի դաշնակիցը չէ: Իսկ դա արդեն նոր քաղաքական իրավիճակ է, որից Մոսկվան փորձում է խուսափել և գուցե գործադրում իր ազդեցությունը Երևանին այդ քայլից հեռու պահելու համար: Այդ իմաստով, շատ կարևոր է, որպեսզի ՄԱԿ ԱԽ ձևաչափի հարցում Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում ձևավորվի կոնսենսուս հիմնական խաղացողների միջև, հիմնական դերակատարների միջև, լինեն նրանք նախկին, ներկա, թե այլ ուժեր:
Հենց այդ իմաստով կարևոր է, որպեսզի ՄԱԿ ԱԽ դիմելը դիտարկվի և կառուցվի ոչ թե ՀԱՊԿ և հայ-ռուսական մեխանիզմի փոխարեն, այլ ի լրումն դրա, հենց այդ մեխանիզմին օգտակար լինելու ձևակերպումով: Դա ոչ միայն պետք է Ռուսաստանում հակադիր տրամադրություն չխթանելու և առիթ չտալու համար, այլ նաև նույն ՄԱԿ ԱԽ-ում Հայաստանի ճկունության դաշտ ապահովելու, որովհետև պատրանք է, թե ՄԱԿ ԱԽ-ում ամեն ինչ ընթանալու է Հայաստանի սցենարով:
Անվտանգային համակարգը ռազմա-քաղաքական այն համալիրն է, որի շրջանակներում են նաև անվտանգային երաշխիքների արտաքին բաղադրիչները, ինչպես օրինակ հայ-ռուսական փոխօգնության պայմանագիրը, ՀԱՊԿ, Եվրասիական տնտեսական միություն՝ որոշակիորեն, որպես դաշնակցային հավելյալ շրջանակ և տնտեսա-քաղաքական շահերի գոտի: Փլուզվել է այդ ամենը, 44-օրյա պատերազմը քանդել է, ի չիք է դարձրել այդ ամբողջ համակարգը, հատկապես հաշվի առնելով և այն, որ ինքնին այդ համակարգը փլուզված կամ բուտաֆորիկ է եղել մինչ այդ էլ, այլախպես պատերազմը տեղի չէր ունենա նվազագույնը այդ մասշտաբով: Պարզապես, եթե պատերազմից առաջ կար թեկուզ բուտաֆորիկ գոյության վրա եղած որոշակի ընկալումների համակարգ, թեկուզ փոքր ազդեցության աստիճանով, ապա այժմ չկա նաև այդ համակարգը: Դա չի նշանակում, որ չկա ՌԴ դեր, չկա ՀԱՊԿ դեր կամ մեխանիզմ ընդհանրապես, չկա ԵՏՄ տնտեսա-քաղաքական շահ և այլն: Այդ ամենը կան, բայց գործում են միմյանցից առանձին և գլխավորը՝ Հայաստանից առանձին և անկախ: Այդ ամենը հավաքելու փորձը բացարձակ անիմաստ է: Այդ ամենից միանգամից հրաժարվելը ևս: Իմաստավորված է թերևս այդ ամենը անվտանգային ավելի լայն, ավելի ընդգրկուն կոնցեպտի մեջ տեղավորելու խնդիրը, որը պետք է լուծվի Հայաստանի անվտանգային համակարգի ոչ թե վերականգնման, այլ նոր համակարգի կառուցման ռազմավարության շրջանակում: Իսկ այդ շրջանակը պետք է լինի շատ ավելի ընդգրկուն, քան Ռուսաստան, ՀԱՊԿ ու ԵՏՄ: Այդ պատճառով է նաև էական, որ Հայաստանը առնվազն Գեղարքունիքի միջադեպից հետո, առնվազն քաղաքական շարժի մակարդակում թեքվի դեպի ՄԱԿ Անվտանգության խորհուրդ, ոչ կտրուկ, սակայն նկատելի շարժումով, հատկապես Բայդեն-Պուտին հանդիպման մասին պայմանավորվածության ֆոնին, որի ժամկետն ու վայրը նշել են Վաշինգտոնն ու Մոսկվան՝ հունիսի 16, Ժնև:
Իրական քաղաքականության ռեժիմում թերևս պահաջվում է, որպեսզի Հայաստանի խորհրդարանի արտահերթ ընտրության մասնակից եթե ոչ բոլոր, ապա առնվազն բոլոր նկատելի և առանցքային ուժերը, անկախ քաղաքական բովանդակությունից, հայտարարեն ՄԱԿ ԱԽ մեխանիզմը գործարկելու անհրաժեշտության մասին: Այդպիսով, ի դեպ, նրանք նաև ցույց կտան, թե որքան են առաջնորդվում Հայաստանի շահի ու անվտանգության, և որքան՝ այդ հասկացության վրա ընդամենը քաղաքական «մակաբուծության» նկատառումով:
